هوش مصنوعی و شکاف طبقاتی؛ یک «طبقه فرودستِ دائمی» در آستانه شکلگیری است؟
نخبگان فناوری در سیلیکونولی بهطور فزایندهای دربارهی احتمال شکلگیری یک «طبقهی فرودست دائمی» در پی پیشرفت هوش مصنوعی هشدار میدهند. بر اساس این دیدگاه، با نزدیکشدن مدلهای زبانی به هوش جامع مصنوعی (AGI)، بخش عمدهای از دستاوردهای بهرهوری و ثروت حاصل از این فناوری تنها در اختیار گروه کوچکی از مالکان پلتفرمها، دیتاسنترها و منابع انرژی قرار خواهد گرفت.
داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، با اشاره به این پدیده برآورد کرد که ۵۰ درصد از مشاغل اداری سطح پایه طی پنج سال آینده دچار اختلال جدی خواهند شد. در این سناریو، هوش مصنوعی عاملمحور و رباتیک پیشرفته جایگزین نیروی کار انسانی میشوند و بخش بزرگی از جامعه برای کسب درآمد از طریق نیروی کار خود با چالشهای جدی مواجه خواهند شد.
برخی اقتصاددانان برجسته نسبت به این پیشبینیهای بدبینانه تردید دارند و دادههای فعلی بازار کار نیز هنوز شواهد قطعی از چنین فروپاشی بزرگی را نشان نمیدهند، اما تحقیقات پژوهشگرانی مانند دیوید اتور و نیل تامپسون نشان میدهد که اتوماسیون میتواند به دوپارگی شدید بازار کار منجر شود. این فناوری با جایگزینی وظایف تخصصی، دستمزد برخی کارگران را کاهش میدهد و در مقابل، درآمد افراد دارای تخصصهای غیرقابل جایگزین را بهشدت افزایش میدهد.
پژوهشهای مرتبط با ثبت اختراعات در اوایل دههی ۲۰۰۰ میلادی نشان میدهد که به ازای هر دلار ارزش افزودهی حاصل از نوآوریهای جدید، ۷۰ سنت به سود کارفرمایان تبدیل شده و تنها ۳۰ سنت به کارگران رسیده است که بخش عمدهی این سهم به کارکنان با دستمزدهای بسیار بالا اختصاص داشت. این روند در دوران توسعهی هوش مصنوعی نیز میتواند تکرار شود و فاصلهی طبقاتی را عمیقتر کند.
کاهش انگیزه برای سرمایهگذاری در آموزش نیروهای کمدرآمد و انتقال اثرات کاهش دستمزد به نسلهای بعدی، از دیگر پیامدهای ثانویهی این تحول تکنولوژیک است. کارشناسان هشدار میدهند که برای جلوگیری از تحقق این سناریوی تاریک، سیاستگذاران باید از هماکنون به فکر تقویت شبکههای حمایتی اجتماعی و بازتعریف نحوهی توزیع دستاوردهای بهرهوری فناوری در جامعه باشند.
