تولد کره اسب نادر در نیویورک؛ امیدی تازه برای آخرین گونه اسب وحشی دنیا
باغوحش برانکس در نیویورک از تولد کرهاسب جدیدی از گونه اسب شوالسکی (Equus ferus przewalskii) خبر داده است. تولد این کرهاسب نشانهای مهم از ادامه موفقیت برنامههای جهانی حفاظت از گونهای است که چند دهه پیش در طبیعت منقرض شده بود.
اسبهای شوالسکی از نظر ظاهری با اسبهای اهلی تفاوتهای مشخصی دارند. بدن آنها فشردهتر و عضلانیتر است، پاهای کوتاهتری دارند و یالشان برخلاف اسبهای اهلی، کوتاه و ایستاده است. ظاهر این حیوانات گاهی یادآور الاغ یا اسبهای باستانی توصیف میشود. نکته مهمتر این است که این گونه هرگز مانند اسبهای امروزی توسط انسان اهلی نشده و به همین دلیل «آخرین اسب وحشی واقعی» لقب گرفته است.
نام این گونه از نیکلای شوالسکی، جغرافیدان و کاشف روسی قرن نوزدهم گرفته شده که نخستین بار آن را برای دانشمندان اروپایی توصیف کرد. بااینحال، شواهد تاریخی نشان میدهد انسانها قرنها پیش نیز این حیوان را میشناختند. در نوشتههای مربوط به تبت در قرن نهم میلادی به اسبهایی اشاره شده که به احتمال زیاد همین گونه بودهاند.
بررسیهای تاریخی و زیستمحیطی نشان میدهد اسبهای شوالسکی زمانی در بخش وسیعی از دشتهای آسیای مرکزی، از استپهای روسیه گرفته تا مغولستان، قزاقستان و شمال چین زندگی میکردند. اما از اواخر قرن هجدهم جمعیت آنها بهتدریج کاهش یافت.
دانشمندان چند عامل را در روند کاهش جمعیت اسبهای شوالسکی مؤثر میدانند. تغییرات اقلیمی باعث تغییر پوشش گیاهی و منابع آب شد، دامهای اهلی برای غذا و چرا با این اسبها رقابت میکردند، بخش بزرگی از زیستگاه طبیعی آنها از بین رفت و شکار نیز فشار بیشتری بر جمعیت وارد کرد. درنتیجه، تعداد اسبهای شوالسکی بهسرعت کاهش یافت و در دهه ۱۹۶۰ این گونه در طبیعت منقرض اعلام شد.
البته، گونه کاملاً نابود نشد. بقای آن به تعداد اندکی از اسبهایی وابسته بود که پیشتر از طبیعت گرفته و در باغوحشها و مراکز نگهداری حیوانات در اسارت پرورش داده شده بودند. درواقع، جمعیت امروزی اسبهای شوالسکی به تنها ۱۲ اسب وحشی بازمیگردد که پایه برنامههای تکثیر بعدی شدند.
اسب شوالسکی در دهه ۱۹۶۰ در طبیعت منقرض اعلام شد
از آن زمان، باغوحشها و مراکز حفاظتی مختلف در جهان برنامههای گستردهای برای افزایش جمعیت این حیوان آغاز کردند. باغوحش برانکس که زیر نظر انجمن حفاظت از حیاتوحش فعالیت میکند، یکی از مراکزی است که در این برنامهها مشارکت دارد.
به گزارش آیافال ساینس، هدف این پروژهها فقط نگهداری حیوانات در اسارت نبود، بلکه دانشمندان میخواستند در نهایت این اسبها را دوباره به زیستگاه طبیعیشان بازگردانند. این هدف در سال ۱۹۹۲، زمانی که ۱۶ اسب شوالسکی با موفقیت در مغولستان رهاسازی شدند، به موفقیتی تاریخی بدل شد.
از آن زمان تاکنون، این اسبها در چند منطقه دیگر ازجمله چین، قزاقستان و منطقه ممنوعه چرنوبیل در اوکراین دوباره وارد طبیعت شدهاند. چرنوبیل پس از فاجعه هستهای سال ۱۹۸۶ تقریباً از سکنه خالی شد و در دهههای اخیر به محیطی غیرمنتظره برای رشد دوباره برخی گونههای حیاتوحش تبدیل شده است.
- چرا اسبها ایستاده میخوابند؟29 خرداد 02مطالعه '3
- آیا اسبهای مسابقه میدانند که در حال مسابقهدادن با یکدیگر هستند؟28 آبان 02مطالعه '3
پژوهشگران در سالهای اخیر حضور اسبهای شوالسکی را در منطقه ممنوعه چرنوبیل بررسی کردهاند. سویتلانا کودرنکو، پژوهشگر یکی از این مطالعات، گفته است پس از آتشسوزیهای گسترده جنگلی در منطقه چرنوبیل در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، پوشش گیاهی تازهای در کف جنگل رشد کرد و همین موضوع باعث جذب علفخوارانی مانند اسبهای شوالسکی شد. دوربینهای تلهای پژوهشگران بیش از هزار بار این حیوانات را ثبت کردند.
با وجود تمام این پیشرفتها، وضعیت گونه همچنان شکننده است. اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) هنوز اسب شوالسکی را در فهرست گونههای در معرض خطر قرار میدهد و تخمین زده میشود که تعداد کل آنها در جهان هنوز کمتر از دو هزار رأس باشد.
یکی از مهمترین چالشهای پیش روی دانشمندان، حفظ تنوع ژنتیکی این حیوانات است. از آنجایی که جمعیت کنونی از تعداد بسیار کمی اسب اولیه ایجاد شده، خطر کاهش تنوع ژنتیکی وجود دارد. پایینبودن تنوع ژنتیکی میتواند احتمال بیماریهای ارثی را افزایش دهد و توانایی حیوانات را برای سازگاری با تغییرات محیطی کاهش دهد.
در سال ۲۰۲۴، پژوهشگران برای نخستین بار موفق شدند کل ژنوم یا مجموعه کامل اطلاعات ژنتیکی اسب شوالسکی را بهطور کامل نقشهبرداری کنند. این دستاورد به دانشمندان کمک میکند وضعیت ژنتیکی حیوانات را دقیقتر بررسی و برنامههای جفتگیری را به شکلی طراحی کنند که تنوع ژنتیکی تا حد ممکن حفظ شود.
در کنار روشهای سنتی حفاظت، فناوریهای جدید نیز وارد این حوزه شدهاند. در سال ۲۰۲۰ نخستین اسب شوالسکی شبیهسازیشده با موفقیت متولد شد. دانشمندان امیدوارند فناوری شبیهسازی در آینده بتواند به بازگرداندن بخشی از تنوع ژنتیکی ازدسترفته این گونه کمک کند.
بااینحال، تولد کرهاسب جدید در باغوحش برانکس نشان میدهد که روشهای کلاسیک حفاظت از حیاتوحش همچنان نقش بسیار مهمی دارند. این تولد نهتنها نشانهای امیدوارکننده برای بقای یکی از نادرترین اسبهای جهان است، بلکه یادآوری میکند که برنامههای بلندمدت حفاظتی، حتی برای گونههایی که زمانی در طبیعت منقرض شده بودند، میتوانند نتیجهبخش باشند.