شب گذشته (۲۴ مردادماه) در پیامکی که تولیدکنندگان محتوای پادکست دریافت کرده بودند گفته شده بود: «کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه» دست به اعمال محدودیت برای پلتفرم انتشار محتوای صوتی شنوتو زده است. این تصمیم در حالی بود که سخنگوی دولت در نشست خبری هفته گذشته خود اعلام کرده بود که بر اساس مصوبه دولت قرار است از این به بعد هر نوع مسدودسازی ابتدا در ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی تصویب شود و بعد رئیسجمهور آن را ابلاغ کند.
- مهاجرانی: هیچ سکوی دیجیتالی بدون دستور رئیسجمهور مسدود یا تعلیق نمیشود19 روز قبلمطالعه '2
سخنگوی دولت گفته بود: «هرگونه انسداد، تعلیق، تحدید یا ممنوعیت فعالیت سکوها و کسبوکارهای دیجیتال، تنها پس از اخذ نظر ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی و صدور دستور مستقیم رئیسجمهور امکانپذیر است.» این همان تصمیمی است که هیأت وزیران هم دوشنبه ۱۹ مرداد آن را ابلاغ کرد.
به دنبال مسدودسازی فوتبال ۳۶۰ هیئت وزیران تصویب کرد: هرگونه تصمیم برای انسداد، تعلیق، تحدید یا ممنوعیت فعالیت سکوها و کسبوکارهای دیجیتال، تنها پس از گرفتن نظر ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی و تایید نهایی رئیسجمهور مجاز خواهد بود.
با این حال علی مسعودی، رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق ایران، امروز (۲۵ مردادماه) در گفتوگو با زومیت اعلام کرد: «با توجه به این که قرار بود تصمیمگیری برای فیلترینگ باید در دست ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی باشد اما اگر کمیته فیلترینگ شنوتو را فیلتر کرده، باید دید از چه موضوعی تبعیت میکند.»
در حال حاضر «شنوتو» از استورهای داخلی مانند بازار و مایکت هم حذف شده است. بررسیهای زومیت نشان میدهد که شب گذشته، پس از انتشار خبر فیلتر شدن این پلتفرم، کاربران با فیلترشکن میتوانستند وارد سایت شنوتو شوند اما در حال حاضر همین دسترسی هم امکانپذیر نیست. اتفاقی که به معنای قطع دسترسی از مبدأ و از دامنه ir. است.
مکانیزم فیلترینگ و انسداد پلتفرم شنوتو چه بود؟
حسین درواری، کارشناس امنیت شبکه، میگوید که مکانیزم بهکاررفته برای مسدودسازی شنوتو ساختار جدیدی ندارد و حاصل زیرساختهایی است که طی سالهای اخیر پیادهسازی شده. او توضیح میدهد:
هدف نهایی سیستم فیلترینگ، غیرقابل دسترس کردن پلتفرمها حتی در صورت استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ (VPN) بوده است. وقتی میزبانی و سرورهای یک پلتفرم به داخل کشور منتقل میشود، اعمال محدودیت مستقیم روی ترافیک داخلی، امکان دسترسی از طریق فیلترشکن را نیز از بین میبرد.- حسین درواری، کارشناس امنیت شبکه
فیلترینگ از مبدا دامنه ir. چطور کار میکند؟
اینطور که درواری توضیح میدهد پیش از این تا سال ۱۴۰۰، انسداد ترافیک داخلی به این شدت اعمال نمیشد؛ بهطوری که امکان دسترسی به برخی سرورهای داخلی از طریق شبکه همراه یا اینترنت ثابت (ADSL و فیبر نوری) همچنان وجود داشت. اما در سالهای اخیر با مستقر ساختن تجهیزات فیلترینگ در نقطه ثبت و مدیریت دامنههای ملی (IRNIC)، دامنه .ir از مبدأ و در سطح شبکه مسدود میشود.
به گفته این کارشناس امنیت شبکه، در این حالت، مکان فیزیکی سرور اهمیت چندانی ندارد و درخواست کاربر به محض ورود به مرکز تبادل ترافیک متوقف میشود.
مدیرعامل شنوتو پیش از این، در محدودیتی که خردادماه ۱۴۰۵ برایشان ایجاد شد، گفته بود شنوتو از مدتها قبل از سرویس DNS شرکت کلادفلر استفاده میکرد اما دو ماه قبل به دلایل نامعلومی فیلتر شد. امیرحسین مددی آن زمان به استارتاپ۳۶۰ گفته بود: «به نظر میرسد هر چیزی که در برخی شرایط بهعنوان کلادفلر شناسایی شود، وارد چرخه و لیست فیلترینگ کشور میشود.»
فیلترینگ اولیه و فیلترینگ ثانویه
اگرچه هنوز توضیحات بیشتری از سوی شنوتو درباره فیلترینگ جدید این پلتفرم منتشر نشده است اما درباره مسیر طیشده میشود گفت این پلتفرم که سرورهای آنها در خارج از کشور قرار داشت، در مرحله نخست با فیلترینگ اولیه مواجه شد. فیلترینگی که در آن افراد میتوانستند وبسایت را از خارج از کشور باز کنند. سپس به گفته درواری «با هدف اعمال کنترل بیشتر، پلتفرمها را برای انتقال سرورهای خود را به داخل کشور تحت فشار قرار میدهند. پس از انتقال سرورها به داخل، امکان مسدودسازی کامل و نفوذناپذیر (باز نشدن حتی با VPN) برای ترافیک کاربران ایرانی فراهم میشود. این روندی است که در حال حاضر برای پلتفرم شنوتو رخ داده است.»
