کشف داروی عجیب باستانی؛ رومیان از مدفوع برای درمان بیماریها استفاده میکردند
کشف پوستههای قهوهای تیره در یک ویال شیشهای متعلق به دوران روم باستان، نخستین مدرک مستقیم شیمیایی از کاربرد درمانی مدفوع انسان در تاریخ پزشکی را پیش روی دانشمندان قرار داد. یافتههای جدید که از تجزیه و تحلیل بقایای آلی ظرفی با قدمت ۱۹۰۰ سال به دست آمده، نشان میدهد رومیان برای مهار بوی زنندهی داروی عجیب، آن را با گیاه آویشن مخلوط میکردند. محققان معتقدند این معجون احتمالا برای درمان بیماریهای التهابی یا عفونی تجویز میشده است.
بهگزارش لایوساینس، جنکر آتیلا، باستانشناس در دانشگاه سیواس ترکیه، در جریان بررسی مخازن موزه برگاما متوجه رسوباتی در چندین ظرف شیشهای شد. اگرچه در مجموع هفت ظرف حاوی بقایای مشکوک بود، تنها یکی از آنها نتایج دقیق و قطعی را در آزمایشگاه ارائه داد. ظرف شیشهای که در مقبرهای در شهر باستانی پرگامون کشف شده، در تمام این قرنها با لایهای از گل رس پلمب شده بود.
ظرف باستانی بوی نامطبوعی نداشت، چرا که گذشت زمان و پلمب محکم ظرف، ماهیت مواد را تغییر داده بود. آتیلا اشاره میکند که رسوبات در طول سالیان طولانی نگهداری در موزه نادیده گرفته شده بودند، اما پس از شناسایی بلافاصله تحت آنالیزهای دقیق شیمیایی قرار گرفتند. محققان برای شناسایی ترکیبات آلی جرمهای قهوهای از تکنولوژی پیشرفته کروماتوگرافی گازی-طیفسنجی جرمی (GC-MS) استفاده کردند.
آنالیزهای آزمایشگاهی به شناسایی دو ترکیب کلیدی به نامهای «کوپروستانول» و «۲۴-اتیل کوپروستانول» منجر شد. این مواد در واقع استانولهایی هستند که به عنوان نشانگرهای زیستی قطعی مدفوع شناخته میشوند و در دستگاه گوارش موجوداتی که کلسترول را متابولیزه میکنند، شکل میگیرند. تعیین منشأ دقیق چنین موادی همواره چالشبرانگیز است، اما نسبت این دو ترکیب در نمونههای یافت شده، با درصد اطمینان بالایی به انسانی بودن منبع فضولات اشاره دارد.
ترکیب کشفشده نسخه دارویی مشهوری است که جالینوس رومی به آن اشاره کرده بود
بخش جالبتر، کشف مادهای به نام «کارواکرول» در میان رسوبات است. این ترکیب معطر که در اسانس گیاهانی نظیر آویشن یافت میشود، تایید میکند که پزشکان رومی مدفوع را با گیاهان خوشبو ترکیب میکردند. آتیلا توضیح میدهد: «با توجه به تسلط تیم تحقیق بر متون پزشکی باستان، بلافاصله متوجه شدیم که این ترکیب دقیقاً همان نسخه دارویی مشهوری است که جالینوس، پزشک نامدار رومی، در نوشتههایش به آن اشاره کرده بود.»
- از پنیسیلین تا زیدوودین؛ داروهای پیشگامانهای که تاریخ را تغییر دادند28 مرداد 02مطالعه '11
شهر باستانی پرگامون در قرون دوم و سوم میلادی به واسطهی حضور جالینوس، به قطب پزشکی در امپراتوری روم تبدیل شده بود. جالینوس که کالبدشکاف و پزشکی جریانساز بود، تأثیری چندصدساله بر علم پزشکی جهان گذاشت. بر اساس یادداشتهای باستانشناسان، در آن دوران نسخههای مبتنی بر فضولات برای درمان طیف وسیعی از بیماریها، از مشکلات عفونی گرفته تا اختلالات سیستم تولیدمثل، به شدت رواج داشت.
جالینوس در یکی از رسالههای خود حتی به ارزش درمانی مدفوع کودکی اشاره میکند که رژیم غذایی خاصی شامل حبوبات و نان داشته است. از آنجایی که پزشکان آن عصر میدانستند بیماران در برابر مصرف داروهای بدبو مقاومت میکنند، استفاده از گیاهان معطر، سرکه یا نوشیدنیهای خاص برای پوشش بوی نامطبوع دارو، بخشی استاندارد از فرآیند داروسازی بود.
مطالعه با ارائهی اولین مدرک شیمیایی از مصرف درمانی مدفوع در دوران یونانیرومی، ثابت میکند توصیههای موجود در متون کلاسیک صرفاً تئوریهای انتزاعی نبودهاند و در دنیای واقعی به عنوان پروتکلهای درمانی توسط پزشکان و بیماران به اجرا درمیآمدند.
نتایج پژوهش در نشریهی Journal of Archaeological Science: Reports منتشر شده است.