عروس دریایی مغز ندارد؛ اما مثل ما نیازمند خواب است
حتی موجوداتی که مغز ندارند هم به خواب نیاز دارند و عروسهای دریایی و شقایقهای دریایی نمونههای بارز این واقعیت هستند. پژوهشی تازه نشان میدهد این حیوانات مانند انسانها دورههای استراحت مشخص دارند و رفتارهایی شبیه خواب شبانه و چرتهای کوتاه روزانه از خود نشان میدهند.
عروسهای دریایی و شقایقهای دریایی فاقد مغز مرکزی هستند؛ اما شبکهای از سلولهای عصبی در سراسر بدنشان پراکنده است و همین شبکه به آنها اجازه میدهد دورههایی از بیحرکتی و کاهش فعالیت داشته باشند که دقیقاً شبیه خواب است. این حالت خواب به سلولهای عصبی فرصت ترمیم میدهد و میزان آسیب DNA را کاهش میدهد، و دانشمندان معتقدند همین محافظت از سلولها یکی از دلایل اصلی تکامل خواب بوده است.
عروس دریایی وارونه (Cassiopea andromeda) حدود هشت ساعت در روز میخوابد. آنها شبها میخوابند و حتی در میانه روز چرت کوتاهی میزنند. درمقابل، خویشاوند نزدیک آنها یعنی شقایقهای دریایی، بیشتر در طول روز استراحت میکنند.
خواب برای حیوانات وضعیتی پرخطر است. در این حالت آنها کمتر متوجه محیط اطراف میشوند و در برابر شکارچیان آسیبپذیرند. همچنین زمان کمتری برای پیداکردن غذا، جفتیابی و مراقبت از فرزندان دارند. بااینحال، خواب نقش حیاتی دارد و تکامل، آن را در تمام حیوانات با دستگاه عصبی حفظ کرده است.
- خوابهای ما با افزایش سن چه تغییری میکنند؟15 آذر 04مطالعه '3
- آنچه رؤیای هشتپاها درباره تکامل خواب به ما میگوید02 اردیبهشت 00مطالعه '8
- چرا انسان از خویشاوندان نخستیسان خود کمتر میخوابد؟15 خرداد 01مطالعه '9
مطالعات قبلی نشان داده بودند که عروسهای دریایی وارد حالتی شبیه خواب میشوند، اما پژوهش جدید برای اولین بار این رفتار را در شقایقهای دریایی نیز بررسی و الگوهای خواب هر دو موجود را با جزئیات توصیف کرده است. وقتی این حیوانات از خواب محروم میشوند، آسیب DNA سلولهای عصبی افزایش مییابد. حتی اگر عوامل محیطی مانند تابش فرابنفش یا مواد آسیبرسان DNA وجود داشته باشد، آنها بیشتر میخوابند تا سلولها ترمیم شوند.
به گزارش نیچر، پژوهشگران همچنین دریافتند که ملاتونین (هورمونی که در بسیاری از حیوانات و انسانها چرخه خواب را تنظیم میکند) در این گونهها نیز باعث افزایش خواب و کاهش آسیب DNA میشود. بنابراین به نظر میرسد که سیستم ملاتونین در عروس دریایی و شقایق دریایی مشابه انسان بهکار میآید و به آنها کمک میکند تا خواب خود را با چرخه روز و شب هماهنگ کنند.
یافتهها نشان میدهد حتی سادهترین سیستمهای عصبی برای حفظ سلامت سلولها و جلوگیری از آسیب DNA به خواب نیاز دارند. به عبارت دیگر، محافظت از سلولهای عصبی و کاهش استرس سلولی ممکن است یکی از محرکهای اصلی تکامل خواب بوده باشد. به گفته پژوهشگران، این تحقیقات نه تنها درک ما از خواب را در حیوانات ساده افزایش میدهد، بلکه میتواند به درک بهتر عملکرد خواب در انسان و نقش حیاتی آن در ترمیم سلولهای عصبی و حفاظت از DNA کمک کند.
پژوهش در ژورنال Nature Communications منتشر شده است.