قارچها معمولاً موجوداتی نیستند که بخواهیم درون بدنمان رشد کنند؛ اما دربارهی قارچ همزیست موکور راسموزوس (Mucor racemosus) شاید این تصور کمی متفاوت باشد. یافتههای پژوهشی تازه از دانشمندان چینی نشان میدهد این قارچ ساکن روده میتواند در موشها از بدن در برابر آسیب ناشی از تابشهای رادیواکتیو محافظت کند.
البته نخستینبار نیست که دانشمندان با واکنش عجیب قارچها در برابر تابشها روبهرو میشوند. گونههای گوناگونی از قارچهای مقاوم به تابش شناخته شدهاند؛ از جمله آنهایی که میتوانند تابش تا ۲۰۰ برابر دوز کشندهی پرتو ایکس برای انسان را تحمل کنند. قارچهای عجیبی هم وجود دارند که از تابش بهعنوان منبع انرژی استفاده میکنند، درست مثل همان قارچهای شگفتانگیزی که در بقایای پرتوزای نیروگاه هستهای چرنوبیل به زندگی خود ادامه میدهند.
اما موکور راسموزوس ترفند متفاوتی برای مواجهه با تابشها دارد. بهگزارش ساینسآلرت، پژوهشگران چینی در آزمایشهای خود موشهایی را که در معرض تابش قرار گرفته بودند، با موکور راسموزوس درمان کردند. این موشها در مقایسه با گروه کنترل، کاهش وزن، التهاب و استرس اکسیداتیو کمتری داشتند؛ یافتهای که نشان میدهد قارچ اثر محافظتی در برابر تابش ایجاد کرده است.
اثر زمانی قویتر شد که پژوهشگران قارچ را پیش از آزمایش با شرایط کماکسیژن روده سازگار کردند. آزمایش روی موشهای بدون میکروارگانیسم نیز نتیجهی مشابهی داشت: حیواناتی که قارچ دریافت کرده بودند، نشانههای کمتری از آسیب ناشی از تابش نشان دادند. نتیجه نشان میدهد موکور راسموزوس میتواند مستقل از میکروبیوتای میزبان، در برابر آسیب ناشی از تابش، محافظت ایجاد کند.
پژوهشگران نوشتهاند: «موکور راسموزوس مستقیماً آسیب رودهای ناشی از تابش را در موشها کاهش میدهد.» برای بررسی سازوکار این اثر، دانشمندان سلولهای رودهای و موشهای در معرض پرتو را آزمایش کردند و به سه اسیدآمینه تولیدشده توسط قارچ دست یافتند که ممکن است بخشی از اثر محافظتی را توضیح دهند:
- L-گلوتامیک اسید
- L-آسپارتیک اسید
- DL-لیزین
به گفتهی پژوهشگران، این سه اسیدآمینه مستقیماً به ترمیم دیانای و بازسازی بافت روده پس از قرارگیری در معرض تشعشعات، کمک میکنند. اما قارچ در این مسیر تنها نیست؛ مادهی شیمیایی دیگری به نام متیلتیوآدنوزین (MTA) نیز در این فرایند نقش دارد.
به نظر میرسد متیلتیوآدنوزین تولیدشده توسط موکور راسموزوس، رشد باکتری لیموسیلاکتوباسيلوس روتری (Limosilactobacillus reuteri) را تنظیم میکند و فعالیتش را طوری تغییر میدهد که تولید مادهای به نام متیونین افزایش یابد. سطوح بالاتر متیونین نیز ظاهراً با افزایش محافظت در برابر تابش ارتباط دارد.
- 10 آذر 04مطالعه '3
- 04 فروردین 03مطالعه '3
پژوهشگران در آزمایش بعدی، به موشهای در معرض پرتو پنیر تخمیرشده با موکور راسموزوس دادند تا ظرفیت درمانی قارچ را بررسی کنند. گروه موشهای پنیر با قارچ، در مقایسه با گروهی که پنیر بدون قارچ دریافت کرده بودند، التهاب رودهی کمتر و یکپارچگی سد رودهای بهتر داشتند. همچنین، نشانگرهای التهاب در سراسر بدن نیز کاهش یافته بود.
البته هنوز فاصلهی بسیاری با توصیهی مصرف موکور راسموزوس بهعنوان بخشی از رژیم غذایی یا درمان پزشکی برای انسان وجود دارد. پژوهشگران اشاره میکنند که این قارچ بهطور طبیعی در برخی غذاهای تخمیری وجود دارد یا به آنها افزوده میشود و برای استفادهی غذایی مورد تأیید است. بااینحال، از آنجایی که موکور راسموزوس ممکن است برای افراد دچار ضعف سیستم ایمنی خطراتی ایجاد کند، استفاده بهعنوان مادهی غذایی یا دارو همچنان نیازمند احتیاط و پژوهشهای بیشتری است.
پژوهشگران در جمعبندی میگویند: «یافتهها در مقیاسی گستردهتر، قارچهای رشتهای را بهعنوان عوامل کمترشناختهشده اما اثرگذار در محور میکروبیوتا–میزبان معرفی میکند؛ عواملی که ممکن است در کاهش آسیب ناشی از پرتو و برخی مشکلات دیگر سلامت کاربرد داشته باشند. بااینحال، یافتههای فعلی به آزمایشهای انجامشده روی موشها و سلولهای روده محدود است و برای مشخص شدن ایمنی و اثربخشی این قارچ در انسان، پژوهشهای بیشتری لازم است.»
پژوهش در مجلهی PNAS منتشر شده است.
