هوش مصنوعی در نقش مشاور؛ افزایش مراجعه نوجوانان به چتباتها برای حمایت روانی
در سالهای اخیر استفاده از چتباتهای هوش مصنوعی فراتر از پاسخ به پرسشهای روزمره رفته و به حوزه گفتوگوهای شخصی و حتی دریافت حمایت روانی نیز رسیده است.
نظرسنجی جدیدی نشان میدهد بخش قابلتوجهی از نوجوانان و جوانان برای مدیریت احساساتی مانند استرس و اندوه به ابزارهای هوش مصنوعی مراجعه میکنند، در حالی که اغلب این موضوع را با دیگران در میان نمیگذارند. این روند در شرایطی رخ میدهد که دسترسی به خدمات تخصصی سلامت روان همچنان محدود است و همین مسئله توجهها را به نقش و پیامدهای استفاده از چتباتها در این حوزه جلب کرده است.
بهگزارش ساینس نیوز، طبق نظرسنجی جدید، نزدیک به ۲۰ درصد از افراد ۱۲ تا ۲۱ ساله گزارش دادهاند که در زمانهایی مانند احساس استرس، خشم یا اندوه، از چتباتهایی مانند چتجیپیتی، متا ایآی و کاراکتر.ایآی یا سایر سامانههای مشابه برای دریافت راهنمایی در زمینه سلامت روان استفاده کردهاند. پژوهشگران برآورد میکنند که این میزان معادل حدود ۸ میلیون نفر در ایالات متحده است.
یافتهها نشان میدهد استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در حال افزایش است؛ بهطوری که همین گروه پژوهشی در سال ۲۰۲۴ گزارش داده بود که حدود یکهشتم جوانان از چتباتها برای چنین مشاورههایی استفاده میکردند، در حالی که این سامانهها برای درمان یا ارائه خدمات رسمی سلامت روان تنظیم نشدهاند و تحت نظارت یا مجوزهای حرفهای درمانی قرار ندارند.
نزدیک به ۲۰ درصد از نوجوانان و جوانان ۱۲ تا ۲۱ ساله آمریکا برای مقابله با احساساتی مانند استرس، خشم و اندوه از چتباتهای هوش مصنوعی کمک میگیرند
در همین زمینه، در سالهای اخیر توجهها به وضعیت سلامت روان نوجوانان افزایش یافته است. خودکشی یکی از علل اصلی مرگ در میان کودکان، نوجوانان و جوانان محسوب میشود. همچنین در سال ۲۰۲۳ حدود ۴۰ درصد از دانشآموزان دبیرستانی گزارش دادهاند که به اندازهای احساس غم یا ناامیدی داشتهاند که قادر به انجام فعالیتهای روزمره خود نبودهاند.
بااینحال، دسترسی به خدمات درمانی سلامت روان با موانعی مانند هزینههای بالا و کمبود متخصصان در این حوزه محدود است. در سال ۲۰۲۴ نیز حدود ۱۵ درصد از نوجوانان ۱۲ تا ۱۷ ساله یک دوره افسردگی شدید را تجربه کردهاند، اما نزدیک به ۴۰ درصد از آنها هیچ نوع درمان سلامت روانی دریافت نکردهاند.
- برای افرادی که زیاد از چت جیپیتی استفاده میکنند، اتفاق عجیبی میافتد10 فروردین 04مطالعه '4
مطالعات پیشین نیز نگرانیهایی درباره کیفیت پاسخدهی چتباتها در موضوعات حساس مطرح کردهاند. برای مثال، پژوهشی در سال ۲۰۲۵ که عملکرد چندین چتبات را بررسی کرده بود، نشان داد هیچیک از آنها در مواجهه با موقعیتهای مرتبط با خطر خودکشی پاسخ مناسبی ارائه نمیدهند. معیارهای ارزیابی در پژوهش شامل این موارد بود که چتبات باید علاوه بر توصیه کلی به دریافت کمک حرفهای، صراحتاً اعلام کند قادر به مدیریت بحران نیست و همچنین اطلاعات صحیح تماس با خدمات اضطراری را ارائه دهد.
در مطالعه جدید، پژوهشگران در نوامبر ۲۰۲۵ یک نظرسنجی ملی انجام دادند که در آن کمی بیش از ۱۰۰۰ نفر از افراد ۱۲ تا ۲۱ ساله شرکت کردند. نتایج نشان داد بیش از ۴۰ درصد از افرادی که از چتباتها برای کمکهای مرتبط با سلامت روان استفاده کرده بودند، حداقل ماهی یکبار به آنها مراجعه میکردند. همچنین بیش از ۶۰ درصد از این کاربران (معادل حدود ۵ میلیون نفر) اعلام کردند که هیچکس از استفاده آنها از چتباتها برای دریافت کمک روانی اطلاع ندارد.
چتباتهای هوش مصنوعی در مواجهه با موقعیتهای بحرانی مانند خطر خودکشی، هنوز قادر به ارائه پاسخهای ایمن و مناسب نیستند
در گزارش همچنین به مواردی اشاره شده است که برخی نوجوانان پس از تعامل با چتباتها و در نتیجه دریافت پاسخهای نامناسب، دست به خودکشی زدهاند و خانوادههای آنها تنها پس از مرگ از این مکالمات آگاه شدهاند. یکی از این موارد مربوط به نوجوانی ۱۶ ساله از ایالت کالیفرنیا به نام آدام رِین است که در آوریل ۲۰۲۵ جان خود را از دست داد.
پدر آدام در جلسه یک کمیته فرعی سنای ایالات متحده در سپتامبر همان سال شهادت داد و گفت که زمانی که فرزندش نگران بوده والدینش پس از خودکشی او خود را مقصر بدانند، چتجیپیتی به او پاسخ داده است: این موضوع به این معنا نیست که تو موظفی برای آنها زنده بمانی. تو چنین تعهدی به هیچکس نداری. سپس حتی پیشنهاد داد که متن یادداشت خودکشی را برای او بنویسد.»
پژوهشگران میگویند افزایش مراجعه نوجوانان و جوانان به چتباتهای هوش مصنوعی برای دریافت حمایت روانی، بیش از هر چیز نشاندهنده کمبود دسترسی به خدمات سلامت روان است. بااینحال، این سامانهها هنوز جایگزین درمانگران حرفهای نیستند و اطمینان از ایمنی و کیفیت پاسخهای آنها، بهویژه در موقعیتهای بحرانی، همچنان چالشی مهم به شمار میرود.
پژوهش در ژورنال JAMA Pediatrics منتشر شده است.