قارچ‌های سمی یا توهم‌زا هستند یا کشنده؛ این گونه عجیب هر دو ویژگی را دارد

در باتلاق‌های فلوریدا، قارچ قهوه‌ای کوچکی زندگی می‌کند که ویژگی غیرمعمولی دارد: این قارچ می‌تواند هم مواد سمی کشنده و هم ترکیبات توهم‌زا تولید کند. پژوهشگران دانشگاه فلوریدا با شناسایی این ویژگی در گونه‌ای به نام «گالرینا ایندیکا»، دریافته‌اند که برخی قارچ‌ها ممکن است توانایی‌های شیمیایی پیچیده خود را از طریق تبادل ژن با گونه‌های دیگر به دست آورده باشند.

به‌گزارش گیزمودو، قارچ کشف‌شده که پژوهشگران لقب «قارچ جادویی تاریک» را به آن داده‌اند، قادر به تولید دو گروه از ترکیبات شیمیایی است: آماتوکسین‌ها که از سموم کشنده موجود در برخی قارچ‌ها محسوب می‌شوند و سیلوسایبین که ماده اصلی مسئول آثار روان‌گردان قارچ‌های جادویی است.

اندرو کونیک، زیست‌شناس دانشگاه فلوریدا و نویسنده اصلی پژوهش، می‌گوید کشف چنین قارچی اتفاقی غیرمعمول است؛ زیرا انسان‌ها معمولاً قارچ‌های توهم‌زا و قارچ‌های کشنده را دو گروه متفاوت در نظر می‌گیرند، اما این گونه ویژگی‌های هر دو گروه را در خود دارد.

پژوهشگران در ابتدا قصد داشتند گروهی از قارچ‌های کوچک قهوه‌ای‌رنگ را بررسی کنند که تشخیص گونه‌های مختلفشان دشوار است. تمرکز اصلی آن‌ها بر سرده گالرینا بود؛ گروهی از قارچ‌ها که برخی گونه‌های آن توانایی تولید آماتوکسین دارند.

دانشمندان بین ژانویه ۲۰۲۴ تا سپتامبر ۲۰۲۵ نمونه‌های مختلفی از قارچ‌های گالرینا را در جنوب‌شرقی ایالات متحده جمع‌آوری کردند. هنگام بررسی یکی از نمونه‌های متعلق به گونه گالرینا ایندیکا، متوجه شدند که بافت قارچ پس از لمس‌شدن به رنگ آبی درمی‌آید؛ تغییری که گاهی با وجود سیلوسایبین ارتباط دارد.

آزمایش‌های شیمیایی وجود سیلوسایبین را تأیید کرد. بررسی‌های بیشتر نیز نشان داد همین قارچ قادر به تولید آماتوکسین‌های کشنده است. به گفته پژوهشگران، گالرینا ایندیکا نخستین قارچ شناخته‌شده‌ای محسوب می‌شود که هر دو نوع ترکیب را تولید می‌کند.

تیم پژوهشی همچنین گونه ناشناخته دیگری از سرده گالرینا را شناسایی کرد که توانایی تولید سیلوسایبین را دارد، اما آماتوکسین تولید نمی‌کند.

بررسی ژنتیکی قارچ‌ها نشان داد که احتمالاً توانایی تولید سیلوسایبین در اجداد این گونه‌ها به‌طور مستقل تکامل نیافته است. در عوض، آن‌ها احتمالاً ژن‌های لازم برای ساخت این ترکیب را از قارچ‌های غیرخویشاوند دریافت کرده‌اند. این فرایند «انتقال افقی ژن» نام دارد و زمانی رخ می‌دهد که اطلاعات ژنتیکی میان موجودات مختلف، بدون رابطه مستقیم والد و فرزندی، منتقل شود.

انتقال افقی ژن بیشتر در باکتری‌ها شناخته شده است و یکی از عوامل گسترش مقاومت آنتی‌بیوتیکی به شمار می‌رود. بااین‌حال، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که قارچ‌ها نیز می‌توانند از این طریق ویژگی‌های ژنتیکی تازه‌ای کسب کنند.

به گفته کونیک، احتمالاً یکی از اجداد گالرینا ایندیکا ژن‌های تولید سیلوسایبین را در دوره میوسن، حدود ۲۳ تا ۵ میلیون سال پیش، به دست آورده است.

البته هنوز مشخص نیست سایر گونه‌های تولیدکننده سیلوسایبین در سرده گالرینا نیز این ژن‌ها را به‌طور مستقل دریافت کرده‌اند یا همگی آن‌ها را از جد مشترکی به ارث برده‌اند.

دانشمندان هنوز نمی‌دانند تولید ترکیباتی مانند آماتوکسین و سیلوسایبین دقیقاً چه مزیتی برای قارچ‌ها دارد. یکی از فرضیه‌ها این است که چنین موادی از قارچ‌ها در برابر جانورانی که از آن‌ها تغذیه می‌کنند، محافظت می‌کنند. اگر این فرضیه درست باشد، تولید هم‌زمان دو گروه از ترکیبات شیمیایی در گالرینا ایندیکا ممکن است نوعی سازوکار دفاعی متفاوت باشد.

کونیک و همکارانش امیدوارند پژوهش‌های بعدی به شناسایی گونه‌های دیگری با توانایی مشابه منجر شود و اطلاعات بیشتری درباره تکامل ترکیبات شیمیایی در قارچ‌ها ارائه دهد. با وجود ویژگی روان‌گردان این قارچ، پژوهشگران تأکید می‌کنند که مصرف آن بسیار خطرناک است. کونیک در هشدار صریحی می‌گوید: «این قارچ را نخورید!»

پژوهش در ژورنال Current Biology منتشر شده است.