ردپاهایی که حدود ۶۶٫۵ میلیون سال پیش در گلولای داکوتای شمالی آمریکا باقی مانده بودند، حالا به یکی از معدود شواهد مستقیم از نحوهی حرکت تیرانوسوروس رکس تبدیل شدهاند. پژوهشگران میگویند مجموعهی چهار ردپای کشفشده به احتمال زیاد نخستین مسیر ردپای شناختهشده از یک تیرکس بالغ است که توسط معلم مدرسه یافت شده است.
کنت ام. هاپس، معلم علوم دبیرستان نورثگلن در کلرادو و از داوطلبان قدیمی موزه طبیعت و علوم دنور، در سال ۲۰۲۵ هنگام حضور در زمینهای فدرال اطراف مارمارث در داکوتای شمالی متوجه آثار غیرمعمولی روی سنگها شد. بررسیهای بعدی نشان داد چیزی که او دیده، مجموعهای از ردپاهای عظیم یک دایناسور سهانگشتی بوده است. هاپس یک سال بعد به جمع نویسندگان مقالهی علمی مربوط به همین کشف پیوست.
ردپاها در سازند هل کریک در جنوبغرب داکوتای شمالی قرار دارند؛ منطقهای که به فسیلهای اواخر دورهی کرتاسه، ازجمله بقایای تیرکس، شهرت دارد. مسیر کشفشده حدود ۷ متر طول دارد و چهار ردپای بزرگ سهانگشتی را شامل میشود. اسکن سهبعدی با وضوح بالا نشان داد که احتمالاً دو ردپا متعلق به پای چپ و دو ردپا متعلق به پای راست جانور هستند.
به گزارش ساینسآلرت، هر جای پا حدود ۹۰ سانتیمتر تا یک متر طول و در برخی نقاط تا ۸۰ سانتیمتر عرض دارد. فاصلهی میان هر گام نیز تقریباً ۴ متر بوده است؛ یعنی تیرکس با هر قدم نزدیک به ۴ متر جلو میرفت. پژوهشگران با بررسی اندازهی ردپاها تخمین میزنند ارتفاع لگن این جانور هم حدود ۴ متر بوده است.
هر ردپا نزدیک به یک متر طول دارد و فاصلهی میان گامها حدود ۴ متر بوده است
با وجود اندازهی عظیم تیرکس، صاحب این ردپاها ظاهراً عجلهای نداشته است. محققان سرعت حرکت آن را حدود ۱٫۵ تا ۲ متر بر ثانیه، یعنی تقریباً ۵٫۴ تا ۷٫۲ کیلومتر بر ساعت، برآورد کردهاند. این سرعت بیشتر به راهرفتن نسبتاً سریع شبیه است تا دویدن و چندان با سرعت پیادهروی انسان تفاوت ندارد.
نسبتدادن ردپای ۶۶ میلیون ساله به گونهای مشخص همیشه ساده نیست. ردپا دقیقاً قالبی از شکل پا نیست و تغییر رسوبات پس از عبور جانور میتواند ظاهر آن را تغییر دهد. مشکل دیگر این است که دایناسورهای مختلف، از برخی تروپودهای گوشتخوار گرفته تا گروههایی از گیاهخواران، پاهای سهانگشتی نسبتاً مشابهی داشتند.
در مورد مسیر داکوتای شمالی، پژوهشگران چند سرنخ را کنار یکدیگر قرار دادهاند: اندازهی بسیار بزرگ ردپاها، ساختار سهانگشتی آنها، قدمت حدود ۶۶٫۵ میلیون سال و محل کشف در سازند هل کریک؛ جایی که فسیلهای متعددی از تیرکس پیدا شدهاند. مجموعهی این شواهد باعث شده پژوهشگران تیرکس بالغ را محتملترین سازندهی این مسیر بدانند، هرچند انتساب ردپاها به این گونه به معنای شناسایی صددرصد و قطعی نیست.
- 22 تیر 04مطالعه '2
- 24 اسفند 03مطالعه '2
اهمیت کشف در این است که با یک ردپای منفرد روبهرو نیستیم، بلکه چند گام پیاپی از یک تیرکس بالغ حفظ شده است. پیشتر تنها دو ردپای جداگانه منتسب به تیرکس بالغ، یکی در مونتانا و دیگری در نیومکزیکو، پیدا شده بود. چهار ردپای جدید نخستین فرصت را برای پژوهشگران فراهم کردهاند تا نحوهی حرکت این دایناسور را در چند گام متوالی بررسی و بازسازی کنند.
تایلر لایسون، متصدی ارشد دیرینهشناسی مهرهداران در موزه طبیعت و علوم دنور و از نویسندگان پژوهش، توضیح میدهد که استخوانها اطلاعات زیادی دربارهی بدن دایناسورها در اختیار دانشمندان قرار میدهند، اما ردپاها چیزی متفاوت را ثبت میکنند: یک لحظه از رفتار جانور. در یک مسیر ردپا میتوان حرکت حیوان را در محیط دنبال کرد؛ فرصتی که در مورد تیرکس بهندرت پیش میآید.
شرایط زمینشناسی منطقه نیز در باقیماندن آثار نقش داشته است. ترکیب ماسهسنگ محل و تجمع و تبلور مواد معدنی درون رسوبات به حفظ مسیر کمک کرده و چهار جای پا را برای دهها میلیون سال از نابودی کامل نجات داده است. پژوهشگران برای مستندسازی دقیق آنها از اسکن سهبعدی سطح با وضوح بالا استفاده کردند و مدلها و بازسازیهای فیزیکی سهبعدی نیز از ردپاها تهیه شد.
پژوهشگران سرعت حرکت تیرکس را حدود ۵٫۴ تا ۷٫۲ کیلومتر بر ساعت برآورد کردهاند
قدمت ۶۶٫۵ میلیون سالهی ردپاها آنها را به یکی از واپسین فصلهای دوران دایناسورها میبرد. تیرکس در آخرین بخش کرتاسه زندگی میکرد و اندک زمانی پس از ثبت این ردپاها، برخورد سیارک چیکشلوب و رویداد انقراض بزرگ در پایان کرتاسه باعث نابودی دایناسورهای غیرپرنده شد.
پژوهشگران احتمال دادهاند که کاوشهای بیشتر شاید ادامهی مسیر را آشکار کند، اما شرایط زمین اطراف محل، انجام حفاری گستردهتر را دشوار کرده است. برنامه این است که سه ردپا در سال ۲۰۲۶ با هلیکوپتر از محل خارج و به موزه طبیعت و علوم دنور منتقل شوند تا هم حفظ شوند و هم امکان بررسی دقیقتر آنها فراهم شود.
پژوهش در ژورنال Journal of Vertebrate Paleontology منتشر شده است.
