ابزارهای سنگی کشف‌شده در کنار دریاچه‌ای باستانی در عربستان سعودی نشان می‌دهند که نئاندرتال‌ها شاید حدود ۵۵هزار سال پیش بسیار فراتر از محدوده‌ی شناخته‌شده‌ی خود به جنوب پیش رفته و به مناطق داخلی شبه‌جزیره‌ی عربستان رسیده باشند.

پژوهش جدید بر ابزارهای سنگی کشف‌شده در محوطه‌ی باستان‌شناسی جبل کاتفه-۱ (JKF-1) متمرکز است؛ مکانی که در نزدیکی شهر جبه و کنار بقایای دریاچه‌ای باستانی در بیابان نفود عربستان سعودی واقع شده است.

تیم پژوهشی صدها قطعه‌ی سنگی را از JKF-1 و محوطه‌های دیگری در عربستان، شام و شمال شرق آفریقا اندازه‌گیری و با یکدیگر مقایسه کرد. آن‌ها سپس با استفاده از داده‌های مکان‌هایی که هویت سازندگان ابزارهایشان بهتر شناخته شده بود، مدلی آماری ساختند تا احتمال نئاندرتال یا انسان خردمند بودن سازندگان هر مجموعه را تخمین بزند.

به گزارش لایوساینس، نتیجه نشان داد ابزارهای JKF-1 و محوطه‌ی کوچک‌تر ALM-3 بسیار بیشتر به ابزارهای نئاندرتالی شباهت دارند تا نمونه‌هایی که به انسان خردمند نسبت داده شده‌اند.

بیشتر بخوانید

پژوهشگران برای تعیین دقیق‌تر قدمت محوطه، دانه‌های ماسه را با روش «لومینسانس برانگیخته‌ی نوری» بررسی کردند که نشان می‌دهد این رسوبات آخرین‌بار چه زمانی در معرض نور خورشید بوده‌اند. بررسی‌ها نشان داد انسان‌ها حدود ۵۵هزار سال پیش در JKF-1 حضور داشته‌اند. ابزارها در لایه‌ای پیدا شدند که درست در مرز میان رسوبات خشک بیابانی و رسوبات جوان‌تر یک دریاچه قرار داشت.

به‌نظر می‌رسد این حضور با آغاز دوره‌ای مرطوب‌تر در منطقه هم‌زمان بوده است؛ زمانی که دریاچه‌ها دوباره شکل می‌گرفتند و بخش‌هایی از بیابان سبزتر می‌شدند. کنت برتزکه، باستان‌شناس دانشگاه توبینگن آلمان که در پژوهش مشارکت نداشت، معتقد است افزایش بارندگی ممکن است حیوانات چراکننده را به داخل بیابان کشانده باشد و نئاندرتال‌ها نیز در تعقیب آنها به منطقه رسیده باشند.

محققان با مقایسه‌ی شکل تراشه‌های سنگی از محوطه‌های مختلف و استفاده از مدل‌های آماری، به این نتیجه رسیدند که ابزارها توسط نئاندرتال‌ها ساخته شده‌اند

نئاندرتال‌ها مدت‌ها عمدتاً به‌عنوان انسان‌تبارانی سازگار با اقلیم سرد اروپا شناخته می‌شدند، اما یافته‌های سال‌های اخیر این تصویر را تغییر داده‌اند. آثار آنها از اروپا تا سیبری و بخش‌هایی از خاورمیانه پیدا شده است. اگر حضور آنها در شمال عربستان تأیید شود، مشخص خواهد شد که نئاندرتال‌ها توانایی حرکت و سازگاری با محیط‌هایی بسیار گرم‌تر و بازتر از زیستگاه‌هایی را داشته‌اند که معمولاً با آنها مرتبط دانسته می‌شوند.

البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که شواهد فعلی غیرمستقیم است. برتزکه نتایج مطالعه را محتمل می‌داند، اما می‌گوید ابزارهای سنگی به‌تنهایی برای اثبات قطعی حضور نئاندرتال‌ها کافی نیستند.

هو گروکات، باستان‌شناس دانشگاه مالت و از نویسندگان اصلی پژوهش نیز معتقد است کشف یک فسیل می‌تواند مسئله را روشن‌تر کند. مشکل اینجاست که گرمای عربستان شرایط مناسبی برای حفظ استخوان و DNA باستانی فراهم نمی‌کند. به همین دلیل، ابزارهای سنگی فعلاً مهم‌ترین سرنخ پژوهشگران برای شناخت انسان‌هایی هستند که ده‌ها هزار سال پیش در این منطقه رفت‌وآمد می‌کردند.

اگر پژوهش‌های آینده نشان دهند ابزارهای JKF-1 واقعاً ساخته‌ی نئاندرتال‌ها بوده‌اند، باید محدوده‌ی شناخته‌شده‌ی حضور آن‌ها را بسیار جنوبی‌تر از چیزی که تاکنون تصور می‌شد در نظر گرفت.

پژوهش در ژورنال Quaternary Science Reviews منتشر شده است.