در نگاه اول، «تیسمیا دیمونا» شبیه گیاهی است که از داستانی ترسناک بیرون آمده است؛ گلی کوچک با رنگی تقریباً سیاه، بخشهایی نارنجیرنگ شبیه چشم و سه زائده باریک که مانند شاخ از بالای آن بیرون زدهاند. اما این ظاهر عجیب تنها دلیل توجه دانشمندان به آن نیست. این گیاه یکی از قوانین مهم دنیای گیاهان را زیر پا میگذارد: برای زنده ماندن به نور خورشید وابسته نیست.
گونه جدید در جنگلهای غرب تایلند، در پارک ملی تونگ فا پوم، کشف شد. پژوهشگران آن را بهعنوان گونهای تازه معرفی کردهاند و به دلیل ظاهر غیرمعمولش نام «گل شیطان» را برای آن انتخاب کردهاند.
بیشتر گیاهان برای تولید انرژی به نور خورشید نیاز دارند. آنها با کمک مادهای سبز به نام کلروفیل، نور را جذب میکنند و از طریق فرایندی به نام فتوسنتز، غذای مورد نیاز خود را میسازند. اما تیسمیا دیمونا کلروفیل ندارد و نمیتواند مانند گیاهان معمولی فتوسنتز کند. این گیاه به جای دریافت انرژی از خورشید، راه دیگری پیدا کرده است: همکاری با قارچهای زیر خاک.
ریشههای تیسمیا دیمونا به شبکهای از قارچهای خاک متصل میشوند و مواد مغذی مورد نیاز خود را از آنها دریافت میکنند. در واقع، گل شیطان به جای اینکه انرژی خود را از نور بگیرد، از ارتباطی پنهان در زیر زمین استفاده میکند. این گیاه بیشتر عمر خود را زیر برگهای خشک جنگل سپری میکند و فقط برای مدت کوتاهی، هنگام گلدهی و تولید دانه، از سطح خاک بیرون میآید.
کشف گل شیطان برای پژوهشگران از چند جهت جالب بود. گونههای جنس تیسمیا (فانوسپریان) معمولاً در جنگلهای بارانی گرم و مرطوب در ارتفاعات پایین دیده میشوند، اما تیسمیا دیمونا در منطقهای کوهستانی و در ارتفاع حدود ۹۳۰ تا ۹۷۰ متر از سطح دریا پیدا شد. این موضوع نشان میدهد این گروه از گیاهان شاید توانایی زندگی در محیطهای متنوعتری داشته باشند.
ظاهر گیاه هم به اندازه شیوه زندگیاش غیرعادی است. ارتفاع آن همراه با گل به حدود ۱۲٫۵ سانتیمتر میرسد. ریشههای روشن و پشمالوی آن شبیه مرجان هستند و گل سیاهرنگش بخشهایی نارنجی، پرچمهای آبی نیمهشفاف و سه زائده شبیه شاخ دارد.
به نوشته ساینسآلرت، پژوهشگران برای تأیید اینکه با گونه جدیدی روبهرو هستند، ساختار گیاه را با میکروسکوپ بررسی و DNA آن را با گونههای دیگر جنس تیسمیا مقایسه کردند. نزدیکترین گونه شناختهشده به این گیاه، Thismia betung-kerihunensis است که در بورنئو یافت میشود.
با وجود اهمیت علمی کشف، آینده گیاه چندان مطمئن نیست. تاکنون فقط یک جمعیت از آن پیدا شده که کمتر از ۵۰ گیاه دارد و در منطقهای بسیار کوچکتر از ۰٫۰۵ کیلومتر مربع زندگی میکند. هرچند محل رشد آن داخل پارک ملی حفاظتشده قرار دارد، رفتوآمد گردشگران میتواند برای این گیاه خطرناک باشد. آسیب به کف جنگل یا شبکه قارچی زیر خاک ممکن است زندگی این گیاه را تهدید کند.
- 22 اردیبهشت 04مطالعه '3
- 06 مهر 02مطالعه '2
پژوهشگران با توجه به تعداد بسیار کم نمونههای شناختهشده و محدودبودن زیستگاه این گیاه، بهطور موقت آن را در رده «در معرض خطر بحرانی» ارزیابی کردهاند. این دستهبندی هنوز به معنای ثبت رسمی گونه در فهرست سرخ اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت نیست و صرفاً یک ارزیابی اولیه برای نشان دادن میزان آسیبپذیری آن محسوب میشود.
کشف گل شیطان یادآوری میکند که حتی در مناطق شناختهشده و حفاظتشده نیز ممکن است گونههایی وجود داشته باشند که هنوز برای علم ناشناختهاند؛ گیاهانی که شاید نه در ارتفاعات دورافتاده، بلکه درست زیر برگهای روی زمین پنهان شده باشند.
پژوهش در ژورنال PhytoKeys منتشر شده است.
