فیلهای آفریقایی وحشی فقط برای تغذیه سراغ گیاهان نمیروند؛ پژوهشی تازه نشان میدهد این جانوران میتوانند برخی گیاهان را برای درمان مشکلات جسمی خودشان انتخاب و حتی برای محافظت از بچههایشان از ترکیب گیاهان و شیر استفاده کنند.
پیشتر دانشمندان میدانستند برخی حیوانات، از شامپانزهها گرفته تا فیلهای آسیایی، از گیاهان خاصی برای مقابله با بیماریها یا آسیبهای بدنی استفاده میکنند. بااینحال، شواهد رسمی دربارهی چنین رفتاری در فیلهای آفریقایی محدود بود. مطالعهی جدید نشان میدهد این رفتار در میان فیلهای آفریقایی نیز وجود دارد و حتی میتواند شکلهای پیچیدهای داشته باشد.
پژوهشهای قبلی روی شامپانزهها نشان داده بود که این جانوران هنگام بیماری یا آسیبدیدگی، به دنبال گیاهانی با ترکیبات ضدباکتری و ضدالتهاب میگردند. در برخی موارد، شامپانزهها پس از درگیری یا گرفتارشدن در تلههای شکارچیان، به درمان یکدیگر کمک میکنند. اکنون گروهی از همان پژوهشگران نشان دادهاند که این توانایی فقط به نزدیکترین خویشاوندان انسان محدود نیست و در فیلهای آفریقایی نیز دیده میشود.
فیلهای منطقهی کوه الگون کنیا از دهها گونهی گیاهی و چند نوع مادهی معدنی استفاده میکنند که برخی از آنها در طب سنتی هم شناخته شدهاند
مایکل هافمن، نخستیشناس دانشگاه ناگاساکی، میگوید تقریباً همهی گونههای جانوری به شکلی از خوددرمانی استفاده میکنند، اما میزان پیچیدگی این رفتار در میان گونهها متفاوت است. استفاده از روشهای درمانی برای کمک به اعضای دیگر گروه، در طبیعت بسیار کمتر مشاهده میشود.
پژوهشگران برای بررسی رفتار درمانی فیلهای آفریقایی، با هشت نفر از اعضای جامعهی بومی سابائوت در منطقهی کوه الگون کنیا گفتوگو کردند. این افراد سالها در کنار فیلها زندگی کردهاند و نمونههایی از رفتارهای غیرمعمول این جانوران را مشاهده کرده بودند. آنها گزارش کردند که فیلهای بیمار گاهی برای پیدا کردن گیاهان خاص مسیرهای طولانی طی میکنند. در مجموع، مردم محلی استفادهی فیلها از ۳۵ گونهی گیاهی و چهار نوع خاک یا مادهی معدنی را گزارش کردند.
به گزارش آیافالساینس، فیلهای کوه الگون پیشتر به دلیل جستوجوی نمک در غارها شناخته شده بودند. آنها گاهی تا عمق ۲۰۰ متری زیر زمین میروند تا مواد معدنی مورد نیاز خود را پیدا کنند. این موضوع نشان میدهد رژیم غذایی و رفتار جستوجوی آنها فقط به گیاهان محدود نیست.
مردم محلی ۲۵ مورد از گیاهانی را که فیلها مصرف میکنند دارای خاصیت دارویی میدانستند، اما پژوهشگران با احتیاط بیشتری عمل کردند و فقط ۸ گیاه را مشخص کردند که مصرف آنها در فیلهای بیمار با فیلهای سالم تفاوت داشت.
برای مثال، برخی فیلها مقدار کمی از گیاه خاصی را میخورند یا برای پیداکردن گیاهی کمیاب، مسافت زیادی طی میکنند. این رفتار میتواند نشانهای باشد که آنها بهصورت هدفمند از برخی گیاهان استفاده میکنند، نه اینکه فقط بهطور تصادفی آنها را بخورند.
- 04 تیر 03مطالعه '3
- 18 فروردین 02مطالعه '4
- 18 شهریور 02مطالعه '3
- 01 خرداد 04مطالعه '3
یکی از جالبترین بخشهای پژوهش، مشاهدهی رفتاری فراتر از خوددرمانی بود. برخی گزارشها نشان میدهد فیلها ممکن است برای درمان دیگر اعضای گروه خود نیز اقدام کنند؛ رفتاری که دانشمندان آن را «دگردرمانی» مینامند.
در یک نمونه، فیلهای مادر برگ، پوست یا ریشهی گیاهان خاصی را جویده و سپس آن را با شیر خود مخلوط کردهاند تا ترکیبی شبیه نوشیدنی گیاهی برای بچههایشان ایجاد کنند.
پژوهشگران دقیقاً نمیدانند این ترکیب برای درمان چه مشکلی استفاده میشود، اما مردم محلی احتمال دادهاند که هدف آن کمک به مشکلات گوارشی بچه فیلها باشد. آنها همچنین معتقدند مادران گاهی این ترکیب را حتی زمانی که بچه فیل بیمار نیست به او میدهند؛ یعنی شاید این رفتار بیشتر نقش پیشگیرانه داشته باشد.
بیشتر گیاهانی که فیلها برای اهداف درمانی مصرف میکنند، در میان مردم محلی نیز کاربرد دارویی دارند
بررسیها نشان داد ۸۷ درصد از گیاهانی که فیلها برای اهداف درمانی مصرف میکنند، در میان مردم محلی نیز کاربرد دارویی دارند. البته هنوز مشخص نیست گیاهانی که انسانها استفاده نمیکنند، فاقد ارزش درمانی هستند یا هنوز ظرفیت آنها کشف نشده است.
یافتهها نشان میدهد سلامت فیلها و انسانهای ساکن منطقهی کوه الگون به پوشش گیاهی این منطقه وابسته است. اگر برخی گیاهان برای سلامت فیلها اهمیت داشته باشند، از بین رفتن آنها میتواند پیامدهایی فراتر از کاهش تنوع گیاهی داشته باشد.
بررسی رفتارهای درمانی فیلها میتواند به شناخت بهتر رابطهی میان حیوانات، انسانها و محیط زیست کمک کند. پژوهشگران قصد دارند در ادامه بررسی کنند این دانش دربارهی استفاده از گیاهان دارویی چگونه میان نسلهای فیلها و جوامع محلی منتقل میشود و کدام گیاهان به حفاظت بیشتری نیاز دارند.
پژوهش در ژورنال Scientific Reports منتشر شده است.
