میمون‌ها از نظر درک هندسه در حد کودکان پیش‌دبستانی هستند

حتماً برای شما هم پیش آمده که سر یک دو راهی، با دو علامت مثلثی شکل روبرو شده‌اید؛ یکی به سمت راست و دیگری به سمت چپ. شما فوراً می‌فهمید جهت این مثلث‌ها یک پیام خاص را می‌رساند، اما در عین حال متوجه می‌شوید که هر دو در اصل یک شکل هستند و فقط چرخیده‌اند.

همین توانایی ساده اما حیاتی، یعنی تشخیص یک شکل یکسان، حتی وقتی جهت آن تغییر کرده، یکی از مهارت‌های مفید انسان است. اما جالب اینجاست که به نظر می‌رسد انسان‌ها تنها موجودات دارای این توانایی نیستند. دانشمندان دانشگاه کارنگی ملون با انجام آزمایش‌هایی روی گروه‌های مختلف، به این نتیجه رسیده‌اند که میمون‌ها نیز از این توانایی برخودارند.

گروهی از پژوهشگران در مطالعه‌ای تازه، مهارت‌های هندسی هشت میمون بالغ (چهار ماکاک رزوس و چهار بابون زیتونی)، ۵۵ کودک پیش‌دبستانی آمریکایی (۳ تا ۶ ساله)، و ۷۷ بزرگسال از قبیله‌ی سیمانه در بولیوی را که آموزش رسمی بسیار کمی دیده بودند، با یکدیگر مقایسه کردند.

همه‌ی شرکت‌کنندگان باید کار ساده‌ای را روی صفحه‌ی لمسی انجام می‌دادند: پیدا کردن جفت‌هایی از اشکال با هندسه‌ی یکسان (مثلاً دو مثلث قائم‌الزاویه) که ممکن بود کمی چرخیده یا بزرگ‌تر و کوچک‌تر شده باشند. به شرکت‌کنندگان آموزش کمی داده و از آن‌ها خواسته شد از طریق آزمون و خطا، کار را یاد بگیرند. وقتی پاسخ درست بود، صدای خوشایندی پخش و به میمون‌ها خوراکی کوچک و به کودکان برچسب جایزه داده می‌شد.

جسیکا کانتلون، عصب‌شناس رشد و یکی از محققان پروژه، توضیح می‌دهد که با مقایسه‌ی این گروه‌ها، می‌توان فهمید کدام جنبه‌های استدلال هندسی به طور طبیعی در ذهن وجود دارند و کدام یک فقط با آموزش رسمی به دست می‌آیند.

به گزارش ساینس‌آلرت، نتایج آزمایش نشان داد کودکان پیش‌دبستانی و میمون‌ها عملکرد بسیار مشابهی داشتند. جیالین لی، پژوهشگر روان‌شناسی و یکی از نویسندگان مقاله، می‌گوید نکته‌ی جالب این بود که کودکانی که هنوز ریاضی یاد نگرفته بودند، در تشخیص اشکال هندسی، دقیقاً مثل میمون‌ها عمل کردند. یعنی میزان شباهت عملکرد کودکان به میمون‌ها، به اندازه‌ی شباهت عملکرد کودکان به بزرگسالان بود.

برای اینکه کسی بتواند آزمایش طراحی‌شده را به درستی انجام دهد، باید یک توانایی ذهنی مهم داشته باشد: درک انتزاعی از هندسه. یعنی فرد باید بتواند قاعده‌ی اصلی هر شکل را تشخیص دهد، بدون اینکه به اندازه یا جهت آن توجه کند. مثلاً یک مثلث، چه بزرگ باشد، چه کوچک، چه به سمت راست چرخیده باشد یا به سمت چپ، باز هم یک مثلث است.

اما چرا بزرگسالان در این کار بسیار بهتر از کودکان و میمون‌ها عمل می‌کنند؟ تحلیل داده‌ها نشان داد بزرگسالان از ویژگی‌های نمادین اشکال مانند تقارن، طول اضلاع، موازی بودن اضلاع و درجه‌ی زاویه‌ها استفاده می‌کنند. در مقابل، کودکان و میمون‌ها بیشتر بر پردازش شهودی و نگاه کلی به شکل تکیه می‌کنند.

کانتلون در پایان می‌گوید: «آموزش رسمی، توانایی ما را برای درک نمادین اشکال هندسی تقویت می‌کند، اما انسان‌ها از ابتدا دارای یک شهود هندسی ذاتی هستند که با میمون‌ها مشترک است. به عبارت دیگر، تفکر ریاضی از صفر ساخته نمی‌شود؛ بلکه آموزش، توانایی‌های پایه‌ای و باستانی را که میلیون‌ها سال تکامل در مغز ما نهاده است، اصلاح و گسترش می‌دهد.»

پژوهش در ژورنال PNAS منتشر شده است.