چرا برخی ویروس‌ها به طور دائم در بدن انسان پنهان می‌شوند؟

حتی سالم‌ترین افراد معمولاً میزبان ویروس‌هایی هستند که ممکن است هرگز موجب بروز علائمی نشوند، اما می‌توانند در شرایط خاص به بیماری تبدیل شوند. مطالعه‌ای جامع که نتایج آن به‌تازگی منتشر شده، به بررسی این پدیده‌ی شایع و شناسایی عوامل موثر بر میزان بار ویروسی (تعداد ذرات ویروس موجود در بدن) پرداخته است.

محققان دانشکده پزشکی هاروارد، با تجزیه و تحلیل سوابق بیش از ۹۱۷هزار نمونه‌ی خون و بزاق، الگوهای حضور ویروس‌ها را در افراد سالم بررسی کردند. هدف اصلی مطالعه، تعیین میزان بار ویروسی در افرادی بود که عفونت آن‌ها به بیماری پیشرفت نکرده است.

برای اندازه‌گیری میزان ویروس‌ها، محققان از روش‌های ژنتیکی برای محاسبه‌ی «بار ویروسی» استفاده کردند. این معیار نشان می‌دهد کدام ویروس‌ها در بدن فرد وجود دارند و سیستم ایمنی تا چه حد موفق به کنترل آن‌ها شده است. بار ویروسی بالا می‌تواند نشان‌دهنده‌ی ضعف سیستم ایمنی یا فعالیت بیشتر ویروس باشد، در حالی که بار ویروسی پایین معمولاً به معنای کنترل موثر ویروس توسط سیستم ایمنی است.

نتایج مطالعه نشان داد میزان بار ویروسی با سن و جنسیت افراد ارتباط مستقیم دارد. به طور کلی، بار ویروسی برخی ویروس‌ها با افزایش سن بیشتر می‌شود، در حالی که بار ویروسی ویروس‌های دیگر با گذشت زمان کاهش می‌یابد. همچنین، مشخص شد که مردان نسبت به زنان معمولاً بار ویروسی بالاتری دارند.

مجموعه سازگاری بافتی اصلی، مجموعه‌ای از ژن‌هاست که پروتئین‌هایی را تولید می‌کنند که سلول‌های ایمنی را قادر می‌سازند تا بین سلول‌های خودی و غیرخودی تمایز قائل شوند. تنوع در این ژن‌ها می‌تواند بر توانایی بدن برای سرکوب ویروس‌ها تأثیر بگذارد.

یکی از یافته‌های مهم مطالعه، ارتباط بین بار ویروسی ویروس اپشتین-بار (EBV) و سن افراد بود. مشخص شد که شیوع این ویروس با افزایش سن بیشتر می‌شود. همچنین، بار ویروسی EBV در فصل زمستان افزایش و در تابستان کاهش می‌یابد.

اپشتین-بار ویروس شایعی است که معمولاً در دوران کودکی به بدن وارد می‌شود و می‌تواند باعث بروز بیماری‌هایی مانند مونونوکلئوز عفونی شود. بااین‌حال، EBV همچنین با برخی سرطان‌ها، از جمله لنفوم هوچکین مرتبط است.

محققان دریافتند خطر ابتلای افراد دارای بار ویروسی بالای EBV به لنفوم هوچکین در دوران پیری بالاتر است. بنابراین، داروهای ضد ویروسی ممکن است به‌طور بالقوه بتوانند خطر ابتلا به این سرطان را کاهش دهند، اما برای تأیید این موضوع نیاز به تحقیقات بیشتری وجود دارد.

در مقابل، مطالعه‌ی حاضر رابطه‌ی مستقیمی بین بار ویروسی EBV و بیماری ام‌اس پیدا نکرد. با توجه به اینکه EBV عامل شناخته‌شده‌ای برای تحریک ابتلا به ام‌اس است، این یافته نشان می‌دهد که نحوه‌ی واکنش سیستم ایمنی به ویروس، مهم‌تر از میزان ویروس موجود در بدن است.

نولان کامیتاکی، متخصص ژنتیک و نویسنده‌ی اصلی مقاله، تأکید می‌کند که یافته‌ها نشان‌دهنده‌ی اهمیت تحقیقات ویروسی در بانک‌های زیستی ژنتیکی بزرگ است. او می‌گوید: «اکنون به نقطه‌ای رسیده‌ایم که می‌توانیم از ژنتیک انسانی برای پاسخ‌دادن به سؤالات اساسی در مورد پاتوژنز ناشی از ویروس‌ها استفاده کنیم.»

علاوه بر عوامل ژنتیکی، عوامل دیگری مانند سن، جنسیت و سیگار کشیدن نیز بر میزان بار DNA ویروسی تأثیر می‌گذارند. مطالعه‌ی حاضر نشان داد که بیشتر ویروس‌ها در مردان نسبت به زنان شایع‌تر هستند.

محققان قصد دارند در آینده، ویروس‌های RNA مانند کروناویروس‌ها را نیز مورد مطالعه قرار دهند. این ویروس‌ها به‌طور متفاوتی نسبت به ویروس‌های DNA عمل می‌کنند و ممکن است الگوهای بار ویروسی متفاوتی داشته باشند. همچنین، آن‌ها علاقه‌مند هستند تا اثرات ژن‌های باستانی را که هزاران سال پیش به ژنوم انسان نفوذ کرده‌اند، بررسی کنند.

پژوهش در ژورنال Nature منتشر شده است.