مرد عنکبوتی را فراموش کنید؛ این مورچه با پرتاب رشته‌های زهر، دشمنان را زمین‌گیر می‌کند

وقتی صحبت از نیش مورچه یا زنبور می‌شود، معمولاً تصور می‌کنیم حشره با فروکردن نیش خود در بدن دشمن، زهر تزریق می‌کند. اما دانشمندان رفتار غیرمنتظره‌ای را در گونه‌ای از مورچه‌ها شناسایی کرده‌اند که این تصور را به چالش می‌کشد. مورچه‌ی موردنظر به‌جای نیش‌زدن، رشته‌هایی چسبناک از زهر به سوی مهاجمان پرتاب می‌کند و آن‌ها را به سطح زمین می‌چسباند.

گونه‌ی عجیب با نام علمی Lordomyrma azumai شناخته می‌شود و پژوهشگران به دلیل شیوه‌ی دفاعی منحصربه‌فردش، لقب «مورچه‌ی تفنگ چسبی» را به آن داده‌اند. به‌گزارش آی‌اف‌ال‌ساینس، این مورچه نخستین‌بار در دهه‌ی ۱۹۴۰ میلادی توصیف علمی شد؛ اما تاکنون کسی متوجه نشده بود که می‌تواند از نیش خود رشته‌های چسبناک تولید کند.

هاجیمه ساساکی، پژوهشگر دانشکده‌ی کشاورزی دانشگاه کاگاوا در ژاپن و از نویسندگان پژوهش، می‌گوید تا جایی که اطلاع دارد، این تنها گونه‌ی شناخته‌شده‌ی مورچه است که از نیش خود رشته تولید می‌کند.

برخلاف مورچه‌های معمولی که زهر را به بدن دشمن تزریق می‌کنند، مورچه‌ی تفنگ چسبی ترشحات غده‌ی زهر خود را به شکل رشته‌هایی باریک و چسبناک به بیرون پرتاب می‌کند. رشته‌ها پس از برخورد با بدن مهاجم، به آن می‌چسبند و ذرات خاک اطراف را نیز به بدنش متصل می‌کنند. درنتیجه، حشره‌ی مهاجم ممکن است به سطح زمین بچسبد و توانایی حرکت خود را از دست بدهد.

مورچه‌ی تفنگ چسبی بدون نیاز به فروکردن نیش در بدن دشمن، می‌تواند با ترشحات چسبناک خود آن را از حرکت بازدارد. ساساکی می‌گوید تاکنون رفتار مشابهی را در مورچه‌های دیگر مشاهده نکرده است.

شیوه‌ی دفاعی این مورچه تا حدی به رفتار کرم‌های مخملی شباهت دارد. این جانوران نیز برای شکار یا دفاع از خود، مواد چسبناک و رشته‌مانندی پرتاب می‌کنند که پس از خروج از بدن، به گرفتارشدن قربانی کمک می‌کنند.

برای مثال، برخی مورچه‌های سرده‌ی مورچه آکروبات یا Crematogaster، نیشی پهن و قاشقک‌مانند دارند و زهر خود را به‌جای تزریق، روی بدن دشمن می‌مالند. پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که زهر تماسی دست‌کم یکی از گونه‌های این سرده می‌تواند مورچه‌های دیگر را بکشد.

بااین‌حال، ساساکی معتقد است که حتی اگر ترشحات مورچه‌ی تفنگ چسبی پس از سفت‌شدن دیگر سمی نباشند، قابلیت چسباندن دشمن به خاک به‌تنهایی می‌تواند سازوکاری دفاعی مؤثر باشد.

یافته‌های پژوهش در پایگاه پیش‌انتشار bioRxiv منتشر شده‌ است.