چرا ورزش برخلاف انتظار معمولا در کاهش وزن موثر نیست؟

ورزش به دلیل فواید فراوانی که برای سلامتی دارد، همواره به افراد توصیه می‌شود؛ اما وقتی صحبت از کاهش وزن به‌میان می‌آید، ممکن است به اندازه‌ای که فکر می‌کنیم مؤثر نباشد.

وقتی افراد شروع به ورزش می‌کنند، معمولاً کالری بیشتری می‌سوزانند. بااین‌حال، برخلاف آنچه که انتظار می‌رود، آن‌ها به اندازه کافی وزن از دست نمی‌دهند. چرا؟ تجزیه‌و‌تحلیلی از ۱۴ تحقیق مختلف، نشان داده است که بدن ما به‌نوعی این کمبود انرژی را جبران می‌کند.

برای مثال، اگر فردی ورزش کند و کالری بیشتری بسوزاند، بدن او ممکن است برای جبران این انرژی مصرفی، انرژی کمتری برای سایر فعالیت‌ها بگذارد. این پدیده جبران، بیشتر زمانی رخ می‌دهد که فرد در کنار ورزش، کمتر هم بخورد. در این صورت، ورزش ممکن است فاقد اثرات مثبت مورد انتظار برای کاهش وزن باشد. در واقع، برای کاهش وزن، رژیم غذایی کم‌کالری مؤثرتر است و ترکیب آن با ورزش ممکن است نتایج چندانی به همراه نداشته باشد.

هرمن پانتزر، پژوهشگر دانشگاه دوک در کارولینای شمالی، توضیح می‌دهد که بدن انسان در طول تاریخ تکامل خود به گونه‌ای طراحی شده است که مقدار انرژی مصرفی‌اش را محدود کند. به این معنی که وقتی فعالیت فیزیکی بیشتر می‌شود، بدن برای جبران این مصرف انرژی، انرژی کمتری برای فعالیت‌های دیگر مانند انجام وظایف روزانه مصرف می‌کند. این ایده برای اولین‌بار توسط پانتزر در سال ۲۰۱۵ مطرح شد، زمانی که وی به مطالعه روی قبیله‌های شکارچی-گردآورنده در تانزانیا پرداخت و دریافت که حتی با وجود زندگی بسیار فعال آن‌ها، مصرف انرژی کل بدنشان مشابه کسانی است که تمام روز پشت میز نشسته‌اند.

پانتزر و همکارانش در دانشگاه دوک با بررسی ۱۴ تحقیق روی ۴۵۰ نفر بررسی کردند بدن چگونه انرژی مصرفی را جبران می‌کند. نتایج نشان داد که وقتی افراد ۲۰۰ کیلوکالری بیشتر با ورزش می‌سوزاندند، فقط ۶۰ کیلوکالری بیشتر مصرف می‌کردند. اما کسانی که همزمان با ورزش کمتر می‌خوردند، حتی انرژی کمتری مصرف می‌کردند و در بعضی موارد هیچ افزایش مصرفی نداشتند.

پدیده جبران فقط در ورزش‌های هوازی، مانند دویدن مشاهده می‌شود. در ورزش‌هایی مانند وزنه‌برداری یا تمرینات مقاومتی، مصرف انرژی بیشتر از آنچه که انتظار می‌رود، افزایش می‌یابد. به‌طور مثال، در افرادی که ۲۰۰ کیلو کالری اضافی با وزنه‌برداری می‌سوزاندند، مصرف انرژی کل بدنشان حدود ۲۵۰ کیلوکالری افزایش یافت. پانتزر معتقد است که این وضعیت ممکن است به دلیل مصرف بیشتر انرژی برای بازسازی عضلات باشد؛ زیرا در تمرینات مقاومتی بدن به انرژی بیشتری نیاز دارد تا عضلات را بازسازی و تقویت کند.

با‌این‌حال، پانتزر و همکارانش هشدار می‌دهند که این نتایج باید با دقت بررسی شوند، زیرا اندازه‌گیری دقیق مصرف انرژی در حین تمرینات مقاومتی می‌تواند دشوار باشد.

پانتزر توضیح می‌دهد که بدن ما در واقع در حال کاهش میزان مصرف انرژی در سیستم‌های مختلف بدن است تا جبران انرژی بیشتری را که در حین ورزش مصرف می‌شود، انجام دهد. برای مثال، میزان متابولیسم استراحت (میزان سوخت‌وساز بدن در حالت استراحت) ممکن است در پاسخ به فعالیت‌های هوازی کاهش یابد.

یافته‌های مورد بحث برای دانشمندان مانند پانتزر، شواهد واضحی از جبران انرژی بدن هستند. اما دیگران همچنان به این نتیجه‌گیری‌ها شک دارند. دایلن تامپسون، پژوهشگر دانشگاه بات در بریتانیا، به مطالعه‌ای مروری اشاره می‌کند که نشان داده است تنفس هوازی تأثیری بر میزان متابولیسم استراحت ندارد.

برخی کارشناسان معتقدند محدودیت‌هایی در تحقیقات بررسی‌شده وجود دارد و برای داشتن اطلاعات دقیق‌تر در این زمینه، به مطالعات آزمایشی دقیق‌تر و کنترل‌شده نیاز داریم. این مطالعات می‌توانند نشان دهند که بدن ما چگونه نسبت به تغییرات در فعالیت‌های بدنی و مصرف انرژی واکنش نشان می‌دهد و چرا برخی از افراد بیشتر از دیگران از ورزش بهره‌مند می‌شوند.

پژوهش در ژورنال Current Biology منتشر شده است.