مردم برای طلاق از هوش مصنوعی مشاوره می‌گیرند و وکلا را به ستوه آورده‌اند

استیون بنمور، وکیل حقوق خانواده در تورنتو، به‌تازگی قراردادی پیش از ازدواج را دقیقاً مطابق خواسته‌های موکلش تنظیم کرده بود. کار که تمام شد، ایمیلی از طرف موکلش رسید؛ فهرستی ۱۳ بخشی از اصلاحات و تغییرات پیشنهادی که دست‌کمی از طول‌وتفصیل خود توافق‌نامه نداشت.

بنمور می‌گوید بعضی از اصلاحات چنان وارد جزئیات پیچیده و کم‌اهمیت می‌شدند که بعید بود اصلاً به ذهن یک انسان خطور کرده باشند. بلافاصله فهمید موکلش از چت‌بات‌های هوش مصنوعی کمک می‌گیرد، از طرفی هم خوب می‌دانست اگر بخواهد برای موکل توضیح دهد چرا چت‌بات اشتباه در مورد هر یک از اصلاحات فهرستش اشتباه می‌کند، باید ساعت‌های بیشتری کار کند و طبیعتاً هزینه‌ی بیشتری بگیرد.

به گزارش وال‌استریت ژورنال، بنمور برای چنین موقعیت‌هایی یک توصیه‌ی همیشگی دارد: «بی‌خود و بی‌جهت پولتان را دور نریزید و از یک انسان متخصص نخواهید وارد بحث‌وجدل با متخصص رباتی شود.»

بنمور قبل از ماجرای تغییرات توافقنامه‌ی طلاق هم با موارد مشابهی مواجه شده بود. وکلایی که در حوزه حقوق خانواده فعالیت می‌کنند و از توافق‌نامه‌های پیش از ازدواج گرفته تا پرونده‌های طلاق و جنگ بر سر حضانت فرزندان را پیش می‌برند، می‌گویند این روزها خیلی از موکلانشان با صفحاتِ تمام‌نشدنی از توصیه‌های حقوقی از راه می‌رسند؛ توصیه‌هایی که مشخصاً دست‌پخت ChatGPT یا چت‌بات‌های مشابه‌اند.

در نظرسنجی‌ای که بهار امسال از ۱۳۳ وکیل مؤسسه حقوقی ملی Cordell & Cordel، فعال در زمینه دعاوی خانواده انجام شد، ۸۰ درصد وکلا اعلام کردند که موکلانشان نامه‌نگاری‌ها، پیش‌نویس لوایح دفاعیه یا پیشنهادهای استراتژیکی برایشان فرستاده‌اند که به باور آن‌ها با کمک هوش مصنوعی تولید شده بود.

این روزها مردم برای هر چیزی سراغ چت‌بات‌ها می‌روند؛ از مشاوره‌های مالی گرفته تا تشخیص بیماری‌ها. اما به گفته وکلا، حقوق خانواده اصلاً میدانی نیست که هوش مصنوعی در آن بدرخشد. اگر فقط روایت یک طرفِ دعوای خانوادگی را به چت‌بات بدهید، شاید همان پاسخ حقوقی دلخواهتان را جلوی رویتان بگذارد، حتی اگر آن پاسخ در دادگاه و در برابر قاضی هیچ اعتباری نداشته باشد.

بااین‌حال زوج‌هایی که در آستانه جدایی‌اند، باز هم دست به دامان چت‌بات‌ها می‌شوند. گاهی زندگی مشترک زمانی به مشکل می‌خورد که اوضاع مالی طرفین مساعد نیست و گرفتن وکیل هم زمان می‌برد. در عوض چت‌بات فوراً جواب می‌دهد، حتی اگر نیمه‌شب سراغش بروید.

لوگان برنز یکی از کسانی بود که برای دریافت مشاوره‌ی حقوقی به ChatGPT مراجعه کرد و در نهایت مجبور شد از قاضی عذرخواهی کند.

برنز، کشیش و فروشنده‌ی ۳۵ ساله‌ی خدمات سقف‌سازی در شهر لاگرانژ ایالت جورجیا، سال گذشته وقتی زندگی مشترکش به بن‌بست رسید، ۲,۵۰۰ دلار به‌عنوان پیش‌پرداخت حق‌الوکاله به وکیلی در جورجیا داد. کمی بعد، زن و شوهر تصمیم گرفتند فعلاً طلاق نگیرند و یک‌بار دیگر برای نجات زندگی مشترکشان تلاش کنند.

همسر برنز بچه‌ها را برداشت و برای مدتی نزد خانواده‌اش در ایالت مونتانا رفت. تلاش برای آشتی به نتیجه نرسید و اختلاف بر سر حضانت فرزندان این بار به دادگاهی در مونتانا کشیده شد. وکیلی در آن ایالت برای قبول پرونده ۷ هزار دلار می‌خواست و برنز به‌جای پرداخت این مبلغ، اشتراک ۱۹٫۹۹دلاری یک چت‌بات را خرید.

چت‌جی‌پی‌تی برنز را به قانونی ارجاع داد که طبق آن، یک ایالت معمولاً زمانی صلاحیت تصمیم‌گیری درباره حضانت کودک را پیدا می‌کند که کودک دست‌کم شش ماه آنجا زندگی کرده باشد. فرزندان برنز کمتر از شش ماه در مونتانا بودند و او می‌خواست پرونده به جورجیا منتقل شود.

برنز دست‌به‌کار شد و در نامه‌ای به قاضی استدلال کرد که دادگاه مونتانا به‌اشتباه پرونده فرزندانش را در اختیار گرفته است. قاضی هم در جلسه‌ی دادگاه موضوع نامه را پیش کشید. برنز به یاد می‌آورد که در دادگاه به قاضی گفته بود: «شما از نظر قانونی صلاحیت رسیدگی به پرونده را ندارید.»

قاضی با لحنی تند و قاطع به او توضیح داد که قانون به این سادگی عمل نمی‌کند، قاعده‌ی شش‌ماهه استثناهایی هم دارد. دادگاه‌ها در شرایط اضطراری می‌توانند مداخله کنند و اتفاقاً خود برنز پیش‌تر درخواستی اضطراری ثبت کرده بود!

برنز به قاضی گفت: «جناب قاضی، من قصد متهم‌کردن شما را ندارم. چت‌جی‌پی‌تی اطلاعات اولیه را به من داد، اما تفسیر قانون را به آدم نمی‌گوید.» او در حال حاضر حضانت موقت فرزندانش را در اختیار دارد، هرچند رسیدگی به پرونده هنوز تمام نشده است.

دامین شارلوتن، استاد مدعو در دانشکده حقوق دانشگاه کالیفرنیا در سان‌فرانسیسکو که خطاهای ناشی از هوش مصنوعی را در پرونده‌های قضایی رصد می‌کند، تاکنون ۱۴۸ حکم در دادگاه‌های خانواده را شناسایی کرده که در آن‌ها قضات به استنادات جعلی یا سایر اشتباهات فاحشِ ناشی از هوش مصنوعی اشاره کرده‌اند. بیش از ۱۰۰ مورد از این احکام تنها در سال جاری صادر شده‌اند.

پرونده‌هایی که شارلوتن اشتباهاتشان را تشخیص داد، بازتابی ضعیف از چالشی هستند که کل نظام قضایی را نگران می‌کند. نگاهی به تصویر بزرگ‌تر در پایگاه داده AI Hallucination Cases Database و همچنین آمارهای مرکز رصد قضایی Litigation Sentinel، ابعاد واقعی این بحران را روشن‌تر می‌کند.

تا پاییز ۲۰۲۶، دست‌کم ۲,۱۸۵ پرونده قضایی در سراسر جهان ثبت شد که در آن‌ها ردپای توهمات هوش مصنوعی به چشم می‌خورد؛ مواردی که چت‌بات با اعتمادبه‌نفسِ تمام و لحنی کاملاً حقوقی، به پرونده‌ها، قوانین یا نقل‌قول‌هایی از قضات استناد کرده بود که اصلاً در دنیای واقعی وجود خارجی ندارند.

اشتباهات هوش مصنوعی فقط به افراد عادی که بدون وکیل به دادگاه می‌روند محدود نیست؛ از تنظیم قراردادهای تجاری گرفته تا لوایح دفاعیه، مدل‌های زبانی گاهی بندها و رویه‌های حقوقی جعلی می‌سازند که در نهایت برای ثبت‌کنندگانشان جریمه‌های نقدی سنگین و توبیخ‌های انضباطی به بار می‌آورد.

چت‌بات‌ها معمولاً روایت یکی از طرفین را همان‌طور که ارائه شده می‌پذیرند؛ درحالی‌که در پرونده‌های خانوادگی، زن و شوهر اغلب حتی درباره‌ی واقعیت‌های اولیه‌ی ماجرا هم اختلاف‌نظر دارند.

مالک یک شرکت اینترنتی در حوزه سلامت و تندرستی، هنگام طلاق بر اساس درآمدی که کسب‌وکارش در آن زمان داشت، موافقت کرده بود نفقه سنگینی به همسرش بپردازد. چند سال بعد، وقتی پول کمتری از شرکتش می‌گرفت، از یک چت‌بات پرسید که آیا قاضی میزان نفقه را کم می‌کند یا نه.

پاسخ هوش مصنوعی امیدوارکننده بود. چت‌بات به او اطمینان داد که پیروزی در این پرونده آسان خواهد بود.

مرد با اتکا به توصیه چت‌بات، وکیلی گرفت و او را متقاعد کرد که دقیقاً طبق استراتژی چت‌بات جلو برود. اواخر سال ۲۰۲۴، وکیل از دادگاه خواست مبلغ پرداختی به همسر سابق کاهش یابد و برای اثبات ادعایش، بخشی از اسناد شرکت را هم به پرونده ضمیمه کرد.

اما وکیلِ طرف مقابل، از همان مدارک استفاده کرد تا نشان دهد درآمد واقعی این مرد واقعاً کم نشده و حدود یک سال بعد هم قاضی حق را به‌طرف مقابل داد. مرد به‌جای آنکه چت‌بات را مقصر بداند، وکیلش را سرزنش کرد و سراغ مؤسسه‌ی حقوقی برنجی رفت. برنجی می‌گوید: «مدتی طول کشید تا توانستیم قانعش کنیم از توصیه‌هایی که هوش مصنوعی به او می‌کرد، فاصله بگیرد.»

مؤسسه‌ی جدید یک حسابدار متخصص در بررسی‌های مالی قضایی استخدام کرد و او به نکته‌ای پی برد که در درخواست اولیه به دادگاه نادیده گرفته شده بود. به گفته‌ی برنجی، مقدار زیادی از محصولات شرکت فاسد شده بودند، درحالی‌که کسب‌وکار همچنان هزینه‌های جاری و سربار خود را می‌پرداخت. نرخ فروش بالا بود، اما چیز زیادی برای موکل باقی نمی‌ماند.

پرونده‌ای که چت‌بات حل‌کردنش را آسان می‌دانست، در عمل کارش به دو مؤسسه حقوقی کشید و نزدیک به دو سال زمان برد. برنجی می‌گوید تمام پولی که موکلش به وکیل اول پرداخت کرده، عملاً دور ریخته شده و احتمالاً در تمام این مدت مبلغی مازاد به همسر سابقش پرداخت کرده است.

در پرونده‌ای دیگر، ماها کمال، وکیل حقوق خانواده در دنور، وکالتِ مادری را در یک پرونده حضانت به عهده گرفت، جایی که پدرِ بچه‌ها دادگاه را با سیل شکواییه‌ها بمباران کرده بود و مادر را به نقض دستورات قاضی متهم می‌کرد. قاضی یک درخواست را رد می‌کرد و بلافاصله درخواست بعدی از راه می‌رسید.

پدر در بیشتر مراحل پرونده شخصاً از خودش دفاع می‌کرد و وکیل نداشت. کمال می‌گوید از ظاهر لوایح کاملاً مشخص بود که با هوش مصنوعی نوشته شده‌اند: «موکل من واقعاً از این وضعیت می‌ترسید.»

کمال به‌جای اینکه وقت بگذارد و به تک‌تک و ادعاها جواب دهد، از قاضی خواست هر دو والدین را به دادگاه احضار کند. تا آن روز، ۹ درخواست مختلف ثبت شده بود. کمال در جلسه‌ی دادگاه نشان داد که یکی از درخواست‌ها به اصلی حقوقی استناد کرده که اصلاً وجود خارجی نداشت.

به گفته‌ی او، قاضی به پدر هشدار داد که اگر این رفتار تکرار شود، ممکن است ملزم به پرداخت هزینه‌های حقوقی مادر شود و مجازات‌های دیگری هم در انتظارش باشد. پدر استفاده از هوش مصنوعی را انکار کرد، اما درعین‌حال مدعی شد که هیچ قانونی هم استفاده از هوش مصنوعی را ممنوع نمی‌کند.

کمال می‌گوید: «از این ابزار می‌توان به‌عنوان اهرمی برای سوءاستفاده از روند دادرسی و فرسایشی کردن دادگاه استفاده کرد.» البته فقط وکلا نیستند که صبرشان را ازدست‌داده‌اند. قضات هم به ستوه آمده‌اند.

در فلوریدا، مردی که بدون وکیل از خودش در پرونده‌ی طلاق دفاع می‌کرد و از هوش مصنوعی کمک می‌گرفت، دست‌کم ۱۴۵ درخواست به دادگاه ارائه داد. سپس ۴۵ صفحه متن تولیدشده با هوش مصنوعی و یک پیوست ۸۶۳ صفحه‌ای را برای دادگاه تجدیدنظر فرستاد تا کارها و استدلال‌هایش را توضیح دهد!

در ماه مه، قضات دستور دادند دفتر دادگاه از پذیرش درخواست‌های بعدی او خودداری کند، مگر اینکه امضای وکیلی رسمی پای آن باشد.

هزینه‌های بالای وکلا و پیچیدگی بروکراسی دادگاه، تقاضا برای راه‌حل‌های ارزان‌تر و سریع‌تر را زنده نگه می‌دارد. حالا در کنار چت‌بات‌های عمومی که اشتباهات زیادی مرتکب می‌شوند، نسل جدیدی از ابزارهای تخصصی و کنترل‌شده‌ی هوش مصنوعی پا به میدان گذاشته‌اند.

پلتفرم آنلاین Hello Divorce که دستیار هوش مصنوعی اختصاصی‌اش را با نامHallie معرفی می‌کند، یکی از بازیگران نوظهور حقوق خانواده محسوب می‌شود. مدیران پلتفرم می‌گویند ابزارهای تخصصی از بانک اطلاعات بسته‌ای تغذیه می‌کنند که تمام مطالب و قوانینش پیش‌تر توسط وکلای باتجربه حقوق خانواده بررسی و تایید شده‌اند.

دستیارهای تخصصی به‌جای اینکه نقش وکیل‌مدافع را ایفا کنند، روی بخش‌های اداری، طلاق‌های توافقی و راهنمایی‌های مرحله‌به‌مرحله تمرکز دارند؛ مانند پیداکردن فرم‌های دقیق هر منطقه، توضیح اصطلاحات حقوقی به زبان ساده، کمک به زوجین برای دسته‌بندی مدارک مالی و تنظیم برنامه‌های استاندارد حضانت فرزند.

کارشناسان موسسات حقوقی Lasher Holzapfel Sperry & Ebberson تاکید می‌کنند که هوش مصنوعی زمانی در پرونده‌های خانواده از تهدیدی پرهزینه به دستیاری کارآمد تبدیل می‌شود که از چارچوب چت‌بات‌های عمومی و تاییدگرا خارج شود و در قالب ابزارهای تخصصی، بارِ سازمان‌دهی اسناد را از دوش زوج‌ها و وکلایشان بردارد؛ بدون اینکه بخواهد جای قاضی و وکیل را در تفسیر قانون بگیرد.