آیا رومیان هزاران سال پیش بازی رومیزی داشتند؟ هوش مصنوعی پاسخ میدهد
قطعه سنگ صاف و مرموزی از هلند ممکن است بازی ناشناختهای از روم باستان باشد. روی این سنگ خطوط مستقیم و الگویی هندسی حک شده و شواهد جدید نشان میدهد ممکن است این قطعه یک صفحه بازی باشد.
سنگ یادشده در شهر روم باستان کوریووالوم یافت شد که اکنون زیر شهر هیرلن هلند قرار دارد. اندازهٔ سنگ ۲۱۲ در ۱۴۵ میلیمتر است و از سنگ آهک ساخته شده که معمولاً بین سالهای ۲۵۰ تا ۴۷۶ میلادی از فرانسه وارد میشد و در تزئین ساختمانها استفاده میشد. والتر کریست از دانشگاه لیدن هلند، این سنگ را در موزه رومانس بررسی کرد. او میگوید: «ابتدا کمی شک داشتم، چون الگویی که روی سنگ بود ناآشنا بود. از موزه خواستم دقیقتر بررسی شود.»
با بررسی سطح سنگ، کریست متوجه شد برخی نقاط سطح ساییده شدهاند، درست مانند زمانی که قطعات بازی سنگی روی خطوط حکشده حرکت داده شده باشند. جالب اینکه سایش روی سطح یکنواخت نبود و بیشتر آن روی یک خط مورب خاص دیده میشد.
کریست و همکارانش برای درک اینکه چه نوع بازی میتواند چنین الگوی سایش ایجاد کند، از سیستم هوش مصنوعی لودی استفاده کردند. این سیستم دو عامل هوش مصنوعی را در برابر هم قرار میدهد و هزاران شبیهسازی از بازیهای قدیمی اروپا انجام میدهد.
نتایج نشان داد که حداقل نه نوع بازی مسدودسازی (blocking game) میتواند باعث ایجاد این الگوی خاص سایش شود. در این بازیها، بازیکنی با قطعات بیشتر تلاش میکند مانع حرکت قطعات حریف شود. تیم پژوهشی موقتاً این بازی را بازی کوریووالوم نامیده است.
رومیها بازیهای زیادی داشتند که برخی از آنها شبیه بازیهای امروز ما بودند. برای مثال، یک بازی شبیه «بازی سربازان» داشتند که هدف آن گرفتن قطعات بازیکن مقابل بود. بازی دیگری شبیه تخته نرد وجود داشت و بازیهایی هم شبیه «تیتکتو» (قرار دادن سه علامت در یک خط برای برد) بازی میکردند.
با این حال، بسیاری از بازیهای روم باستان ناشناخته هستند، زیرا هیچ سندی از آنها باقی نمانده یا آثارشان شناسایی نشده است. این سنگ ممکن است نمونهای از چنین بازیهای گمشده باشد، یا حتی یک نسخه آزمایشی اولیه بوده باشد.
تیم پن از دانشگاه ریدینگ، بریتانیا میگوید: «مطمئن نیستم که هرگز بتوانیم با قطعیت بدانیم، اما تحلیل نشان میدهد این شیء قطعاً میتواند یک صفحه بازی باشد.» اولریش شدلر از دانشگاه فریبورگ، سوئیس میگوید: «رویکرد جالبی است، اما مطمئن نیستم این شیء واقعاً صفحه بازی باشد. الگوی هندسی دقیق نیست و تنها نمونه شناختهشده از چنین الگویی است، در حالی که معمولاً نسخههای متعددی از صفحات بازی پیدا میشوند.»
کریست قبول دارد که ممکن است هرگز نتوان با قطعیت گفت، اما میگوید احتمال دارد این یک بازی آزمایشی بوده یا بازی بوده که معمولاً روی زمین و با خطوط خراشیده شده انجام میشده و به همین دلیل اثری از آن باقی نمانده است.
بازیهای مسدودسازی در اروپا از قرون وسطی ثبت شدهاند. بنابراین اگر لودوس کُریووالی واقعاً یک بازی مسدودسازی باشد، یعنی مردم چند قرن زودتر از آنچه فکر میکردیم این نوع بازیها را انجام میدادند. کریست میگوید ممکن است چنین بازیهایی قبلاً در جنوب و شرق آسیا هم وجود داشته باشند و برخی گرافیتیهای روم باستان هم شبیه بازیهای مسدودسازی هستند، اما تعیین زمان دقیق آنها سخت است.
ترکیب باستانشناسی و هوش مصنوعی میتواند نگاه تازهای به این بازیهای قدیمی بدهد. برای مثال، یک صفحه بازی احتمالی دیگر در اردوگاه روم در ویندونیسا سوئیس پیدا شده که خطوط مربعی و X مانند دارد و در محل تقاطع آنها سوراخهای کوچکی دیده میشود. تیم پن میگوید: «این روش ممکن است رازهای تازهای از این بازیها فاش کند.»
پژوهش در ژورنال Antiquity منتشر شده است.