نوزاد تک‌چشم تمدن نازکا؛ کشف نخستین نمونه باستانی از ناهنجاری نادر پزشکی

بررسی بقایای نوزادی متعلق به تمدن نازکا در پرو، یکی از نادرترین ناهنجاری‌های مادرزادی شناخته‌شده را آشکار کرده است. این نوزاد که حدود ۱۶۰۰ سال پیش زندگی می‌کرد، به اختلالی مبتلا بود که باعث شده بود فقط یک حفره‌ی چشم در مرکز جمجمه‌اش شکل بگیرد. تحلیل DNA نشان می‌دهد عامل این وضعیت، وجود یک کروموزوم اضافی بوده است.

به‌گزارش لایوساینس، اسکلت نوزاد درون خمره‌ای سفالی در محوطه‌ی باستانی خائورانگا، واقع در دره‌ی پالپا در جنوب پرو کشف شد؛ منطقه‌ای که به‌دلیل زمین‌نگاره‌های مشهور نازکا شناخته می‌شود. بقایای نوزاد دیگری نیز در همان خمره قرار داشت. قدمت گورهای این محوطه به حدود سال‌های ۳۲۵ تا ۴۴۰ میلادی بازمی‌گردد.

سیکلوپی تقریباً در یک مورد از هر ۱۰۰هزار تولد رخ می‌دهد و معمولاً با مرگ پیش از تولد یا مدت کوتاهی پس از آن همراه است.

پژوهشگران برای شناسایی علت ناهنجاری، DNA استخراج‌شده از بقایای نوزاد را بررسی کردند. نتایج نشان داد که نوزاد دختر بوده و یک نسخه‌ی اضافی از کروموزوم ۱۳ داشته است؛ وضعیتی که به آن تریزومی ۱۳ یا سندرم پاتو گفته می‌شود. تریزومی ۱۳ یکی از علل ژنتیکی شناخته‌شده‌ی سیکلوپی است، هرچند تنها درصد کمی از نوزادان مبتلا به این سندرم چنین ناهنجاری شدیدی دارند.

السا توماستو-کاگیگائو، نویسنده‌ی اصلی پژوهش، توضیح می‌دهد که اختلال ژنتیکی از زمان لقاح وجود داشته، اما آثار آن حدود هفته‌ی چهارم یا پنجم بارداری، هنگام شکل‌گیری ساختارهای اصلی مغز، ظاهر شده است.

سیان هالکرو، زیست‌باستان‌شناس دانشگاه دورهام بریتانیا که در پژوهش مشارکت نداشت، می‌گوید این احتمالاً نخستین نمونه‌ی باستان‌شناختی شناسایی‌شده از سیکلوپی است. به‌گفته‌ی او، بررسی بقایا نشان می‌دهد که نوزاد ممکن است چند هفته یا حتی چند ماه پس از تولد زنده مانده باشد؛ هرچند تعیین دقیق مدت زندگی او امکان‌پذیر نیست.

یکی از بخش‌های جالب پژوهش به شیوه‌ی تدفین نوزاد مربوط می‌شود. اسکلت او در قسمت پایینی خمره‌ای سفالی قرار داشت و بقایای نوزاد دختر دیگری، بدون ناهنجاری استخوانی آشکار، بالای آن دفن شده بود. آزمایش‌های ژنتیکی نشان داد این دو نوزاد مادر مشترکی نداشته‌اند.

اگرچه دفن دو نوزاد در یک خمره برای فرهنگ نازکا غیرمعمول بوده است، پژوهشگران شواهدی پیدا نکردند که نشان دهد با نوزاد مبتلا به سیکلوپی به‌دلیل وضعیت جسمی‌اش رفتار متفاوتی شده است.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که نمی‌توان براساس روش تدفین درباره‌ی نگرش کلی مردم نازکا به افراد دارای ناهنجاری‌های مادرزادی قضاوت کرد. بااین‌حال، کشف جدید اطلاعات ارزشمندی درباره‌ی بیماری‌های ژنتیکی در گذشته و نحوه‌ی برخورد جوامع باستانی با نوزادان دارای تفاوت‌های جسمی ارائه می‌دهد.

پژوهش در ژورنال PNAS منتشر شده است.