بازنویسی تاریخ شکار نهنگ؛ بومیان برزیل ۵هزار سال پیش شکارچی غولهای اقیانوس بودند
تاریخچهی شکار نهنگ بسیار قدیمیتر و قلمرو آن بسیار فراتر از چیزی است که پیشازاین تصور میشد. شواهد باستانی بهدستآمده از سواحل جنوبی برزیل نشان میدهد بومیان این منطقه حدود ۵هزار سال پیش بهصورت فعال به شکار نهنگ مشغول بودهاند؛ یافتهای که مبدأ زمانی این فعالیت دشوار را دستکم ۱۵۰۰ سال به عقب بازمیگرداند. براساس گزارشی تازه، این کشف با بازنویسی منشأ شکار نهنگ، نشان میدهد زیستگاههای باستانی نهنگهای گوژپشت با محدودهی امروزی آنها تفاوتهای معناداری داشته است.
فرضیات پیشین باستانشناسان بر این استوار بود که شکار سازمانیافتهی نهنگ بین ۲۵۰۰ تا ۳۵۰۰ سال پیش در مناطق قطبی و شمال اقیانوس آرام، صرفاً به دلیل فقر منابع غذایی در محیطهای سخت شمالی شکل گرفته است.
اگرچه پیشازاین استخوانهای نهنگ در محوطههای باستانی آمریکای جنوبی مشاهده شده بود، محققان آنها را نتیجهی لاشهخواری از حیوانات به گل نشسته قلمداد میکردند. اکنون کشف سرنیزههای تخصصی ساختهشده از استخوان نهنگ و ابزارهایی با آثار برش، خط بطلانی بر این فرضیه کشیده و بر شکار فعال تأکید دارد.
تپههای عظیم صدفی موسوم به سامباکیس در سواحل برزیل، مخزن اصلی آثار کشفشده است. بخش بزرگی از این اشیاء در میانهی قرن بیستم توسط باستانشناسی آماتور از خلیج بابیتونگا جمعآوری شد تا از تخریبهای ناشی از توسعهی شهری در امان بماند. تپهها که گاهی ارتفاعشان به ۳۰ متر میرسید، در گذشته هم به عنوان محل انباشت پسماند و هم به عنوان آرامستان استفاده میشدند و بومیان، مردگان خود را با اشیاء ساختهشده از استخوان نهنگ تدفین میکردند.
- بقایای ماموتهای ۲۵ هزار ساله، فرهنگ شکار انسانهای باستانی را آشکار میکند13 فروردین 04مطالعه '3
- ابزارهای سنگی باستانی که در برزیل کشف شده است، ساخته دست بشر نیست20 دی 01مطالعه '2
بررسی مجدد مجموعه توسط آندره کولونزه و تیمش از دانشگاه خودمختار بارسلونا، حجم خیرهکنندهای از بقایای نهنگ را آشکار کرد. وجود تعداد زیادی قطعات استخوانی بلند و نوکتیز که با دقت مشابهی ساخته شده بودند، توجه محققان را جلب کرد؛ ابزارهایی که در واقع سرنیزههای تخصصی برای شکار بودند. سنجشهای آزمایشگاهی و آنالیز پروتئینها نشان داد که استخوانها متعلق به ۵هزار سال پیش و مربوط به نهنگ راست جنوبی و نهنگ گوژپشت هستند.
حضور نهنگهای گوژپشت در منطقه برای باستانشناسان غافلگیرکننده بود، چرا که این گونه مدتهاست در سواحل جنوبی برزیل دیده نشده است. به گفتهی محققان، احتمالاً شکار بیرویه توسط اروپاییها در قرن ۱۷ و ۱۸ میلادی باعث نابودی این جمعیت در منطقه شده است. بنابراین، بازگشت اخیر نهنگها به سواحل جنوبی را نباید صرفاً یک مهاجرت جدید دانست، بلکه این حیوانات در حال بازپسگیری زیستگاههای تاریخی خود هستند که هزاران سال پیش در آنجا حضور داشتند.
پذیرش ایدهی شکار نهنگ در سرزمینهای غنی و پرمنبعی مانند برزیل برای بسیاری از پژوهشگران دشوار بود، زیرا تصور میکردند بومیان نیازی به پذیرش خطر شکار چنین غولهایی نداشتهاند. بااینحال، شکار یک نهنگ بالغ میتوانست آذوقهی چندین ماه یک قبیله را تأمین کند و منابع غنی از گوشت، روغن و استخوان (برای ساخت ابزار) در اختیار آنها بگذارد.
تیم پژوهش اکنون در حال بررسی سایر نقاط ساحلی برزیل است تا اطلس دقیقی از تنوع گونهای نهنگها پیش از ورود استعمارگران تهیه کند؛ دادههایی که میتواند مسیر سیاستگذاریهای زیستمحیطی و حفاظتی را در آینده تغییر دهد.
گزارش یافتهها در نشریهی Nature Communications منتشر شده است.