انفجار موشک نیوگلن آن‌قدر شدید بود که امواج صوتی‌اش تا ۱۶۰۰ کیلومتر منتشر شد

داده‌های جدید نشان می‌دهد که وقتی موشک نیوگلن بلو ارجین در اوایل امسال ناگهان روی سکوی پرتاب در فلوریدا منفجر شد، امواج صوتی ناشی از آن بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر در سرتاسر ایالات متحده منتشر شد. هرچند این ارتعاشات ظریف برای گوش انسان شنیدنی نیستند، به پژوهشگران کمک کرده‌اند تا انفجار را با جزئیاتی شگفت‌انگیز بررسی کنند.

نیوگلن بزرگ‌ترین و قدرتمندترین موشک تجاری بلو ارجین محسوب می‌شود که با ۹۸ متر ارتفاع، تقریباً هم‌اندازه‌ی اسپیس لانچ سیستم ناسا است؛ موشکی که آخرین بار در مأموریت آرتمیس ۲ به کار گرفته شد و فضانوردان را به دور ماه فرستاد.

نیوگلن برای رقابت با موشک عظیم استارشیپ اسپیس‌ایکس طراحی شده و تاکنون سه بار به فضا پرتاب شده است: نخستین بار در ژانویه ۲۰۲۵؛ بار دوم در نوامبر ۲۰۲۵ که در جریان آن دو فضاپیمای ناسا را به مریخ فرستاد و سرانجام در آوریل امسال که موشک با وجود رسیدن به فضا، نتوانست محموله‌اش را در مدار مستقر کند. در دومین پرتاب، بلو ارجین توانست بوستر مرحله اول را به سلامت روی زمین فرود بیاورد و پس از اسپیس‌ایکس به دومین شرکتی تبدیل شود که به این موفقیت دست می‌یابد.

اما در ۲۹ مه، هنگام انجام آزمایش احتراق ثابت در پایگاه نیروی فضایی کیپ کاناورال، کمی پیش از چهارمین پرتاب برنامه‌ریزی‌شده، نیوگلن ناگهان دچار انفجاری مهیب شد. انفجار، تکه‌های شعله‌ور بقایا را به هوا پرتاب کرد و ابر قارچی‌شکل عظیمی به وجود آورد که برای مدت کوتاهی آسمان شب را روشن کرد. بلو ارجین پنجم اوت اعلام کرد که به‌احتمال زیاد نقص در شیر اکسیژن باعث انفجار شده است.

گمان می‌رود انفجار نیوگلن یکی از قدرتمندترین انفجارهای پیش از پرتاب در تاریخ باشد. طبق گزارش ارزتکنیکا، آسیب واردشده به سکوی پرتاب به‌تنهایی ممکن است دست‌کم یک سال زمان برای تعمیر نیاز داشته باشد. این حادثه نه‌تنها توانایی بلو ارجین برای پرتاب موشک‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه می‌تواند پایگاه قمری پیشنهادی ناسا را نیز به تأخیر بیندازد؛ زیرا نیوگلن قرار است برخی از اجزای این پایگاه را به فضا منتقل کند.

در انفجار نیوگلن کسی آسیب ندید. بااین‌حال، هزاران نفر از ساکنان محلی گزارش دادند که هنگام رسیدن موج شوک ناشی از انفجار، صدایی مهیب و شبیه غرش رعد شنیده‌اند. این موج شوک تا فاصله ۲۱۷ کیلومتری از سکوی پرتاب احساس شد. اما اگر بخواهیم درباره صدای تولیدشده در این رویداد صحبت کنیم، آنچه مردم شنیدند تنها نوک کوه یخ بود.

پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید، داده‌های ایستگاه‌های شنود ویژه در سرتاسر آمریکا را بررسی کردند تا نشانه‌هایی از فروصوت پیدا کنند؛ یعنی امواج صوتی با فرکانس فوق‌العاده پایین که پایین‌تر از محدوده شنوایی انسان قرار دارند و هم‌زمان با انفجار ثبت شده‌اند.

دست‌کم ۳۶ ایستگاه، سیگنال‌های فروصوت ناشی از انفجار را ثبت کردند. دورترین ایستگاه در شمال شرقی تگزاس قرار داشت؛ یعنی حدود ۱۶۸۴ کیلومتر با پایگاه نیروی فضایی کیپ کاناورال فاصله داشت.

پژوهشگران براساس فرکانس امواج صوتی و مسافتی که پیموده‌اند، برآورد کردند که قدرت انفجار نیوگلن معادل ۱۳۱ تن TNT بوده است. براساس مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۹ انجام شد، این مقدار اندکی بیشتر از قدرت انفجار اولیه‌ای است که در سال ۱۹۸۶، رآکتور هسته‌ای چرنوبیل را منهدم کرد.

گروه پژوهشی همچنین محاسبه کرد که چه مقدار از سوخت موشک در انفجار اولیه مصرف شده است. هرچند مقدار دقیق سوخت موجود در بوستر مشخص نیست، پژوهشگران تخمین می‌زنند که در انفجار اولیه تنها ۳ تا ۶ درصد از پیشران فوق‌سرد موشک مصرف شده باشد. این میزان شاید با توجه به بزرگی گلوله آتشین کم به نظر برسد، اما پژوهشگران می‌گویند در محدوده مورد انتظار قرار دارد.

سیلبر گفت: «در یک حادثه بزرگ مربوط به پیشران، سوخت و اکسیدکننده لزوماً به‌طور هم‌زمان با یکدیگر مخلوط نمی‌شوند و واکنش نمی‌دهند. بخشی از مواد می‌تواند در انفجار اولیه نقش داشته باشد، در حالی که بخش دیگری ممکن است با سرعتی تدریجی‌تر در گلوله آتشین و ستون دود بسوزد.»

پژوهشگران باور دارند که فروصوت ابزاری است که تاکنون کمتر از ظرفیت واقعی آن استفاده شده و می‌تواند برای ردیابی حوادث فضاپیماها یا دیگر انفجارهای بزرگ در سرتاسر جهان بسیار ارزشمند باشد.

همین گروه پژوهشی پیش‌تر نیز از امواج صوتی کم‌فرکانس برای ردیابی شهاب‌ها و فضاپیماها هنگام ورودشان به جو زمین استفاده کرده است؛ از جمله برای ردیابی کپسول بازگشت مأموریت اسیریس رکس ناسا که در سال ۲۰۲۳ نمونه‌های سیارک بالقوه بنو را به زمین آورد.

مطالعه در نشریه The Seismic Record منتشر شده است.