باستان‌شناسان در شهر باستانی هاتوشا، پایتخت امپراتوری هیتی‌ها، قطعه‌ای از یکی از مهم‌ترین اسناد سیاسی تاریخ بشر را پیدا کرده‌اند؛ بخشی از پیمان کادش یا معاهده مروارید که حدود ۳۴۰۰ سال پیش میان مصر باستان و هیتی‌ها امضا شد.

وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه اعلام کرده است که این قطعه لوح میخی، بخشی از قدیمی‌ترین پیمان صلح شناخته‌شده جهان را در خود دارد. این کشف در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی در هاتوشا، واقع در مرکز شمالی ترکیه، انجام شد.

محمد نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، درباره این کشف گفت: «ما در خاک آناتولی، ردپای صلحی هزاران ساله را پیدا کرده‌ایم.» به گفته او، بخش تازه کشف‌شده از لوح شامل قسمتی از متن پیمان درباره نحوه رفتار با پناهندگان است؛ موضوعی که نشان می‌دهد این توافق فقط درباره پایان جنگ نبود و قوانین مشخصی برای روابط میان دو قدرت بزرگ آن دوران تعیین می‌کرد.

پیمان کادش که قدیمی‌ترین توافق صلح شناخته‌شده جهان به شمار می‌رود، پس از جنگ طولانی میان مصر و امپراتوری هیتی شکل گرفت

پیمان کادش حدود سال ۱۲۶۹ پیش از میلاد میان رامسس دوم، فرعون مصر و هاتوسیلی سوم، پادشاه امپراتوری هیتی، امضا شد. این توافق پس از سال‌ها درگیری میان دو قدرت بزرگ عصر برنز شکل گرفت. مصر و هیتی‌ها برای کنترل مناطق مهمی در شرق مدیترانه با یکدیگر رقابت می‌کردند و نبرد کادش که چند سال پیش از امضای پیمان رخ داد، یکی از مشهورترین رویارویی‌های نظامی میان آن‌ها بود.

اگرچه سند با نام «پیمان کادش» شناخته می‌شود، متن آن مستقیماً به نبرد کادش اشاره نمی‌کند. به همین دلیل، پژوهشگران گاهی آن را «پیمان صلح مصر و هیتی» یا «پیمان ابدی» نیز می‌نامند. این پیمان را قدیمی‌ترین توافق صلح مکتوب شناخته‌شده جهان می‌دانند؛ سندی که در آن دو حکومت متعهد شدند روابط مسالمت‌آمیزی داشته باشند و در برابر تهدیدهای خارجی از یکدیگر حمایت کنند.

به نوشته لایوساینس، متن پیمان کادش در دو نسخه اصلی حفظ شده است. نخستین نسخه در اوایل قرن نوزدهم توسط باستان‌شناسان در شهر باستانی تِبِس مصر (لوکسور امروزی) پیدا شد. این نسخه به شکل کتیبه‌ای هیروگلیف روی دیوارهای معبدی ساخته‌شده برای رامسس دوم نوشته شده بود. نسخه دیگر، به زبان اکدی و با خط میخی، در هاتوشا کشف شد. اکدی یکی از نخستین زبان‌های ثبت‌شده خانواده زبان‌های سامی بود و در آن دوره برای مکاتبات دیپلماتیک میان حکومت‌های مختلف استفاده می‌شد.

هاتوشا پایتخت امپراتوری هیتی بود؛ حکومتی که از حدود ۱۶۵۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد بخش بزرگی از آناتولی مرکزی را در اختیار داشت. باستان‌شناسان در این شهر تاکنون اسناد دیپلماتیک متعددی پیدا کرده‌اند.

بیشتر بخوانید

پیمان کادش فقط توافقی برای توقف جنگ نبود. بخش‌هایی از آن به همکاری میان دو حکومت، استرداد افراد فراری و نحوه برخورد با پناهندگان اختصاص داشت. براساس متن پیمان، اگر فردی از مصر به سرزمین هیتی‌ها فرار می‌کرد، باید به مصر بازگردانده می‌شد و همین قانون درباره فراریان هیتی نیز که به مصر می‌رفتند، اجرا می‌شد.

در آن دوره، فرار از قلمرو یک حکومت جرم محسوب می‌شد، اما پیمان تأکید می‌کرد که افراد بازگردانده‌شده نباید شکنجه یا مجازات شوند. در بخشی از متن آمده است: «زبان و چشمان آن‌ها نباید بیرون آورده شود؛ گوش‌ها و پاهایشان نباید بریده شود؛ خانه‌هایشان همراه با زنان و فرزندانشان نباید نابود شود.» بخشی از همین قسمت در قطعه تازه کشف‌شده دیده می‌شود.

اهمیت پیمان کادش فقط به قدمت آن محدود نمی‌شود. این سند نمونه‌ای اولیه از تلاش حکومت‌ها برای حل اختلاف از راه توافق سیاسی است.

قطعه تازه کشف‌شده بخشی از متن میخی پیمان را در خود دارد و به موضوع پناهندگان می‌پردازد

امروزه نسخه‌ای مسی از پیمان در ساختمان کنفرانس سازمان ملل متحد در نیویورک نگهداری می‌شود. سازمان ملل اعلام کرده است که مفاد این پیمان شامل تعهد به دوستی پایدار، صلح، حفظ قلمرو، عدم تجاوز، استرداد افراد و کمک متقابل میان دو کشور بوده است؛ اصولی که شباهت‌هایی با برخی مفاهیم مورد تأکید در روابط بین‌الملل مدرن دارند.

با ادامه کاوش‌ها در هاتوشا، باستان‌شناسان امیدوارند بخش‌های بیشتری از این سند تاریخی پیدا و جزئیات بیشتری از نخستین تلاش‌های شناخته‌شده بشر برای ایجاد صلح میان دولت‌ها آشکار شود.