فسیلی که ۴۰ سال در کمد خاک میخورد، به نخستین دایناسور یافتشده در جنوبگان تعلق دارد
قطعهای استخوان که در سال ۱۹۸۵ در قارهی جنوبگان کشف شد، اکنون پس از دههها بایگانی بهطور علمی بهعنوان بقایای یک دایناسور شناسایی شده است. پس از ۴۰ سال، بررسی مجدد نشان داد که این فسیل معمولی نیست، بلکه نخستین بقایای دایناسوری شناساییشده در جنوبگان است. پژوهشگران میگویند این استخوان احتمالا به یک تیتانوسور (Titanosaur)، یکی از بزرگترین جانورانی که روی زمین زیستهاند، تعلق دارد.
جنوبگان یکی از فقیرترین سوابق فسیلی را در میان قارههای زمین دارد و هرآنچه تاکنون بهدست آمده، عمدتا از چند جزیرهی محدود بوده است. نمونهی تازه در جریان یک سفر اکتشافی بریتانیایی در سال ۱۹۸۵ و در شبهجزیرهی اولو در شمالغرب جزیرهی جیمز راس یافت شد. بااینحال، اعضای تیم در آن زمان دقیقا نمیدانستند این قطعه چیست و به همین دلیل، فسیل ۴۰ سال بعدی را در مجموعهی زمینشناسی پیمایش بریتانیایی جنوبگان در کمبریج، بریتانیا، در بایگانی گذراند.
تیتانوسورها بزرگترین گونههای دایناسوری شناختهشده روی سیاره زمین به شمار میروند
بهگزارش آیافال ساینس، نمونه که ۸۶٫۲ میلیون سال قدمت دارد، حتی همراه با یادداشتهای میدانی دکتر مایک تامسون، زمینشناس، نگهداری میشد. او در یادداشتها احتمال داده بود که این قطعه «مهرهی یک خزندهی بزرگ» باشد. دکتر مارک ایوانز، مدیر مجموعهها در پیمایش بریتانیایی جنوبگان، اعلام کرد: «گاهی اوقات، تنها زمانی که شروع به بررسی محتوای بایگانی میکنید، به موردی برمیخورید که در نگاه اول توجهبرانگیز است و ناگهان میگویید چقدر جالب است.»
ایوانز سپس با پروفسور پل برت از موزهی تاریخ طبیعی لندن تماس گرفت تا نگاهی دقیقتر به استخوان بیندازد. برت میگوید: «فسیل در نگاه اول معمولی به نظر میرسد، اما جایگاه مهمی در تاریخ اکتشافات جنوبگان دارد؛ زیرا نخستین فسیل دایناسور یافتشده در این قاره است.»
قطعات استخوان تنها بخش کوچکی از فسیلی است که بهگمان پژوهشگران، قسمتی از دم یک تیتانوسور بوده است؛ جانورانی که ازجمله بزرگترین گونههای دایناسوری شناختهشده روی سیارهی زمین به شمار میروند. بااینحال، تنها همین یک نمونه وجود دارد، بنابراین تعیین گونهی دقیق آن دشوار است.
تیم پژوهشی باور دارد که فسیل به تیتانوسوری کوچک تعلق داشته، هرچند حتی در این حالت هم جانور باید از تقریباً ۶ تا ۷ متر طول برخوردار بوده باشد. بااینحال، هنوز مشخص نیست که صاحب فسیل واقعا در مقیاس گونهای کوچک بوده یا اینکه هنگام مرگ، نابالغ بوده است.
- زیر یخهای عظیم جنوبگان چه چیزهایی مدفون است؟23 شهریور 04مطالعه '3
- دایناسورها شاید بسیار قدیمیتر از شواهد فسیلی موجود باشند23 اردیبهشت 05مطالعه '2
- بازسازی زیستگاه دایناسورهای قطبی؛ جنگلهای جنوبگان زمانی میزبان هیولاهای ماقبل تاریخ بود26 اردیبهشت 04مطالعه '3
برت در ادامه توضیح میدهد: «این فسیل نادیده گرفته شد؛ زیرا در شرایط سخت میدانی بهاشتباه شناسایی شده بود، اما جزو ساروپودها است و دومین استخوان کشفشده از این خانواده دایناسور در قاره به شمار میرود.»
پژوهشگران همچنین یادآور شدهاند که رازهای بسیاری در مورد فسیلهای جنوبگان وجود دارد؛ از جمله جسم معروف به چیز (The Thing) که یک ساختار تخممرغی غولپیکر و ناشناخته برای پژوهشگران است.
فسیل شناساییشده اکنون به عنوان نخستین فسیل دایناسور غیرپرنده در جنوبگان شناخته میشود
فسیل شناساییشده اکنون به عنوان نخستین فسیل دایناسور غیرپرنده در جنوبگان شناخته میشود؛ درحالیکه سال بعد، یعنی در ۱۹۸۶، یک اسکلت ناقص از یک آنکیلوسور در همان منطقه پیدا شد. به این ترتیب، نمونهی تازه نهفقط از نظر دیرینشناسی، بلکه از منظر تاریخ اکتشافات جنوبگان نیز جایگاه ویژهای پیدا کرده است.
به باور تیم پژوهشی، تیتانوسورها در دورهی کرتاسه میتوانستند از طریق خشکی متصل به آمریکای جنوبی وارد جنوبگان شوند. در آن زمان، این دو قاره همچنین به استرالیا و نیوزیلند هم پیوند داشتند. اما تیتانوسورها تاکنون فقط در نیوزیلند شناسایی شدهاند و در استرالیا هیچ نمونهای از آنها یافت نشده است؛ درنتیجه این پرسش پیش آمده که این دایناسورها چگونه بدون عبور از استرالیا به سرزمین جنوبگان رسیدهاند. همین مسئله باعث شده پژوهشگران مطالعات خود را ادامه دهند.
پژوهشگران در نهایت میگویند: «شبهجزیرههای جنوبگان، از جمله جزیرهی جیمز راس، محتملترین مسیر گسترش اوئوتیتانوسور از آمریکای جنوبی به زلاندیا است.» برت نیز توضیح میدهد: «در آن زمان، نیوزیلند بهطرز عجیبی از استرالیا خیلی دورتر بود. این سرزمین صرفاً بهدلیل جابهجایی قارهها، به جنوب آمریکای جنوبی و شبهجزیرهی جنوبگان نزدیکتر از استرالیا بود»؛ بدینمعنی که تیتانوسورها میتوانستهاند از همین مسیر وارد جنوبگان شوند و عملا استرالیا را دور بزنند.
مطالعه در مجلهی اکتا پالئوانتولوژیکا پولونیکا منتشر شده است.