باستان‌شناسان در بیابان‌های عربستان سعودی ابزارهای سنگی باستانی کشف کرده‌اند که احتمالاً برای شکار جانوران بزرگ با استفاده از زهر به کار می‌رفتند. اگر قدمت و کاربرد این ابزارها تأیید شود، ممکن است قدیمی‌ترین شواهد استفاده انسان از سلاح‌های زهرآلود باشند.
باستان‌شناسان در محوطه‌ای باستانی در جنوب عربستان سعودی، هزاران ابزار سنگی کشف کرده‌اند که برخی از آن‌ها بقایایی از ترکیبات گیاهی سمی را در خود حفظ کرده‌اند. پژوهشگران احتمال می‌دهند انسان‌های اولیه از این مواد برای آغشته‌کردن نوک سلاح‌های شکار استفاده می‌کردند؛ فناوری پیچیده‌ای که ممکن است قدمت آن به ۱۲۵ هزار سال پیش برسد.
به‌گزارش لایوساینس، این کشفیات در محوطه‌ای به نام عروق الجلیبه (Uruq Aljelibah) در بیابان ربع‌الخالی انجام شده است. منطقه‌ای که امروزه یکی از خشک‌ترین نقاط زمین محسوب می‌شود، حدود ۱۲۵ هزار سال پیش میزبان دریاچه‌ای آب‌شیرین به وسعت ۳۴۰ کیلومترمربع و عمق حداکثر ۲۹ متر بوده است.
بررسی ابزارهای سنگی، بقایای شیمیایی مرتبط با درختی سمی را آشکار کرد که عصاره آن در گذشته برای ساخت سلاح‌های زهرآلود استفاده می‌شد
فسیل‌های کشف‌شده نشان می‌دهند که اسب‌های آبی، گاومیش‌ها، شترمرغ‌ها، شترها و غزال‌ها در اطراف این دریاچه زندگی می‌کردند. وجود چنین جانورانی نشان می‌دهد اقلیم شبه‌جزیره عربستان در گذشته بسیار مرطوب‌تر از امروز بوده است.
پژوهشگران بیش از ۵۵۰۰ دست‌ساخته سنگی را در محوطه کشف کردند که برخی از آن‌ها نوک‌های تیز و آثار برخورد با بدن جانوران را نشان می‌دادند. بررسی میکروسکوپی نیز بقایایی از بافت جانوری را در نزدیکی نوک ابزارها آشکار کرد.
مهم‌ترین یافته، شناسایی بقایای شیمیایی مرتبط با درخت سمی Acokanthera schimperi روی تعدادی از نوک‌های سنگی بود. این گیاه که بومی بخش‌هایی از آفریقا و جنوب شبه‌جزیره عربستان است، در طول تاریخ برای تهیه زهر شکار استفاده شده است.
شکارچیان آفریقایی از عصاره این درخت برای آغشته‌کردن نوک نیزه‌ها و پیکان‌ها استفاده می‌کردند تا جانوران را فلج کنند یا از پای درآورند.
کریس کلارکسون، باستان‌شناس مؤسسه ژئوانسان‌شناسی ماکس پلانک و از نویسندگان پژوهش، می‌گوید اگر قدمت ۱۲۵ هزار ساله ابزارها تأیید شود، آن‌ها بسیار قدیمی‌تر از پیکان‌های زهرآلود حدوداً ۶۰ هزار ساله کشف‌شده در آفریقای جنوبی خواهند بود.
بااین‌حال، پژوهشگران هنوز نمی‌دانند انسان‌های باستان چگونه زهر را تهیه می‌کردند، آیا عمداً آن را روی سلاح‌ها قرار می‌دادند یا این مواد تا چه اندازه در شکار مؤثر بوده‌اند.
- 17 تیر 98مطالعه '6
علاوه‌بر ابزارهای سنگی، بقایای حفظ‌شده‌ای از چوب، الیاف گیاهی و صمغ نیز در محوطه پیدا شد. این کشفیات نشان می‌دهند که ساکنان احتمالی منطقه می‌توانستند مواد مختلف را برای ساخت ابزارها و سلاح‌های پیچیده با یکدیگر ترکیب کنند.
کلارکسون معتقد است پژوهشگران مدت‌ها توانایی‌های فناورانه انسان‌های اولیه را دست‌کم گرفته‌اند؛ زیرا بسیاری از ابزارهای ساخته‌شده از مواد آلی در گذر زمان از بین رفته‌اند. او توضیح می‌دهد که انسان‌های باستان فقط سنگ‌ها را تراش نمی‌دادند، بلکه احتمالاً سنگ، چوب، الیاف گیاهی، صمغ و مواد سمی را برای ساخت ابزارهای کاربردی ترکیب می‌کردند.
منطقه‌ای که امروزه بخشی از بیابان خشک ربع‌الخالی است، حدود ۱۲۵ هزار سال پیش دریاچه‌ای بزرگ و زیستگاهی مناسب برای جانوران داشته است
پژوهشگران هیچ بقایای انسانی در محوطه پیدا نکردند، اما احتمال می‌دهند سازندگان ابزارها از گونه انسان خردمند (Homo sapiens) بوده باشند؛ زیرا شواهد دیگر نشان می‌دهند انسان‌های خردمند در آن دوره از آفریقا خارج شده و به جنوب‌غرب آسیا رسیده بودند.
با وجود اهمیت کشفیات، قدمت ۱۲۵ هزار ساله سلاح‌ها هنوز به‌طور مستقیم تأیید نشده است. جفری رز، باستان‌شناس دانشگاه آلگاروه پرتغال که در پژوهش مشارکت نداشت، توضیح می‌دهد تمام ابزارهای بررسی‌شده از سطح زمین جمع‌آوری شده‌اند و هیچ‌یک مستقیماً از لایه‌های زمین‌شناسی تاریخ‌گذاری‌شده به دست نیامده‌اند. به گفته او، قدمت ۱۲۵ هزار ساله مربوط به دریاچه باستانی است و نمی‌توان با قطعیت همان سن را به ابزارهای سنگی نسبت داد.
پژوهشگران امیدوارند با کاوش‌های بیشتر، ابزارهای مدفون در لایه‌های دست‌نخورده، فسیل‌های جانوری و احتمالاً بقایای انسانی پیدا کنند. بررسی دقیق‌تر ترکیبات شیمیایی نیز می‌تواند مشخص کند که آیا انسان‌های اولیه واقعاً از زهر برای شکار استفاده می‌کردند یا خیر.
یافته‌های جدید نشان می‌دهند که شبه‌جزیره عربستان در دوره‌های مرطوب گذشته، فقط مسیر عبور انسان‌ها از آفریقا به آسیا نبوده، بلکه زیستگاه‌هایی غنی داشته است که انسان‌های اولیه می‌توانستند با بهره‌گیری از منابع طبیعی و فناوری‌های پیشرفته در آن‌ها زندگی کنند.
پژوهش در ژورنال Science منتشر شده است.
