مقاومت آنتی‌بیوتیکی که «دنیاگیری خاموش» نامیده می‌شود، تهدیدی گسترده است که برخلاف بحران‌هایی مانند شیوع بیماری‌های ویروسی، توجه عمومی کمتری را به خود جلب می‌کند. اکنون پژوهشگران با بررسی بیش از ۱۰۶هزار نمونه باکتریایی از کودکان و نوجوانان ۸۲ کشور، تصویری کم‌سابقه از روند گسترش مقاومت دارویی در این گروه سنی ارائه کرده‌اند. پژوهشگران هشدار می‌دهند اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، تا سال ۲۰۳۵ برخی از آنتی‌بیوتیک‌های حیاتی با افزایش شدید مقاومت در برابر باکتری‌هایی شایع، مانند اسینتوباکتر بومانی و کلبسیلاها مواجه خواهند شد.

به‌گزارش لایو‌ساینس، پژوهشگران داده‌های دو دهه‌ی گذشته را بررسی و با مدل‌سازی روندها، وضعیت مقاومت آنتی‌بیوتیکی در دهه‌ی آینده را پیش‌بینی کرده‌اند. برآوردهای جهانی نشان می‌دهند مقاومت آنتی‌بیوتیکی در سال ۲۰۲۱ با حدود ۸۴۰هزار مرگ در میان کودکان زیر پنج سال مرتبط بوده است؛ رقمی که در صورت تداوم روند افزایشی مقاومت می‌تواند بیشتر شود.

دکتر یانهونگ جسیکا هو، همه‌گیرشناس بالینی و پژوهشگر سلامت عمومی در مؤسسه پژوهشی سلامت کودکان مرداک در استرالیا، تأکید می‌کند که پیش‌بینی‌ها سناریوهایی هشداردهنده‌اند، نه پیامدهای اجتناب‌ناپذیر. او می‌افزاید مدل‌ها بر این فرض استوارند که الگوهای مشاهده‌شده در گذشته، بدون تغییر عمده، در سال‌های آینده نیز ادامه پیدا کنند. به‌گفته‌ی هو، در صورت اجرای اقدامات مؤثر و گسترده می‌توان روند فعلی را تغییر داد.

میزان مقاومت باکتری‌ها در کشورهای پردرآمد و کم‌درآمد تا سال ۲۰۲۲ به‌طور محسوسی از هم فاصله گرفت

هو توضیح می‌دهد که بخشی از فقدان اطلاعات به نحوه‌ی پایش مقاومت آنتی‌بیوتیکی برمی‌گردد؛ بسیاری از طرح‌های پایش، داده‌های مربوط به کودکان و بزرگسالان را در یک مجموعه ترکیب می‌کنند و در نتیجه، روندهای خاص کودکان ممکن است زیر سایه‌ی داده‌های بزرگسالان قرار بگیرد. به گفته‌ی او، نمی‌توان یافته‌های مربوط به بزرگسالان را به‌سادگی به کودکان تعمیم داد، زیرا الگوهای ابتلا به عفونت، میزان مواجهه با آنتی‌بیوتیک‌ها و گزینه‌های درمانی در این دو گروه متفاوت است.

از سوی دیگر، مطالعاتی نیز که به‌طور اختصاصی کودکان را بررسی می‌کنند، اغلب گروه‌های سنی و محیط‌های بالینی متفاوتی را دربرمی‌گیرند و همین موضوع مقایسه‌ی مستقیم نتایج را دشوار می‌کند. پراکندگی داده‌ها، تلاش برای مقابله با عفونت‌های مقاوم از طریق تغییر سیاست‌ها یا پروتکل‌های درمانی را دشوارتر می‌کند. کودکان در حالت عادی گزینه‌های آنتی‌بیوتیکی کمتری نسبت به بزرگسالان دارند؛ بنابراین، حفظ اثربخشی داروهای موجود برای آن‌ها اهمیت بیشتری دارد.

پژوهشگران برای پر کردن شکاف اطلاعاتی، به پایگاه داده‌ی «رهبری و پایش آزمایش‌های ضدمیکروبی» مراجعه کردند که نمونه‌های بالینی کودکان و نوجوانان صفر تا ۱۸ ساله از ۸۲ کشور را دربر می‌گیرد. این نمونه‌های باکتریایی بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۲ و در محیط‌های درمانی مختلف، از بخش‌های بیمارستانی و مراقبت‌های ویژه گرفته تا درمانگاه‌های سرپایی، جمع‌آوری شده بودند.

کشورهای حاضر در این مجموعه از کشورهای پردرآمدی مانند بریتانیا و ایالات متحده تا کشورهای کم‌درآمدی مانند مالاوی و اوگاندا را شامل می‌شدند. در مجموع، پژوهشگران بیش از ۱۰۶هزار نمونه باکتریایی را تحلیل کردند تا مشخص شود این باکتری‌ها در برابر کدام آنتی‌بیوتیک‌ها مقاومت نشان می‌دهند.

بیشتر بخوانید

پژوهشگران آنتی‌بیوتیک‌ها را بر اساس نظام «دسترسی، مراقبت و ذخیره» (AWaRe) سازمان جهانی بهداشت دسته‌بندی کردند. آنتی‌بیوتیک‌های گروه «دسترسی» طیف اثر محدودتری دارند و برای درمان خط اول بیشتر عفونت‌های باکتریایی توصیه می‌شوند. داروهای گروه «مراقبت» طیف اثر گسترده‌تری دارند و باید با احتیاط و به‌صورت انتخابی، عمدتاً برای عفونت‌هایی با احتمال مقاومت بیشتر، مصرف شوند. آنتی‌بیوتیک‌های گروه «ذخیره» نیز گزینه‌های خط آخر درمان هستند و زمانی به کار می‌روند که گزینه‌های دیگر مؤثر نباشند.

هو می‌گوید مقاومت آنتی‌بیوتیکی در همه‌ی مناطق افزایش یافته است و این روند نشان می‌دهد مشکل محدود به کشورهای کم‌درآمد نیست. بااین‌حال، بالاترین سطوح مقاومت و برخی از شدیدترین افزایش‌ها در مناطق کم‌برخوردار از منابع دیده شده است. پژوهشگران در بخشی از تحلیل، ۸ باکتری را که سازمان جهانی بهداشت آن‌ها را در گروه «بحرانی» یا «اولویت بالا» قرار داده است، بررسی کردند. میزان مقاومت باکتری‌ها در سال ۲۰۰۴ در کشورهای پردرآمد و کم‌درآمد تقریباً مشابه بود، اما روند تا سال ۲۰۲۲ در دو گروه به‌طور محسوسی از هم فاصله گرفت.

در مجموع، مقاومت در برابر آنتی‌بیوتیک‌های گروه «دسترسی» درطول دوره‌ی مطالعه کاهش یافت، اما این روند در همه‌ی کشورها یکسان نبود. در کشورهای پردرآمد، میزان مقاومت در میان ۸ باکتری مورد بررسی از ۴۸ درصد در سال ۲۰۰۴ به ۲۹ درصد در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت؛ در مقابل، این رقم در کشورهای کم‌درآمد اندکی افزایش پیدا کرد و از ۴۴ درصد به ۴۷ درصد رسید. درصدها نشان‌دهنده‌ی سهم نمونه‌های باکتریایی هر سال هستند که در برابر دست‌کم یکی از آنتی‌بیوتیک‌های گروه «دسترسی» مقاوم بودند.

کاهش مقاومت در برخی کشورها «تقریباً به‌طور قطعی» حاصل سرمایه‌گذاری گسترده‌ی کشورهای پردرآمد برای مهار استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متی‌سیلین (MRSA) است. این باکتری می‌تواند عفونت‌های دردناک پوستی و عوارض تهدیدکننده‌ی زندگی، از جمله سپسیس، ایجاد کند.

عواملی مانند ضعف زیرساخت‌های بهداشتی و دسترسی کنترل‌نشده به آنتی‌بیوتیک‌ها مشکل را تشدید می‌کنند

مدل‌سازی روندهای آینده نشان داد مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌های گروه «دسترسی» ممکن است تا سال ۲۰۳۵ در بیشتر مناطق تثبیت شود یا کاهش پیدا کند. در مقابل، مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌های گروه «مراقبت» بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۲ افزایش یافته و پیش‌بینی می‌شود این روند ادامه داشته باشد.

در میان ۸ باکتری بحرانی و دارای اولویت بالا، میزان مقاومت به این داروها در کشورهای پردرآمد از ۱۴ درصد به ۲۴ درصد و در کشورهای کم‌درآمد از ۱۶ درصد به ۴۸ درصد افزایش یافت. مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌های گروه «ذخیره» نیز در همین باکتری‌ها افزایش داشت؛ به‌طوری‌که در کشورهای پردرآمد از ۹ درصد به ۲۵ درصد و در کشورهای کم‌درآمد از ۴ درصد به ۳۷ درصد رسید.

اگرچه مدل پژوهش افزایش شدید مقاومت در برابر آنتی‌بیوتیک‌های گروه «مراقبت» را پیش‌بینی می‌کند، انتظار می‌رود مقاومت به داروهای گروه «ذخیره» در دهه‌ی آینده با سرعت کمتری افزایش یابد. به‌ گفته‌ی پژوهشگران، افزایش مقاومت در کشورهای کم‌درآمد نقش اصلی را در شکل‌گیری این روندها دارد، اما کشورهای پردرآمد نیز از پیامدهای آن در امان نخواهند بود.

در کشورهای کم‌درآمد، عواملی مانند ضعف زیرساخت‌های بهداشتی و دسترسی کنترل‌نشده به آنتی‌بیوتیک‌ها مشکل را تشدید می‌کنند. دسترسی آسان به آنتی‌بیوتیک‌های بدون نسخه می‌تواند مصرف نادرست این داروها را افزایش دهد و در نتیجه، فشار انتخابی بیشتری برای تکامل مقاومت در جمعیت‌های باکتریایی ایجاد کند.

تحلیل تازه تصویری از وضعیت مقاومت آنتی‌بیوتیکی در کودکان و روند احتمالی آن در آینده ارائه می‌دهد، اما نمونه‌های هر کشور لزوماً نماینده‌ی کل جمعیت آن نیستند و از مراکز درمانی محدودی جمع‌آوری شده‌اند؛ بنابراین هو تأکید کرد نتایج نباید به‌عنوان برآورد دقیق شیوع ملی تفسیر شوند.

مقاله صرفاً با هدف اطلاع‌رسانی تهیه شده است و نباید جایگزین توصیه یا تشخیص پزشکی شود.

پژوهش در مجله‌ی JAMA Pediatrics منتشر شده است.