باستانشناسان در جنوب ترکیه مجسمهای با قدمت تقریباً ۱۱هزار سال کشف کردهاند که فردی را سوار بر پشت پلنگ نشان میدهد؛ تصویری کمسابقه که میتواند سرنخ تازهای از باورها و نمادهای جوامع نخستین منطقه به دست دهد.
به گزارش لایوساینس، مجسمه تابستان امسال در محوطه باستانی کاراهانتپه در جنوب ترکیه پیدا شد. وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه اعلام کرده است که این اثر حدود ۷۰ سانتیمتر ارتفاع دارد و به سبکی ساخته شده که با نمونههای شناختهشده پیشین تفاوت دارد. کاوشگران مجسمه را روی سکویی در امتداد دیوار سازهای مدور با قطر حدود سه متر پیدا کردند.
کاراهانتپه یکی از قدیمیترین سکونتگاههای شناختهشده جهان است و قدمت آن به حدود ۹۷۵۰ پیش از میلاد میرسد. این محوطه در استان شانلیاورفا قرار دارد؛ منطقهای که گوبکلیتپه و چند سکونتگاه بسیار کهن دیگر نیز در آن کشف شدهاند. آثار بهدستآمده از این محوطهها نشان میدهند که انسانها در آغاز دوره نوسنگی، پیش از شکلگیری جوامع پیچیده بعدی، از نمادها و تصاویر انسانی و حیوانی بهشکل گسترده استفاده میکردند.
کاراهانتپه پیش از این نیز یافتههای غیرمعمولی در اختیار باستانشناسان گذاشته بود. در سال ۲۰۲۳، مجسمهای بزرگ از مردی در این محوطه کشف شد که حدود ۱۱هزار سال قدمت داشت. نمونه مشابه دیگری که با نام مرد اورفا شناخته میشود، در سال ۱۹۹۳ در نزدیکی گوبکلیتپه پیدا شد.
در سال ۲۰۲۲ نیز باستانشناسان در محوطه سایبورچ در همان منطقه، نقشبرجستهای کشف کردند که دو پلنگ، یک گاو نر و یک مرد را نشان میداد. این مجموعه یافتهها نشان میدهد تصویر مردان و جانوران وحشی در هنر جوامع نوسنگی منطقه تکرار شده است.
ینس نتروف، باستانشناس متخصص دوره نوسنگی در مؤسسه باستانشناسی آلمان که در پژوهش جدید مشارکت نداشته است، میگوید مجسمه تازه را میتوان نوعی نسخه معکوس از نمونههای شناختهشده قبلی دانست.
- کشف آرامگاهی ۲۴۰۰ ساله در ترکیه که احتمالا متعلق به یک کشتیگیر است16 روز قبلمطالعه '2
- شاهکار هنری عصر یخبندان؛ کشف مجسمههای بندانگشتی پرندگان با قدمت ۴۰هزار سال27 روز قبلمطالعه '3
پیش از این، مجسمهای از انسانی پیدا شده بود که پلنگی بر پشت او قرار داشت. در اثر تازه اما این انسان است که بر پشت پلنگ نشسته است. نتروف معتقد است این مجسمه ممکن است با نقشبرجسته سایبورچ ارتباط مفهومی داشته باشد.
پلنگ در آن دوره یکی از شکارچیان قدرتمند منطقه محسوب میشد و رویارویی با آن برای انسان خطر زیادی داشت. به همین دلیل، احتمال دارد این حیوان در فرهنگ جوامع نوسنگی معنایی فراتر از یک جانور معمولی داشته باشد.
نمایش انسانی که در کنار پلنگها بدون ترس حضور دارد، یا حتی بر یکی از آنها سوار شده است، میتواند نمادی از قدرت، شجاعت یا کنترل بر نیروهای خطرناک باشد. بااینحال، معنای دقیق این صحنه هنوز مشخص نیست و پژوهشگران نمیتوانند با اطمینان بگویند سازندگان مجسمه چه مفهومی را در ذهن داشتهاند.
اهمیت این کشف فقط به شکل غیرمعمول مجسمه محدود نمیشود. قرارگرفتن آن در مجموعهای از آثار مشابه در کاراهانتپه، گوبکلیتپه و سایبورچ میتواند به باستانشناسان کمک کند تا بهتر بفهمند انسانهای ساکن این منطقه حدود ۱۱هزار سال پیش چگونه قدرت، جانوران وحشی و جایگاه انسان را در جهان خود تصور میکردند.
