ارتباط میان خواب و بیماری آلزایمر از مدتها پیش شناخته شده، اما سازوکار دقیق اثرگذاری همچنان موضوعی جذاب برای پژوهش است. اکنون، دانشمندان در مطالعهای تازه به بررسی ارتباط میان فعالیتهای الکتریکی خاص در طول خواب عمیق، یک پپتید پیامرسان عصبی به نام اورکسین و میزان پیشرفت بیماری آلزایمر پرداختهاند.
بهگزارش ساینسآلرت، پژوهشگران در ابتدا ۶۰ نفر را که بهتازگی ابتلایشان به آلزایمر خفیف تا متوسط تشخیص داده شده بود، برای مطالعه انتخاب کردند. این افراد ۶۰ سال یا بیشتر سن داشتند و هیچگونه دارویی که بر فعالیت امواج مغزی تأثیر بگذارد، مصرف نمیکردند.
شرکتکنندگان یک شب در آزمایشگاه تحت پایش دستگاههای ثبت خواب قرار گرفتند و صبح روز بعد، نمونهی مایع مغزینخاعی (CSF) آنها جمعآوری شد؛ مایعی بیرنگ که مغز و نخاع را در بر میگیرد و مولکولها را در سیستم عصبی جابهجا میکند. سپس تیم مطالعه روند پیشرفت علائم آلزایمر در این افراد را به مدت سه سال زیر نظر گرفت.
هدف اصلی از آزمایش نمونههای مایع مغزینخاعی، اندازهگیری سطح پیامرسان شیمیایی اورکسین بود؛ مادهای که در تنظیم چرخهی خواب و بیداری نقش دارد. برای نمونه، در نارکولپسی نوع یک (حمله خواب)، کمبود اورکسین در مغز باعث خوابآلودگی شدید و ضعف ناگهانی عضلات میشود. پژوهشگران قصد داشتند بدانند آیا اورکسین با آلزایمر نیز ارتباط دارد یا خیر، بهویژه از این رو که در حال حاضر داروهای فعالکننده یا مهارکنندهی اورکسین در بازار موجود است.
سطح اورکسین در مبتلایان به آلزایمر ممکن است دچار اختلال باشد
برخی مطالعات کوچک پیشین نشان دادهاند که سطح اورکسین در مبتلایان به آلزایمر ممکن است دچار اختلال باشد. اگر داروهای مرتبط با اورکسین بتوانند به درمان آلزایمر کمک کنند، شاید این اثر از طریق تقویت خواب و در نتیجه، تسهیل پاکسازی پروتئینهای بتاآمیلوئید و تاو در مغز ایجاد شود؛ پروتئینهایی که بر اساس آزمایشهای انجامشده در آزمایشگاهها و مشاهدههای انسانی، هنگام اختلال در خواب بیشتر در مغز تجمع مییابند و میتوانند روند بیماری را تشدید کنند. بااینحال، رابطهی دقیق میان این عوامل هنوز مبهم است.
نویسندگان مطالعه توضیح میدهند که اختلال در پیامرسانی اورکسین با بیتفاوتی، افسردگی و اضطراب همراه است و میتواند در بروز علائم روانپزشکی زوال عقل نیز نقش داشته باشد، اما تاکنون مطالعات کمی به بررسی رابطهی فعالیت اورکسین با افت شناختی یا شدت علائم روانپزشکی در بیماران آلزایمر پرداختهاند.
دانشمندان برای یافتن پاسخ، تغییرات اورکسین را با دادههای ثبتشده از دو موج الکتریکی مغزی، یعنی دوکهای خواب (امواج کوتاه و سریع خواب) و نوسانات کند (نوسانهای آهسته و ریتمیک مغز) در مرحلهی خواب بدون حرکات سریع چشم (NREM)، مقایسه کردند. در مغز سالم، این دو سیگنال الکتریکی نشاندهندهی فعالیتی هستند که به تثبیت حافظه و پایداری شبکه قشر مغز کمک میکند. در بیماران مبتلا به آلزایمر، خواب اغلب مختل میشود و این دو الگوی موجی نیز دستخوش تغییر میشوند.
- 24 بهمن 03مطالعه '3
- 04 آذر 04مطالعه '2
- 18 فروردین 04مطالعه '3
نتایج نشان داد سطح بالاتر اورکسین در مایع مغزینخاعی شرکتکنندگان با پیشرفت سریعتر بیماری آلزایمر درطول سه سال بعدی همبستگی دارد. بااینحال، در افرادی که فعالیت دوکهای خواب و نوسانات کند قویتری داشتند (تراکم بیشتر دوکها و طولانیتر بودن نوسانات کند)، ارتباط میان سطح بالای اورکسین و پیامدهای بدتر بیماری، ضعیفتر بود. همچنین، مشخص شد میزان اورکسین در مایع مغزینخاعی زنان بهطور معناداری بیشتر از مردان است.
با وجود یافتهها، مطالعهی یادشده محدودیتهایی جدی دارد. پژوهش فقط روی ۶۰ بیمار انجام شده و فاقد گروه کنترل از افراد سالم است؛ بنابراین مشخص نیست که آیا نتایج بهدستآمده کاملاً مختص بیماری آلزایمر است یا خیر. علاوهبراین، ارزیابی سه سالهی بیماران تنها براساس یک شب پایش خواب و یکبار نمونهگیری از مایع مغزینخاعی صورت گرفته است؛ در حالی که کیفیت خواب افراد در شبهای مختلف، بهویژه هنگام اتصال به تجهیزات ناشناختهی آزمایشگاهی، میتواند کاملاً متفاوت باشد.
در مجموع، اگرچه نتایج پژوهش توجهبرانگیز است، تنها نقطهی آغازی برای تحقیقات بعدی بهشمار میرود. برای درک دقیق فرایند، انجام مطالعات جامعتر با حضور تعداد زیادی شرکتکننده، سنجش دقیقتر کیفیت خواب در خط پایه و بهرهگیری از گروه کنترل شامل افراد سالم، ضروری خواهد بود.
مطالعه در مجلهی Neurology منتشر شده است.
