دفتر مطالعات فرهنگ و آموزش مرکز پژوهشهای مجلس، در گزارشی نوشته است: «سامانههای هوش مصنوعی میتوانند کلیشههای غربی را بازتولید کنند و به کرامت زنان آسیب بزنند.»
این گزارش در بخش سوگیری دادهها و تبعیض، به سامانههای مبتنی بر یادگیری عمیق اشاره میکند: «سامانههایی که اگر بر دادههای دارای سوگیری آموزش ببینند، همان سوگیری را بازتولید میکنند. کمبود داده درباره زنان هم مساله را پیچیدهتر میکند و طبق ادعای این گزارش، میتواند عدالت جنسیتی را با پیامدهای جدی روبهرو سازد.»
خطر جایگزین شدن زنان در مشاغل
یکی از محوریترین نگرانیها به تغییرات شغلی مربوط میشود. در این گزارش توضیح داده شده است: «ظرفیت خودکارسازی هوش مصنوعی، بخشهایی را که عمدتا زنان در آنها فعالاند، بهویژه فعالیتهای خدماتی و اداری، با تهدید جدی روبهرو میکند. در چنین شرایطی، نبود خطمشیهای حمایتی برای آموزش مجدد و ارتقای مهارتها میتواند خطر جایگزینی شغلی را برای زنان بالا ببرد.»
در محور خانواده هم گزارش بر احتیاط تاکید کرده است. پیشرفت رباتها و چتباتهای جنسی، بهزعم پژوهشگران مرکز، ضرورت تدوین سیاستهایی برای صیانت از ارزشهای اخلاقی و فرهنگی در محیط خانواده را پررنگتر کرده است.
بخش دیگری از گزارش مرکز پژوهشها به جنسیتزدایی از انسان میپردازد و هشدار میدهد که گسترش ابزارهای هوش مصنوعی، همراه با جعل عمیق و آواتار، میتواند بحران هویت جنسیتی را بهویژه میان دختران تشدید کند. در همین مسیر، امکان تولید تصاویر و محتوای جعلی هم راه را برای آزار و اذیت مداوم باز میکند و به خشونت جنسیتی مبتنی بر فناوری دامن میزند.
از تهدید تا فرصت
با وجود این هشدارها، گزارش تنها به ریسکها و تهدیدها محدود نمیشود. در بخش فرصتها آمده که هوش مصنوعی میتواند دسترسی زنان به آموزش باکیفیت را افزایش دهد و با ابزارهایی مانند چتباتهای تخصصی، در سلامت جسمی و روانی زنان نقش موثری داشته باشد. همچنین بر ارتقای اخلاق فناوری از مسیر بهرهگیری از ویژگیهای اخلاقی زنان تأکید شده است.
در جمعبندی پیشنهادها، پژوهشگران مرکز پژوهشها گسترش سواد هوش مصنوعی، نظارت بر دادهها برای جلوگیری از سوگیری، ممیزی سامانهها برای شناسایی خروجیهای تبعیضآمیز و ایجاد ساختارهایی برای توجه بیشتر به ابعاد اخلاقی را توصیه کردهاند.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس همچنین میگوید حکمرانان با شناخت ریشههای این مسائل میتوانند راهبردهایی اجرا کنند که هم از بنیان خانواده محافظت کند و هم مشارکت و پیشرفت زنان در ساخت و بهکارگیری هوش مصنوعی را تقویت کند.
