راز طول عمر جاناتان؛ لاک‌پشت ۱۹۴ ساله چه چیزی درباره پیری به دانشمندان می‌آموزد؟

دانشمندان با بررسی DNA جاناتان، پیرترین جانور خشکی‌زی زنده‌ی جهان، سرنخ تازه‌ای درباره‌ی طول عمر پیدا کرده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که برخی از ژن‌های مرتبط با تولید انرژی در سلول‌های این لاک‌پشت ۱۹۴ ساله، الگوهایی شبیه به جانوران بسیار جوان‌تر دارند.

جاناتان، لاک‌پشت غول‌پیکری که در جزیره‌ی سنت هلن در جنوب اقیانوس اطلس زندگی می‌کند، حدود ۱۹۴ سال سن دارد. او زمانی به دنیا آمد که چارلز داروین هنوز جوان بود و ملکه ویکتوریا حتی به سلطنت نرسیده بود. اکنون دانشمندان با بررسی ویژگی‌های ژنتیکی این لاک‌پشت تلاش می‌کنند بفهمند چرا بعضی از جانوران بسیار بیشتر از دیگران عمر می‌کنند و چگونه سلول‌های آن‌ها برای چنین مدت طولانی سالم باقی می‌مانند.

به‌گزارش گاردین، پژوهشگران با بررسی DNA جاناتان، ویژگی‌های ژنتیکی متعددی را شناسایی کردند که ممکن است به ترمیم آسیب‌های DNA، تنظیم سوخت‌وساز بدن و مقابله با سرطان کمک کنند. اما مهم‌ترین یافته‌ی آن‌ها به میتوکندری‌ها مربوط می‌شود؛ ساختارهای کوچکی درون سلول که انرژی موردنیاز فعالیت‌های حیاتی را تأمین می‌کنند.

میتوکندری‌ها مانند نیروگاه‌های کوچک سلول عمل می‌کنند. با افزایش سن، عملکرد این ساختارها ممکن است ضعیف شود و همین اتفاق با پیری و بیماری‌های مرتبط با افزایش سن ارتباط دارد.

به گزارش گاردین، پژوهشگران هنگام بررسی DNA جاناتان متوجه شدند که برخی از ژن‌های مرتبط با عملکرد میتوکندری‌های او، الگوهای شیمیایی غیرمنتظره‌ای دارند. این الگوها به‌جای شباهت به لاک‌پشت‌های سالخورده، بیشتر شبیه الگوهای مشاهده‌شده در لاک‌پشت‌های جوان بودند.

دانشمندان برای شناسایی این ویژگی، فرایندی به نام «متیلاسیون DNA» را بررسی کردند. در این فرایند، گروه‌های شیمیایی کوچکی به DNA متصل می‌شوند و می‌توانند فعالیت ژن‌ها را تغییر دهند، بدون اینکه توالی اصلی DNA عوض شود.

الگوهای متیلاسیون معمولاً با افزایش سن تغییر می‌کنند. به همین دلیل، پژوهشگران می‌توانند از آن‌ها برای بررسی تغییرات زیستی مرتبط با پیری استفاده کنند.

گروه پژوهشی به سرپرستی بنجامین وایسویل، الگوهای متیلاسیون DNA جاناتان را با سایر لاک‌پشت‌های غول‌پیکر مقایسه کرد. نتایج نشان داد که بسیاری از ژن‌های جاناتان الگوهایی مشابه لاک‌پشت‌های سالخورده دارند؛ اما الگوهای متیلاسیون ژن‌های مرتبط با عملکرد میتوکندری در او، بیشتر به لاک‌پشت‌های جوان شباهت داشت.

البته هنوز مشخص نیست که این ویژگی واقعاً در طول عمر چشمگیر جاناتان نقش داشته است یا خیر. پژوهشگران قصد دارند بررسی کنند که آیا حفظ سلامت یا جوان‌سازی میتوکندری‌ها می‌تواند به افزایش طول عمر کمک کند یا خیر.

جاناتان در سال ۱۸۸۲ به جزیره‌ی سنت هلن منتقل شد و اکنون در محوطه‌ی اقامتگاه رسمی فرماندار جزیره زندگی می‌کند. با وجود عمر طولانی، او از مشکلات پیری در امان نمانده است. آب‌مروارید باعث نابینایی جاناتان شده، حس بویایی‌اش را از دست داده و زمانی به‌دلیل ضعیف‌شدن منقار، در غذاخوردن با مشکل روبه‌رو شده بود.

در سال ۲۰۰۹، جو هالیس، مسئول سابق دام‌پزشکی جزیره، مراقبت از جاناتان را بر عهده گرفت. او با غذادادن مستقیم به لاک‌پشت توانست وضعیت جسمانی‌اش را بهبود دهد. پس از چند ماه، جاناتان دوباره وزن گرفت و بخش شاخی دهانش نیز محکم‌تر شد.

جالب اینکه جاناتان با وجود سن بسیار زیاد همچنان فعال است و چند ماه پیش درحال جفت‌گیری با یک لاک‌پشت ماده‌ مشاهده شد.

در آوریل ۲۰۲۶ نیز خبر جعلی مرگ جاناتان در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد؛ اما فرماندار سنت هلن پس از بررسی وضعیت جاناتان اعلام کرد که این لاک‌پشت همچنان زنده است و زیر درختی خوابیده بود.

بااین‌حال، هنوز نمی‌توان نتیجه گرفت که چنین سازوکاری در انسان نیز باعث افزایش عمر می‌شود. پژوهشگران ابتدا باید مشخص کنند که این الگوهای ژنتیکی واقعاً از میتوکندری‌ها محافظت می‌کنند یا فقط با طول عمر زیاد جاناتان همراه هستند.

پرسش اصلی این است که آیا می‌توان با حفظ عملکرد سالم میتوکندری‌ها، سرعت برخی فرایندهای پیری را کاهش داد؟ جاناتان ممکن است به دانشمندان برای یافتن پاسخ این پرسش کمک کند.

پژوهش در ژورنال Science Advances منتشر شده است.