وب‌سایت‌های ایرانی چطور افراد نابینا را از خدمات دیجیتال محروم می‌کنند؟
مثل یک خواب کلافه‌کننده در سایت دنبال کد کپچا می‌گردد. خوابی که در آن هرچه سعی می‌کنی به یک دیوار تکیه بزنی، دیوار یک قدم دورتر می‌شود.
تصویر درهم‌ریخته حروف انگلیسی مانند محتوای کابوس‌ها دست‌یافتنی نیست. در واقعیت با اشکال درهم‌رفته حروف آن برای افرادی ساخته شده بینا هستند اما واقعیت برای یک نابینا شکل ندارد.
یک‌بار وارد سایت مالیاتی می‌شوند و کپچا برایشان خوانده نمی‌شود. یک‌بار وارد سایت بهزیستی می‌شوند، جایی که متولی افراد دارای معلولیت است، اما به استانداردهای دسترس‌پذیری مجهز نشده است. اگر کاربر اینترنت مخابرات باشند قید ورود به سایت مخابرات را می‌زنند؛ چراکه اگر هم از سد نام کاربری و گذرواژه هم عبور کنند باز هم نمی‌توانند اینترنت بخرند یا تمدید کنند. کار با وب‌سایت بقیه اپراتورها هم آسان نیست. یک نفر باید کنارشان باشد که بسته اینترنتی بخرد. برای افراد نابینا جهان دیجیتال بر وفق مراد نمی‌چرخد.
دسترسی غیرممکن نابینایان به سایت سازمان امور مالیاتی، مخابرات و اپراتورهای تلفن همراه
افراد نابینا چطور از سیستم عامل‌ها استفاده می‌کنند؟ آن‌ها نرم‌افزاری در سیستم‌های مختلفی نصب می‌کنند که به آن می‌گویند: «صفحه‌خوان». کار صفحه‌خوان این است که کل صفحه را برای نابینا بخواند. اما صفحه‌خوان جادو نمی‌کند. این قابلیت وقتی اجرا می‌شود که استانداردهای دسترسی‌پذیری در ساخت صفحات از قبل رعایت شده باشد. برای آن که بتواند یک دکمه را معرفی کند، باید بداند آن دکمه چیست؛ برای آن که بتواند فرمی را بخواند، باید بتواند اجزای فرم را تشخیص دهد.
این اطلاعات باید از همان زمان طراحی و برنامه‌نویسی سایت در دسترس نرم‌افزار قرار گرفته باشند. اما وقتی رعایت نشده باشد افراد نابینا وارد سایت می‌شوند و موانع سر راهشان، مثل بلوک‌هایی که برای ممنوعیت ورود موتورسیکلت به پیاده‌رو ساخته شده دست و پایشان را می‌بندد.
بن‌بست در سایت شاپرک، دولت من، آموزش و پرورش
افراد نابینا فهرست بلندبالایی از وب‌سایت‌های ناقص دارند. مثلا ثبت کارت بانکی در سامانه شاپرک برای آن‌ها مشکل‌ساز است؛ یا در سایت دولت من، دروازه دسترسی به خدمات دولت، هیچ فکری برای نابینایان نشده است. در سایت وزارت آموزش و پرورش که معلم‌ها و دانش‌آموز‌ها به آن نیاز دارند عملا نابینایان از چرخه بیرون گذاشته‌اند. این توضیحات را امید هاشمی، مدیر دسترسی‌پذیری پلتفرم دیوار، به زومیت می‌دهد.
این که می‌گوییم دسترسی‌پذیر نیست دو حالت دارد: گاهی بخش‌های زیادی از صفحه قابل دسترس است و بخش‌های کوچکی از آن موانعی دارد که اصلا نمی‌شود از آن استفاده کرد. که در این صورت ما سعی می‌کنیم با آزمون و خطا یا چک کردن با فرد بینا راهمان را پیدا کنیم. گاهی هم به موانعی برمی‌خوریم که اصلا امکان عبور از آن وجود ندارد.- امید هاشمی، مدیر دسترسی‌پذیری پلتفرم دیوار
وقتی هاشمی می‌گوید راه عبور نیست یعنی گاهی گزینه‌ها در سایت برچسب ندارد، عکسی هست که آلت تکست ندارد و توضیحی درباره آن داده نشده یا ترتیب و چیدمان برای صفحه‌خوان به ترتیبی که یک فرد بینا می‌بیند چیده نشده است.
موانع وب‌گردی و اینستاگرام‌گردی
امیر بزرگی، فعال فضای مجازی، که چند سالی است با دنیای نابینایان آشنا شده می‌گوید که اپلیکیشن‌ها هم همین وضعیت را دارند. گاهی قابل استفاده‌اند و گاهی به مانع برخورد می‌کنند. برای همین افراد نابینا با برنامه‌های مکمل از آن‌ها استفاده می‌کنند
مثلا برنامه espeak را نصب می‌کنند و اگر نقل و انتقال مالی داشته باشند این اپلیکیشن برایشان می‌خواند که کجا باید چه اطلاعاتی وارد کنند. اما به‌طور کلی تمام سایت‌هایی که ما سراغشان می‌رویم باید با همراهی کسی باشد تا کارهایمان را بکنیم. حتی تبلیغات اینستاگرامی طوری ساخته نشده که من بتوانم با قوه شنوایی بفهمم چه چیزی تبلیغ می‌شود.- امیر بزرگی، فعال فضای مجازی
او در پاسخ به این که در طول روز چطور اخبار می‌خواند، می‌گوید: «ما وب‌گردی نمی‌کنیم. چیزی نیست که در سایت‌ها دنبال آن بگردیم.» وب‌گردی کردن برای آن‌ها دردسرهای زیادی دارد. موتور متن به گفتار با صدای ماشینی عجیبی که افراد بینا خیلی از آن سر در نمی‌آورند و تیترها را می‌خواند. اما این دیگر به سایت بستگی دارد که محیط خود را همان‌طور که افراد بینا می‌بینند نشان دهند یا نه. گاهی وب‌سایت آن‌قدر پیچیده طراحی شده که از همان ویترین فرد نابینا را فراری می‌دهد.
وب‌گردی، دست‌کم آن‌طور که کاربران بینا می‌شناسند، با سر زدن به صفحه‌های مختلف، دیدن تیترها، تشخیص تصاویر و کلیک کردن روی چیزهایی که توجه را جلب می‌کنند پیش می‌رود. برای کاربر نابینا، این حرکت آزادانه به کیفیت کدنویسی و ساختار صفحه وابسته است. صفحه‌خوان باید بتواند تشخیص دهد کدام بخش تیتر است، کدام بخش متن اصلی و کدام عنصر یک پیوند یا دکمه است. اگر این اطلاعات وجود نداشته باشند، انبوهی از عناصر تکراری و بی‌نام، کاربر را وادار می‌کند از میان اطلاعات نامربوط عبور کند تا به گزینه مورد نظر برسد.
اخطارهای عدل‌ایران
در فهرست وب‌سایت‌هایی مناسب‌سازی‌نشده برای افراد نابینا، «عدل ایران» را هم باید قرار دارد؛ سامانه‌ای که برای پیگیری امور قضایی استفاده می‌شود. عدل ایران برای نابینایان اخطارهای زیادی می‌دهد. مثلا این سایت می‌گوید صفحه در حال بارگذاری است اما نرم افزارهای متن‌خوان نمی‌توانند آن را بخوانند. کاربر منتظر می‌ماند، دوباره تلاش می‌کند و شاید صفحه را از نو باز کند. برای او مشخص نیست فرایند واقعا ادامه دارد یا نرم‌افزار از تشخیص اتفاقی که روی صفحه افتاده ناتوان است.
امید هاشمی تعبیر جالبی دارد. او دسترس‌پذیر نبودن را شبیه به فیلترینگ می‌داند و می‌گوید همان‌قدر که این بد است، دسترسی‌پذیر نبودن هم بد است. اما دنیا برای چشم‌هایی که نمی‌بینند تربیت نشده است. به‌خصوص دنیای فناورانه که به نظر می‌رسد باید پستی و بلندی کمتری جلوی پای فرد نابینا بگذارد اما پیش‌فرض گرفتن این که همه انسان‌ها یک جفت چشم بینا دارند، کار دیجیتال را هم برای میلیون‌ها فرد دارای اختلال بینایی سیاه‌تر می‌کند.
-638bb4a3b90c494dc77f531f?w=128&q=75)
