زخم ۱۰۰هزار ساله روی چهره انسان اولیه؛ قدیمی‌ترین نشانه احتمالی از خشونت باستانی

حدود ۱۰۰هزار سال پیش، یکی از نخستین انسان‌های خردمند که خارج از آفریقا زندگی می‌کرد، با جسم نوک‌تیزی از ناحیه صورت زخمی شد و این زخم پس از هزاران نسل همچنان رازهایی درباره زندگی، درگیری‌ها و رفتار اجتماعی انسان‌های اولیه را آشکار می‌کند.

پژوهشگران با بررسی دوباره جمجمه‌ای باستانی از غار قَفزه (Qafzeh) نشانه‌ای از یک بریدگی عمیق در استخوان صورت پیدا کردند که احتمالاً بر اثر برخورد ابزار سنگی ایجاد شده است. این کشف یکی از قدیمی‌ترین شواهد شناخته‌شده از خشونت میان انسان‌های خردمند در خارج از آفریقا به شمار می‌رود.

به نوشته آی‌اف‌ال‌ ساینس، قربانی این حادثه فردی از گروه‌های اولیه انسان خردمند بود که در دوره پارینه‌سنگی میانی زندگی می‌کرد. بقایای او با نام قفزه-۲۵ شناخته می‌شود و همراه با ده‌ها بقایای انسانی دیگر در غار قفزه کشف شده است.

بررسی‌های جدید با استفاده از فناوری‌های تصویربرداری دقیق و میکروسکوپی نشان داد در بخش پایینی سمت چپ فک این فرد، اثر بریدگی وجود دارد. این آسیب نه شبیه شکستگی ناشی از سقوط، بلکه بیشتر شبیه زخمی است که با برخورد جسم تیزی مانند ابزار سنگی ایجاد شده باشد.

یکی از نکات مهم این کشف آن است که استخوان فک نشانه‌هایی از ترمیم دارد. این یعنی فرد پس از وارد شدن ضربه فوراً جان خود را از دست نداده و برای مدتی پس از جراحت زنده مانده است. پژوهشگران می‌گویند این موضوع نشان می‌دهد گروه‌های انسانی آن دوران احتمالاً از فرد آسیب‌دیده مراقبت کرده‌اند؛ زیرا جراحتی در این ناحیه می‌توانست توانایی غذا خوردن یا زندگی روزمره را دشوار کند.

تا پیش از این، شواهد مستقیمی از خشونت میان انسان‌های بسیار اولیه بسیار محدود بود. کشف جدید نشان می‌دهد که درگیری فیزیکی میان انسان‌ها سابقه‌ای بسیار طولانی دارد و حتی گروه‌هایی که بیش از ۱۰۰ هزار سال پیش زندگی می‌کردند نیز ممکن است با نزاع‌های فردی یا گروهی روبه‌رو بوده باشند.

دانشمندان تأکید می‌کنند که نمی‌توان با قطعیت گفت زخم نتیجه حمله عمدی بوده است. ممکن است حادثه‌ای دیگر باعث ایجاد آن شده باشد، اما شکل و محل آسیب احتمال درگیری با ابزاری نوک‌تیز را تقویت می‌کند.

غار قفزه یکی از مهم‌ترین مکان‌های مطالعه تاریخ اولیه انسان است. در این غار بقایای دست‌کم ۲۷ فرد انسانی یافت شده که قدمت آنها حدود ۱۴۵ هزار تا ۹۲ هزار سال تخمین زده می‌شود. این افراد از نخستین اعضای گونه ما هستند که در خارج از آفریقا شناسایی شده‌اند.

این جمجمه باستانی تنها داستان یک جراحت را روایت نمی‌کند؛ بلکه تصویری از زندگی انسان‌هایی را نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های عظیم با دنیای امروز، با مشکلاتی مشابه انسان‌های امروزی روبه‌رو بودند: خطر، درگیری، آسیب‌دیدگی و نیاز به همکاری اجتماعی.

به گفته پژوهشگران، چنین یافته‌هایی کمک می‌کنند درک کنیم که رفتارهای پیچیده انسانی، از مراقبت از افراد آسیب‌دیده گرفته تا خشونت میان افراد، ریشه‌هایی بسیار عمیق‌تر از آنچه تصور می‌شد، دارند.

پژوهش در ژورنال Scientific Reports منتشر شده است.