سنگنگاره ۵هزار ساله از مصر باستان، فتح خشونتبار شبهجزیره سینا را نشان میدهد
باستانشناسان بهتازگی سنگنگارهای ۵ هزار ساله از مصر باستان را در صحرای سینا کشف کردهاند که بهگفته آنها، تصویری آشکار و تکاندهنده از فتح این منطقه بهدست مصریان باستان ارائه میدهد.
به گزارش لایوساینس، سنگنگاره که مستقیماً روی سطح سنگ کنده شده، صحنهای خشن از پیروزی و سرکوب را نشان میدهد: مردی پیروزمند با دستانی برافراشته به جلو حرکت میکند، در حالی که در کنار او مردی دیگر زانو زده، دستانش از پشت بسته شده و تیری به سینهاش فرو رفته است. در سمت راست این صحنه، تصویر یک قایق به چشم میخورد که بهباور پژوهشگران، نمادی از سلطه و اقتدار است. برای دیدهشدن بهتر جزئیات، خطوط کندهشده در تصاویر پژوهش با خطوط تیره برجسته شدهاند.
باستانشناسان در توضیح این کشف اعلام کردهاند که این سنگنگاره «به شکلی هولناک نشان میدهد که مصریان چگونه سینا را مستعمره کردند و ساکنان آن را به زیر سلطه خود درآوردند».
ترکیب عناصر این صحنه بهروشنی پیام قدرت را منتقل میکند: مرد پیروز، مرد شکستخورده و قایقی که در نزدیکی آنها قرار دارد. افزون بر این، کتیبهای نیز در کنار تصاویر دیده میشود که نام «مین» را ذکر میکند؛ ایزدی در مصر باستان که با باروری، قدرت مردانه و همچنین منابع طبیعی پیوند داشته است. در این کتیبه آمده که مین «فرمانروای سرزمین مس» است.
پژوهشگران با بررسی کل ترکیببندی سنگنگاره به این نتیجه رسیدهاند که هر عنصر آن معنای نمادین مشخصی دارد. بهگفته آنها، قایق احتمالاً با فرمانروای مصر یا خود فرعون مرتبط بوده است، زیرا در فرهنگ مصر باستان، قایقها اغلب بهعنوان استعارهای از پادشاه و قدرت الهی او به کار میرفتند. مرد پیروز در این صحنه با ایزد مین پیوند داده میشود و مرد سرکوبشده و کشتهشده نماینده ساکنان محلی سینا است که در جریان لشکرکشیها مغلوب شدهاند.
کتیبه حکشده در سنگنگارهی ۵هزار ساله بهروشنی میگوید: «ایزد مین، فرمانروای سرزمین مس.» این جمله اهمیت اقتصادی شبهجزیره سینا را برای مصریان باستان نشان میدهد؛ منطقهای که بهدلیل منابع معدنی ارزشمندش مورد توجه قرار داشت.
سنگنگاره صحنهای نمادین از پیروزی، اسارت و مرگ را به تصویر میکشد و قایقِ حکشده در آن احتمالاً استعارهای از قدرت فرعون و سلطه سیاسی مصر است
پیش از این نیز نمونههای دیگری از سنگنگارههای همدوره در مناطق مختلف سینا شناسایی شده بود که همگی از حضور و نفوذ مصریان در این منطقه حکایت دارند. این شواهد نشان میدهد که فتح سینا رویدادی اتفاقی یا کوتاهمدت نبوده، بلکه بخشی از برنامهای سازمانیافته محسوب میشده است.
به نوشته پژوهشگران، هدف مصریان از اعزام لشکر به جنوبغربی سینا صرفاً گسترش مرزهای سیاسی نبوده است. انگیزه اصلی، دسترسی به منابع معدنی مهم، بهویژه مس و فیروزه، بوده؛ موادی که در آن دوران برای ساخت ابزار، سلاحها، اشیای آیینی و تزئینی اهمیت حیاتی داشتند.
- رازهای کشفشده مصر باستان؛ از نحوه ساخت اهرام تا ارتش گمشده کمبوجیه16 فروردین 04مطالعه '11
- کشف سنگنگارهای مرموز از آخرین پادشاه آشور در میان خدایان باستانی27 اردیبهشت 04مطالعه '2
لودویگ مورنتس، استاد مصرشناسی دانشگاه بن و یکی از نویسندگان پژوهش، توضیح میدهد که در حدود ۵هزار سال پیش، بخش بزرگی از شبهجزیره سینا محل زندگی گروههای کوچنشین بوده است، نه جوامع شهری یا دولتهای متمرکز. او میگوید این سنگنگاره «بیتردید یکی از کهنترین تصویرهای شناختهشده از اعمال سلطه یک قدرت سیاسی بر سرزمینی دیگر» را نشان میدهد.
یکی از نکات جالب و در عین حال رازآلود سنگنگاره آن است که در کنار تصویر قایق، کتیبهای وجود داشته که احتمالاً نام فرمانروای وقت مصر را ذکر میکرده، اما این نوشته بهطور عمدی پاک شده است. هنوز مشخص نیست چه کسی این کار را انجام داده، چه زمانی این کتیبه حذف شده و انگیزه آن چه بوده است.
در تاریخ مصر باستان موارد متعددی ثبت شده که در آنها نام یک فرعون پس از به قدرت رسیدن جانشینش عمداً از بناها، کتیبهها و آثار رسمی پاک شده است؛ اقدامی که معمولاً برای حذف مشروعیت یا یاد فرمانروای پیشین انجام میشد. بااینحال، پژوهشگران تأکید میکنند که مشخص نیست آیا این سنگنگاره نیز قربانی چنین فرایندی شده است یا نه.
سنگنگاره را مصطفی نورالدین، باستانشناس وابسته به اداره بازرسی اسوان در وزارت آثار باستانی مصر، در جریان یک بررسی میدانی در سال ۲۰۲۵ کشف کرد. بهگفته تیم پژوهشی، شواهد نشان میدهد که احتمالاً سنگنگارههای دیگری نیز در نزدیکی این محل وجود دارد که هنوز شناسایی نشدهاند.
پژوهشگران در پایان اعلام کردهاند که بررسیهای علمی در این منطقه تازه آغاز شده و برنامهریزی برای نخستین مرحله گستردهتر کاوشهای میدانی در دستور کار قرار دارد.
پژوهش در ژورنال Blätter Abrahams منتشر شده است.