شکارچیان عصر حجر، ۷هزار سال پیش در دریاچههای کوهستانی نروژ ماهی پرورش میدادند
مردم عصر حجر در نروژ، هزاران سال پیش از آنکه کشاورزی پا به این سرزمین بگذارد، ماهی را به دریاچههای مرتفع کوهستانی منتقل میکردند. آنها ماهیها را در کیسههای چرمی حمل میکردند تا در سفرهای تابستانی خود به کوهستان، منبع غذایی مطمئنی داشته باشند. این قدیمیترین نمونهی مستند از انتقال ماهی توسط انسان در جهان محسوب میشود.
مطالعهای جدید نشان میدهد شکارچیان-گردآورندگان، حداقل ۷۰۰۰ سال پیش، قزلآلای قهوهای را به دریاچهی «تسه» در ارتفاع ۸۵۰ متری کوههای یوتونهایمن نروژ بردند. این دریاچه تا حدود ۸۴۰۰ سال پیش، زیر لایهای عظیم از یخ به ضخامت چند کیلومتر مدفون بود و پس از عقبنشینی یخچالها، به اکوسیستمی خالی تبدیل شد. بااینحال، پیش از آنکه دریاچه در دههی ۱۹۴۰ برای تولید برقآبی تغییر کاربری دهد، به عنوان یکی از غنیترین آبراههای قزلآلا در نروژ شناخته میشد و سالانه ۹ تن ماهی تولید میکرد.
نظریهای که میگوید ماهیها باید توسط انسان به آنجا برده شده باشند، نزدیک به صد سال قدمت دارد. اما تاکنون هیچکس نمیدانست این اتفاق دقیقاً چه زمانی رخ داده بود. میاروم و همکارانش با مطالعهی بقایای تلههای چوبی پیچیدهای که در سال ۲۰۲۲ در کف دریاچه کشف شد، به این پاسخ دست یافتند.
تاریخگذاری رادیوکربن نشان داد قدیمیترین تله به حدود ۴۹۵۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد. با تطبیق چوبهای بهدستآمده با گاهشماری حلقههای درختان کاج در اسکاندیناوی، قدمت دقیقتری نیز به دست آمد.
یکی از تیرکها مربوط به درختی بود که بین بهار ۲۶۶۹ پیش از میلاد و زمستان ۲۶۶۹-۲۶۶۸ پیش از میلاد قطع شده بود و دیگری ۱۲ سال بعد، در زمستان ۲۶۵۷-۲۶۵۶ پیش از میلاد، که نشان میدهد تلهها به مدت حداقل ۲۳۰۰ سال (از ۵۰۰۰ تا ۲۶۵۰ پیش از میلاد) نگهداری و استفاده میشدند.
مردم عصر حجر با حمل ماهی در کیسههای چرمی و رهاسازی آنها در دریاچههای مرتفع، به مدیریت منابع غذایی و نوعی آبزیپروری ساده اشتغال داشتند
اما چگونه ماهیها به آنجا رسیدند؟ مردم عصر حجر احتمالاً از کیسههای ضدآب ساختهشده از پوست حیوانات استفاده میکردند و ماهیها را در چند مرحله از رودخانههای پاییندست به سمت بالا حمل میکردند. این فرآیند ممکن است چند دهه یا حتی صد سال طول کشیده باشد تا ماهیها بتوانند در دریاچهی جدید مستقر و تکثیر شوند.
پس از استقرار ماهیها، مردم عصر حجر تلههای چوبی پیچیدهای ساختند. هر تله از حدود ۴۰ تا ۵۰ تیرک تشکیل شده بود که با شاخههای بافتهشده، محفظهای بزرگ و حصاری برای هدایت ماهی به درون آن ایجاد میکردند.
شکار گوزن شمالی یکی از دلایل اصلی حضور در کوهستان بود، اما ماهی امنیت غذایی را تضمین میکرد. حتی اگر شکار ناموفق میبود، باز هم غذایی برای مصرف وجود داشت. این امر باعث میشد افراد بیشتری به کوهستان سفر کنند و مدت بیشتری در آنجا بمانند و حتی برخی گروهها به طور دائمی در این مناطق ساکن شوند.
آکسل یوهان میاروم، باستانشناس موزهی تاریخ فرهنگی در اسلو، میگوید: «این کشف، داستان مهمی از نحوهی تعامل جوامع شکارچی-گردآورنده با طبیعت را برای ما روشن میکند. آنها فقط از طبیعت برداشت نمیکردند، بلکه در آن دخالت میکردند و آن را به نفع خود تغییر میدادند.»
- نروژ با حفر نخستین تونل دریایی دنیا، کشتیهای عظیم را از دل کوه عبور خواهد داد31 خرداد 05مطالعه '4
یافتهها نشان میدهد مردم عصر حجر، قرنها پیش از ظهور کشاورزی، به مدیریت و تغییر محیطزیست برای تأمین غذا میپرداختند. میاروم این اقدام را «نوعی آبزیپروری ساده» توصیف میکند. شواهد مشابهی از سایر نقاط جهان نیز وجود دارد؛ از جمله کانالها و تلههایی برای صید مارماهی در استرالیا که ۸۶۰۰ سال قدمت دارند. همچنین مشخص شده که انسانها در آن زمان با ایجاد آتشسوزیهای عمدی، مناطق چرای حیوانات را بهبود میبخشیدند یا به گسترش درختان فندق در اروپا کمک میکردند.
کنت آندریاس برگسویک، استاد باستانشناسی دانشگاه برگن، این یافته را «بسیار هیجانانگیز و مهم» میخواند و میگوید اولین بار است که چنین تأسیسات ماهیگیری از دوران اولیهی عصر حجر در نروژ یافت میشود. او تأکید میکند که این مقاله به وضوح نشان میدهد ماهیها توسط انسان به اینجا آورده شدهاند و این موضوع نشاندهندهی پیچیدگی و برنامهریزی جوامع آن دوران است.
برگسویک میگوید: «این مطالعه تمایز بین جوامع شکارچی-ماهیگیر و جوامع کشاورز را کمرنگ میکند. آنها منابع طبیعی را مدیریت میکردند، آیندهنگر بودند و به همان روشی که کشاورزان انجام میدهند، برداشت میکردند. این جوامع بسیار پیچیدهتر از آن چیزی بودند که قبلاً تصور میکردیم.»
پژوهش در ژورنال Antiquity منتشر شده است.
