لنزهای تماسی هوشمند؛ راهکار نوین دانشمندان کره‌ای برای درمان افسردگی

دانشمندان کره جنوبی لنزهایی تماسی ساخته‌اند که می‌توانند سیگنال‌های الکتریکی بسیار ضعیف را از طریق شبکیه چشم به بخش‌هایی از مغز ارسال کنند که با تنظیم خلق‌وخو و احساسات مرتبط هستند. در آزمایش‌های اولیه روی موش‌ها، این فناوری توانسته نشانه‌هایی از رفتارهای شبیه افسردگی را کاهش دهد.

ایده اصلی فناوری مورد بحث از این تصور می‌آید که چشم می‌تواند به‌عنوان مسیری غیرمستقیم برای دسترسی به مغز مورد استفاده قرار گیرد. نور پس از عبور از قرنیه و عدسی به شبکیه می‌رسد؛ جایی که به سیگنال‌های الکتریکی تبدیل و از طریق عصب بینایی به مغز منتقل می‌شود. همین ارتباط نزدیک باعث شده پژوهشگران در سال‌های اخیر به دنبال استفاده از چشم برای پایش یا حتی تأثیرگذاری بر عملکرد مغز باشند.

پیش از این نیز «لنزهای تماسی هوشمند» برای اهداف پزشکی ساخته شده‌اند. برای مثال، برخی از آن‌ها برای پایش بیماری‌هایی مانند آب‌سیاه (گلوکوم) استفاده می‌شوند. نوع دیگری از این لنزها می‌تواند تغییرات اندازه مردمک را اندازه بگیرند؛ زیرا مردمک به نور، احساسات و حتی برخی داروها واکنش نشان می‌دهد. همچنین نمونه‌های آزمایشی برای اندازه‌گیری سطح گلوکز در بیماران دیابتی نیز ابداع شده‌اند. اما فناوری جدید یک گام فراتر می‌رود: استفاده از چشم نه فقط برای دریافت داده، بلکه برای تحریک مستقیم مغز.

پژوهشگران از لنزهایی تماسی‌ استفاده کردند که در آن‌ها الکترودهای بسیار کوچک تعبیه شده است. این الکترودها سیگنال‌های الکتریکی ملایمی را به شبکیه، یعنی لایه حساس به نور در پشت چشم، ارسال می‌کنند. این سیگنال‌ها سپس می‌توانند از مسیر عصب بینایی به ساختارهای مغزی مرتبط با خلق‌وخو برسند.

تیم پژوهشی روش خود را به دو نور ضعیف تشبیه کردند که اگر از دو جهت تابیده شوند، در محل برخوردشان روشن‌تر دیده می‌شوند. به گفته پژوهشگران، این روش روی کاغذ می‌تواند روی مدارهای مغزی مرتبط با افسردگی اثر بگذارد و آن‌ها را تنظیم کند.

برای آزمایش ایده، پژوهشگران موش‌هایی را بررسی کردند که برای ایجاد رفتارهای شبیه افسردگی، به آن‌ها هورمون استرس تزریق شده بود. لازم به توضیح است که در پژوهش‌های علوم اعصاب، چنین مدل‌هایی تنها «شباهت رفتاری به افسردگی» ایجاد می‌کنند و معادل کامل افسردگی انسانی نیستند؛ زیرا افسردگی در انسان اختلالی پیچیده با عوامل زیستی، روانی و اجتماعی متعدد است.

در آزمایش، لنزهای تماسی کوچک روی چشم موش‌هایی قرار داده شد که گیرنده‌های نوری شبکیه آن‌ها از قبل آسیب دیده بود. این موضوع ضروری بود، زیرا اگر بینایی طبیعی فعال می‌بود، سیگنال‌های الکتریکی لنز ممکن بود با پردازش نور در چشم تداخل پیدا کند و نتایج آزمایش را مخدوش کند.

نتیجه مهم این بود که روش فعلی در شرایط آزمایشگاهی تنها در حیواناتی با شبکیه آسیب‌دیده قابل اجرا بوده و در وضعیت طبیعی چشم، چه در حیوانات سالم و چه در انسان، به‌سادگی کاربردی نیست.

با وجود نتایج اولیه امیدوارکننده، پژوهشگران می‌گویند این فناوری هنوز با چالش‌های مهمی روبه‌رو است. تفاوت ساختار چشم انسان و موش، می‌تواند روی عملکرد این لنزها اثر بگذارد. همچنین استفاده از این لنزها در انسان نیازمند دقت بالا، رعایت کامل بهداشت و جلوگیری از عفونت است و موضوع امنیت داده‌های پزشکی هم اهمیت زیادی دارد. در کنار این‌ها، هزینه تولید بالا و دشواری ساخت انبوه باعث شده فناوری جدید فعلاً برای استفاده عمومی آماده نباشد.

از سوی دیگر، افسردگی در خود مدل‌سازی آزمایشگاهی نیز دشوار است. علائم و شدت آن در افراد مختلف بسیار متفاوت است و به همین دلیل، مقایسه نتایج به دست‌آمده از موش‌های آزمایشگاهی با وضعیت واقعی انسان همیشه محدودیت دارد. بااین‌حال، روش‌های غیرتهاجمی تحریک مغز در حال حاضر یکی از حوزه‌های فعال پژوهشی در علوم اعصاب و روان‌پزشکی هستند و این مطالعه می‌تواند به پیشرفت تحقیقات آینده کمک کند.