والی فانک، زنی که پس از ۶ دهه انتظار به فضا رفت، در ۸۷ سالگی درگذشت

والی فانک، خلبان پیشگام آمریکایی و نماد تلاش زنان برای ورود به عرصه هوانوردی و اکتشافات فضایی، در ۸۷ سالگی درگذشت. او که دهه‌ها پیش با وجود عملکرد درخشان، فرصت پیوستن به برنامه فضانوردی ناسا را از دست داده بود، سرانجام در سال ۲۰۲۱ و در ۸۲ سالگی با فضاپیمای بلو ارجین به فضا رفت و نام خود را به‌عنوان مسن‌ترین زن فضانورد تاریخ ثبت کرد.

به گزارش گاردین، فانک چهارشنبه شب در آپارتمان خود در یک مرکز مراقبت سالمندان در شهر گریپ‌واین ایالت تگزاس، در آرامش چشم از جهان فروبست. یکی از دوستان نزدیکش که از او مراقبت می‌کرد، اعلام کرد که فانک در ماه‌های اخیر چند بار زمین خورده و به عفونت پا مبتلا شده بود.

شهر گریپ‌واین نیز در پیامی او را ساکنی الهام‌بخش توصیف کرد که دستاوردهای خارق‌العاده‌اش در هوانوردی و فضا، میراثی ماندگار بر جای گذاشته است.

فانک در اول فوریه ۱۹۳۹ متولد شد و بیش از هفت دهه از زندگی خود را صرف پرواز کرد. او گواهینامه خلبانی خود را در کالج استیونز در میزوری دریافت کرد و سپس برای تحصیل در رشته آموزش به دانشگاه ایالتی اوکلاهما رفت که به دلیل داشتن تیم هوانوردی «فلایینگ اگیز» برایش جذاب بود. او بعدها درباره دوران دانشجویی‌اش گفت که در انجام مانورهای پروازی نه‌تنها با همکلاسی‌های مرد خود رقابت می‌کرد، بلکه اغلب عملکرد بهتری داشت.

پس از پایان تحصیلات، فانک به‌عنوان مربی پرواز فعالیت کرد و به نخستین مربی زن پرواز در یکی از پایگاه‌های نظامی آمریکا تبدیل شد؛ مسیری که در دهه ۱۹۶۰ برای یک زن بسیار غیرمعمول بود.

فانک جوان‌ترین عضو این گروه بود و عملکردی فوق‌العاده داشت. او بعدها گفت مسئولان به او اعلام کرده بودند که برخی آزمایش‌ها را سریع‌تر و بهتر از بسیاری از مردان شرکت‌کننده انجام داده است.

یکی از سخت‌ترین آزمایش‌هایی که والی فانک در دوران آموزش فضانوردی پشت سر گذاشت، آزمون ماندن در مخزن محرومیت حسی بود؛ محفظه‌ای پر از آب با دمای بدن که فرد در آن بدون محرک‌های معمول محیطی مانند نور و صدا قرار می‌گرفت. فانک در این آزمایش توانست ۱۰ ساعت و ۳۵ دقیقه دوام بیاورد و رکورد او حتی از عملکرد جان گلن، فضانورد مشهور آمریکایی و نخستین آمریکایی نیز که به مدار زمین رفت، بهتر بود.

این موفقیت‌ها کافی نبود. برنامه مرکوری ۱۳ هرگز مورد تأیید ناسا قرار نگرفت و درنهایت متوقف شد. در آن زمان، حضور زنان در برنامه‌های فضایی آمریکا با مخالفت‌هایی روبه‌رو بود و ناسا تصمیم گرفت نخستین گروه فضانوردان خود را تنها از میان مردان انتخاب کند.

فانک بارها تلاش کرد به گروه فضانوردان ناسا راه پیدا کند، اما هر بار با موانعی روبه‌رو شد. یکی از دلایلی که به او اعلام شد، نداشتن مدرک مهندسی بود که در آن زمان برای زنان نیز مانعی جدی ایجاد می‌کرد. او سال‌ها بعد گفت: «چهار بار با ناسا تماس گرفتم و گفتم می‌خواهم فضانورد شوم، اما هیچ‌کس مرا نپذیرفت.»

بااین‌حال، فانک هرگز از دنبال‌کردن علاقه‌اش به پرواز دست نکشید. او باور داشت محدودیت‌ها نباید مانع دنبال کردن رؤیاها شوند.

پس از کنار گذاشته‌شدن از برنامه فضایی، فانک مسیر حرفه‌ای خود را در هوانوردی ادامه داد. او یک مدرسه پرواز در نیومکزیکو راه‌اندازی کرد و به آموزش خلبانان پرداخت. او همچنین نخستین زن بازرس اداره هوانوردی فدرال آمریکا شد و در بررسی سوانح هوایی فعالیت کرد. بعدها به هیئت ملی ایمنی حمل‌ونقل پیوست.

فانک در طول دوران حرفه‌ای خود، بیش از ۱۹هزار و ۶۰۰ ساعت پرواز ثبت کرد و به بیش از سه‌هزار نفر آموزش پرواز داد. او در خاطراتش نوشته بود: «هوانوردی تمام زندگی من است؛ با آن زندگی می‌کنم و نفس می‌کشم.»

حتی در سال‌های پایانی عمرش نیز علاقه‌اش به پرواز را حفظ کرد و تا سال ۲۰۱۹ همچنان هر هفته آموزش پرواز می‌داد. گرچه ناسا هرگز فرصت فضانورد شدن را به والی فانک نداد، رؤیای او سرانجام پس از شش دهه انتظار تحقق یافت.

در سال ۲۰۲۱، جف بزوس، بنیان‌گذار آمازون، فانک را به‌عنوان مهمان افتخاری به نخستین پرواز سرنشین‌دار فضاپیمای شرکت بلو ارجین دعوت کرد. این سفر تنها ۱۱ دقیقه طول کشید، اما فانک با ۸۲ سال سن به مسن‌ترین فردی تبدیل شد که در آن زمان به فضا رفته است. بعدها این رکورد توسط افراد دیگری شکسته شد، اما او همچنان رکورد مسن‌ترین زن سفرکرده به فضا را در اختیار دارد. فانک پس از این پرواز گفت که سال‌ها برای چنین لحظه‌ای انتظار کشیده و آرزو دارد دوباره به فضا برگردد.

زندگی والی فانک نمونه‌ای از پایداری در برابر محدودیت‌ها بود؛ زنی که در دوره‌ای که حضور زنان در هوانوردی و فضا بسیار دشوار بود، مسیر تازه‌ای برای نسل‌های بعدی باز کرد. او نشان داد رؤیاهای بزرگ حتی اگر دهه‌ها به تعویق بیفتند، همچنان می‌توانند تحقق پیدا کنند.

شرکت بلو ارجین پس از درگذشت فانک، او را «پیشگامی به تمام معنا» توصیف کرد و یادآور شد که وی تنها عضو گروه مرکوری ۱۳ بود که سرانجام توانست به فضا سفر کند. داستان والی فانک، از کابین هواپیماهای آموزشی تا سفر تاریخی به مدار نزدیک زمین، همچنان یکی از الهام‌بخش‌ترین روایت‌های تاریخ هوانوردی و اکتشافات فضایی باقی خواهد ماند.