ویدئوی منتشرشده در تیک‌تاک به کشف گونه‌ای عجیب از ماهی منجر شد

ویدیوی کوتاهی در تیک‌تاک که ماهی کوچکی شبیه کرم خاکی را نشان می‌داد، سرنخ کشف گونه‌ای ناشناخته از ماهی‌های زیرزمینی شد. پژوهشگران پس از ماه‌ها جست‌وجو در چاه‌های منطقه مرزی هند و نپال، سرانجام توانستند نمونه‌هایی از این جانور کمیاب را پیدا و آن را به‌عنوان گونه‌ای جدید توصیف کنند.

گونه تازه Gangaichthys indonepalicus که نام گرفته، ماهی کوچکی است که در سفره‌های آب زیرزمینی و دور از دسترس انسان زندگی می‌کند. همین زیستگاه پنهان باعث شده است مشاهده و مطالعه چنین جانورانی بسیار دشوار باشد.

پژوهشگران در مقاله‌ای که برای معرفی این گونه منتشر کرده‌اند، می‌گویند نخستین‌بار در سال ۲۰۲۴ با ویدیویی در تیک‌تاک روبه‌رو شدند که در منطقه مرزی هند و نپال ضبط شده بود. در تصاویر، ماهی ریزی دیده می‌شد که از چاهی عمیق بیرون آمده بود. بدن تقریباً بدون رنگدانه و چشم‌های تحلیل‌رفته آن، نشانه‌هایی بودند که از سازگاری جانور با زندگی دائمی در تاریکی حکایت داشتند.

محل ثبت ویدیو و بیرون‌آمدن ماهی از چاه، پژوهشگران را به این گمان رساند که ممکن است با گونه‌ای ناشناخته و کاملاً سازگار با زیستگاه‌های زیرزمینی روبه‌رو باشند.

گونه جدید به خانواده مارماهی کرم‌خاکی (Chaudhuriidae) تعلق دارد؛ گروهی از ماهی‌ها که به‌دلیل بدن باریک و کشیده‌شان معمولاً «مارماهی‌های کرم‌مانند» نامیده می‌شوند. شباهت آن‌ها به کرم به ظاهر محدود نیست. برخی اعضای این گروه در گل، میان ریشه گیاهان و حتی در خاک مرطوب اطراف منابع آبی زندگی می‌کنند و قادرند درون بستر زمین حرکت کنند. بعضی از گونه‌های نزدیک به آن‌ها حتی ده‌ها متر دورتر از آب در خاک نقب می‌زنند.

گونه به تازگی شناسایی‌شده زندگی پنهان‌تری دارد و زیستگاهش در اعماق زمین و درون سفره‌های آب زیرزمینی است؛ محیط‌هایی متشکل از شکاف‌های سنگی، شن و رسوبات که آب در آن‌ها جریان دارد یا ذخیره می‌شود.

زندگی دائمی در تاریکی تغییرات چشمگیری در بدن این ماهی ایجاد کرده است. بدن آن کشیده و باریک است، چشم‌ها تا حد زیادی تحلیل رفته‌اند و تقریباً هیچ رنگدانه‌ای در پوست دیده نمی‌شود. پژوهشگران همچنین دریافتند که این گونه فاقد دنده است و همین ویژگی احتمالاً حرکت بدن در فضاهای باریک و شکاف‌های زیرزمینی را آسان‌تر می‌کند.

بزرگ‌ترین مشکل پژوهشگران، دسترسی به جانوری بود که تقریباً تمام عمر خود را در اعماق زمین می‌گذراند. ماهی‌های زیرزمینی معمولاً فقط در شرایط خاص، مانند بارندگی‌های شدید یا هنگام پمپاژ آب از چاه‌ها، به سطح راه پیدا می‌کنند.

پیدا‌کردن چاه‌های مناسب و گرفتن اجازه از مالکان برای پمپاژ حجم زیادی از آب، بخش دشواری از پژوهش بود. پژوهشگران طی یک هفته، آب ۱۵ چاه عمیق را به‌صورت دستی پمپاژ کردند. حاصل این تلاش فقط سه ماهی با طولی در حدود چهار سانتی‌متر بود.

نخستین نمونه پس از بیرون‌کشیدن حدود دو هزار لیتر آب از یکی از چاه‌ها ظاهر شد، اما هنگام جمع‌آوری آسیب دید و از بین رفت. نمونه دوم که تنها نمونه سالم پژوهش بود، پس از پمپاژ ۵۰۰ لیتر آب دیگر از همان چاه پیدا شد.

توصیف علمی گونه در مجله‌ی ZooKeys منتشر شده است. ماجرای کشف آن نیز نمونه‌ای غیرمعمول از نقشی است که شبکه‌های اجتماعی می‌توانند در رساندن مشاهدات پراکنده مردم به دست پژوهشگران و شناسایی گونه‌های ناشناخته ایفا کنند.