فایل DLL چیست و چگونه ارورهای رایج آن را در ویندوز رفع کنیم

اگر هنگام باز کردن بازی یا نرم‌افزار روی ویندوز با پیام خطایی مثل XXX.dll file not found روبه‌رو شده باشید، احتمالاً می‌پرسید فایل DLL چیست و چرا برای اجرای درست برنامه‌ها این‌قدر اهمیت دارد. در این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهیم DLL چیست، چه کاربردی دارد و چطور خطاهای مربوط به آن را با روش‌های ساده در ویندوز رفع کنیم.

کلمه DLL مخفف Dynamic Link Library یا «کتابخانه پیوند پویا» است. فایل DLL در واقع نوعی کتابخانه‌ی نرم‌افزاری حاوی کد، توابع و داده‌هایی است که چند برنامه‌ی مختلف می‌توانند هم‌زمان از آن استفاده کنند. به‌جای این‌که هر نرم‌افزار همه کدهای موردنیازش را به‌صورت مستقل در خودش داشته باشد، بخشی از آن کدها در فایل‌های DLL جداگانه نگهداری می‌شوند و برنامه‌ها در زمان اجرا و نه در زمان نصب، به آن‌ها متصل می‌شوند. دقیقاً به‌همین دلیل به چنین فایل‌هایی پویا می‌گویند، زیرا پیوند بین برنامه و کتابخانه در لحظه اجرا شکل می‌گیرد، نه از قبل.

ساختار DLL، فناوری اصلی سیستم‌عامل ویندوز مایکروسافت است و طبق مستندات رسمی این شرکت، بخش بزرگی از عملکردهای هسته‌ی ویندوز از طریق فایل‌های ماژولار DLL ارائه می‌شود.

استفاده از فایل‌های DLL چند مزیت اصلی برای ویندوز و برنامه‌نویسان دارد:

• صرفه‌جویی در مصرف رم و فضای دیسک؛ هر فایل DLL فقط یک‌بار در رم بارگذاری می‌شود و چند برنامه‌ی مختلف می‌توانند از همان نسخه استفاده کنند.
• ماژولار بودن و به‌روزرسانی آسان‌تر؛ وقتی بخشی از یک نرم‌افزار در قالب DLL جدا شده باشد، مایکروسافت یا توسعه‌دهنده می‌تواند بدون نیاز به بازسازی و انتشار دوباره‌ی کل برنامه، فقط همان بخش را آپدیت یا اصلاح کند.
• اشتراک‌گذاری کد بین چند برنامه؛ چند نرم‌افزار مختلف می‌توانند از یک کتابخانه‌ی مشترک مثلاً برای رابط کاربری یا ارتباط با شبکه استفاده کنند و نیازی نیست هرکدام نسخه‌ی جداگانه‌ای از آن کد را داشته باشند.

فایل‌های DLL همیشه با پسوند dll. شناخته نمی‌شوند و گاهی با نام‌های دیگری در ویندوز نمایش می‌یابند:

• DLLهای سیستمی ویندوز مانند kernel32.dll یا user32.dll که هسته‌ی عملکرد ویندوز را تشکیل می‌دهند.
• کنترل‌های ActiveX با پسوند ocx. که در برنامه‌های قدیمی‌تر دیده می‌شوند.
• آیتم‌های Control Panel با پسوند cpl. که هرکدام در واقع یک DLL تخصصی هستند.
• درایورهای دستگاه با پسوند drv. که سخت‌افزارهایی مثل چاپگر یا کارت گرافیک را کنترل می‌کنند.
• DLLهای اختصاصی نرم‌افزارها که هر برنامه برای عملکرد خودش نصب می‌کند، مثل کتابخانه‌های Visual C++ Redistributable که بسیاری از بازی‌ها و نرم‌افزارها به آن نیاز دارند.

پیام DLL file not found یا DLL file missing به یکی از این دلایل ظاهر می‌شود:

• حذف تصادفی یا آلودگی به بدافزار؛ ویروس یا آنتی‌ویروس، فایل DLL موردنیاز را حذف یا قرنطینه کرده است.
• نصب ناقص یا خراب نرم‌افزار؛ برنامه هنگام نصب همه‌ی فایل‌های موردنیازش را به‌درستی کپی نکرده است.
• ناسازگاری نسخه؛ برنامه به نسخه‌ی خاصی از DLL نیاز دارد، اما نسخه‌ی نصب‌شده روی سیستم قدیمی‌تر یا جدیدتر است.
• نبود پیش‌نیازهایی مثل Visual C++ Redistributable یا NET Runtime؛ که بسیاری از بازی‌ها و نرم‌افزارهای ویندوزی به آن‌ها وابسته‌اند.

قبل از هر اقدامی، این نکته‌ی مهم را در نظر بگیرید که هرگز فایل DLL موردنیازتان را از سایت‌های مشکوک و ناشناس دانلود نکنید زیرا این کار می‌تواند سیستم شما را در معرض بدافزار قرار دهد. در عوض این روش‌های امن را امتحان کنید:

• نرم‌افزار را حذف و دوباره نصب کنید؛ بسیاری از خطاهای DLL با نصب مجدد برنامه از منبع رسمی آن برطرف می‌شوند.
• ویندوز را به‌روز نگه دارید؛ از مسیر Settings > Windows Update بررسی کنید جدیدترین آپدیت‌های ویندوز ۱۱ نصب شده باشند زیرا بسیاری از فایل‌های سیستمی از همین طریق ترمیم می‌شوند.
• دستور sfc /scannow را اجرا کنید؛ با باز کردن Command Prompt به‌صورت Run as Administrator و اجرای این دستور، ویندوز فایل‌های سیستمی آسیب‌دیده ازجمله فایل‌های DLL اصلی را به‌صورت خودکار بازیابی می‌کند.
• از ابزار DISM کمک بگیرید؛ اگر دستور بالا مشکل را حل نکرد، دستور DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth در ابزار CMD می‌تواند فایل ایمیج سیستمی ویندوز را ترمیم کند.
• پیش‌نیازهای موردنیاز را نصب کنید؛ برای بسیاری از بازی‌ها، نصب جدیدترین نسخه‌ی Visual C++ Redistributable و DirectX از سایت رسمی مایکروسافت مشکل را حل می‌کند.
• از System Restore استفاده کنید؛ اگر خطا بعد از نصب برنامه یا آپدیت خاصی شروع شد، بازگشت به نقطه‌ی بازیابی قبلی ویندوز می‌تواند فایل DLL حذف‌شده را برگرداند.

اگر مجبور هستید فایل DLL موردنیازتان را از سایت‌های متفرقه دانلود کنید، قبل از این کار لینک فایل موردنظر را در سایت Virustotal جستجو و از امن بودن آن اطمینان حاصل کنید.

حمله‌ای به نام DLL Hijacking یا سرقت مسیر بارگذاری DLL وجود دارد که در آن، مهاجم فایل DLL آلوده را با نام مشابه یک فایل قانونی در مسیری قرار می‌دهد که ویندوز زودتر آن را جست‌وجو می‌کند و در نتیجه برنامه به‌جای فایل اصلی، نسخه‌ی مخرب را اجرا می‌کند.