پایان جنجال ادبی؛ برنده نوبل استفاده از هوش مصنوعی برای نوشتن رمان را تکذیب کرد
دنیای ادبیات در روزهای گذشته شاهد جنجال بزرگ و غیرمنتظرهای بود؛ جنجالی که با انتشار بخشهایی از مصاحبهی اولگا توکارچوک، نویسندهی مطرح لهستانی و برندهی جایزهی نوبل ادبیات، آغاز شد و این شائبه را به وجود آورد که او رمان جدیدش را با کمک هوش مصنوعی نوشته است؛ اما اندکی بعد، توکارچوک با انتشار یک بیانیهی رسمی، به تمام شایعات پایان داد.
ماجرا از آنجا آغاز شد که ماکس سیپوویچ، نویسندهی لهستانی، در شبکهی اجتماعی بلوسکای توجه مخاطبان را به مصاحبهی اخیر توکارچوک جلب کرد. در این مصاحبه که به زبان لهستانی انجام شده بود، توکارچوک صراحتا به استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند خلاقیت خود اشاره کرده بود. طبق ترجمههای منتشرشده، توکارچوک در مصاحبه گفته بود:
هنگام نوشتن رمان جدیدم، از این مدل پیشرفته پرسیدم که قهرمانان داستان من در چند دهه پیش، در یک مراسم رقص دقیقا به چه آهنگهایی گوش میدادند و هوش مصنوعی چند عنوان به من پیشنهاد داد... اغلب از ماشین میپرسم: عزیزم، چطور میتوانیم این بخش را بهشکلی زیبا بسط و توسعه دهیم؟- اولگا توکارچوک، نویسندهی لهستانی و برندهی نوبل ادبیات
توکارچوک ضمن تمجید از قابلیتهای هوش مصنوعی گفته بود که برخلاف «تفکر تونلی و محدود» دانشگاهیان، ذهن مدلهای زبانی برپایهی شبکهسازی گستردهی اطلاعات کار میکند و استفاده از بالاترین نسخهی یک مدل زبانی، افقهای فکری او را بهشدت گسترش داده است. او حتی با ابراز تأسف از کاهش علاقهی مخاطبان به آثار پیچیدهی ادبی، اشاره کرد که پروژهی فعلیاش احتمالا آخرین رمان او خواهد بود.
انتشار صحبتهای توکارچوک موجی از انتقادات را در محافل ادبی بههمراه داشت. همین موضوع باعث شد تا او از طریق ناشر خود، بیانیهای رسمی در اختیار رسانهها قرار دهد و اعلام کند که صحبتهای او در یک رویداد عمومی و زنده، کاملا سوءتعبیر شده است. توکارچوک در بیانیهاش تأکید کرد:
من کتابِ آیندهام را که در پاییز ۲۰۲۶ به زبان لهستانی منتشر میشود، نه با استفاده از هوش مصنوعی و نه با کمک هیچ شخص دیگری ننوشتهام. من در چند دههی گذشته همیشه بهتنهایی نوشتهام.- اولگا توکارچوک، نویسندهی لهستانی و برندهی نوبل ادبیات
توکارچوک مواضع خود را در سه بندِ شفاف و قاطع بیان کرد:
۱. استفاده بهعنوان ابزار تحقیق: او تأکید کرد که مانند بسیاری از مردم جهان، از هوش مصنوعی صرفاًبهعنوان ابزاری برای جستوجوی سریعتر و بررسی حقایق استفاده میکند و پساز دریافت اطلاعات، دقیقا مانند روال گذشتهاش در کتابخانهها و آرشیوها، درستی آنها را شخصا راستیآزمایی میکند.
۲. رد کامل نگارش توسط ماشین: او با قاطعیت اعلام کرد که هیچیک از متون او، از جمله رمان جدیدش، با کمک هوش مصنوعی نوشته نشده و نقش این فناوری تنها به «تحقیقات اولیهی سریعتر» محدود بوده است.
۳. کنایه به منتقدان: توکارچوک در بند پایانی بیانیهاش با لحنی کنایهآمیز به هجمهها پاسخ داد: «من گاهی از رؤیاهایم الهام میگیرم؛ اما پیشاز آنکه این جمله هم توسط کارشناسان گیر بیفتد و تکهپاره شود، با عجله اعلام میکنم که آنها رویاهای شخص خودم هستند!»
شفافسازی توکارچوک نشان میدهد که حتی بزرگترین چهرههای ادبی جهان نیز در مواجهه با موج هوش مصنوعی، ناگزیرند مرز میان ابزار تحقیق و خالق اثر را برای مخاطبان حساس خود بهروشنی ترسیم کنند.