۲۷ شهریور؛ از پرواز تاریخی انوشه انصاری به فضا تا انتشار iOS 7

بعضی کشف‌ها مرزهای دانش را جابه‌جا می‌کنند گاهی نیز یک مسافر با عبور از جو، مرزهای فرهنگی و اقتصادی را هم‌زمان پشت سر می‌گذارد.

روایت‌های پیش رو از آزمایشگاهی زیر گنبد پانتئون آغاز می‌شوند، از لبه‌ی جدول تناوبی و نزدیکی خورشید می‌گذرند و سرانجام به نمای زمین از فضای دور و زندگی در مدار می‌رسند.

زیر گنبد بلند پانتئون پاریس، وزنه‌ای ۲۸ کیلوگرمی از سیمی نزدیک به ۶۷ متر آویزان بود. آونگ موتور نداشت، اما مسیر نوسانش آرام‌آرام تغییر می‌کرد. تماشاگران با پدیده‌ای روبه‌رو بودند که توضیحش از خود منظره شگفت‌انگیزتر بود. صفحه‌ی نوسان تقریبا ثابت می‌ماند و زمین زیر پای آنان می‌چرخید.

لئون فوکو که ۲۰۷ سال پیش در پاریس به دنیا آمد، با آزمایش سال ۱۸۵۱ حرکتی سیاره‌ای را به تجربه‌ای دیدنی بدل کرد. او بعدتر با آینه‌ی چرخان نشان داد نور در آب از هوا آهسته‌تر حرکت می‌کند و در سال ۱۸۵۲ نمونه‌ای پیشگام از ژیروسکوپ مدرن ساخت.

میراث فوکو هنوز در موزه‌ها، دانشگاه‌ها و رصدخانه‌ها حرکت می‌کند. آونگ فوکو، آزمون فوکو برای سنجش کیفیت آینه‌های تلسکوپ و دهانه‌ای بر ماه نام او را نگه داشته‌اند. ارزش ماندگار کارش فقط در یک اثبات علمی نیست. فوکو مفهومی نامحسوس را چنان عینی کرد که هر تماشاگری می‌توانست چرخش زمین را ببیند.

جدول تناوبی تا عدد اتمی ۹۲ به اورانیوم می‌رسید و ظاهرا همان‌جا پایان می‌یافت. ادوین مک‌میلان این مرز را نپذیرفت. او با بمباران اورانیوم به‌وسیله‌ی نوترون‌ها، رد عنصری با عدد اتمی ۹۳ را یافت و در سال ۱۹۴۰ وجود نخستین عنصر فرا اورانیومی مصنوعی را اثبات کرد.

جایزه‌ی نوبل شیمی سال ۱۹۵۱ میان مک‌میلان و گلن سیبورگ تقسیم شد. پژوهش آن‌ها راه ساخت و مطالعه‌ی عناصر سنگین‌تر را گشود و شناخت سوخت‌های هسته‌ای را گسترش داد. نقش مک‌میلان در توسعه‌ی سنکروترون نیز به فیزیک‌دانان امکان داد ذرات را با انرژی‌های بالاتر شتاب دهند. جدول تناوبی پس از کار او دیگر فهرستی بسته نبود.

زمین درخشان بود و ماه کنارش به‌سختی دیده می‌شد. وویجر ۱ تنها ۱۳ روز پس از پرتاب، از فاصله‌ی حدود ۱۱٫۶۶ میلیون کیلومتری دوربینش را به سوی خانه چرخاند. حاصل کار نخستین تصویر فضایی بود که زمین و ماه را در یک قاب واحد جای می‌داد.

قاب وویجر که ۴۹ سال از ثبت آن می‌گذرد، پیش‌درآمد سنتی مهم در ماموریت‌های میان‌سیاره‌ای شد. فضاپیماها فقط مقصدهای دور را نمی‌دیدند و گاه برای نگریستن به نقطه‌ی آغاز سفر بازمی‌گشتند. تصویر مشهور نقطه‌ی آبی کم‌رنگ سال‌ها بعد همین نگاه را به اوج رساند، اما عکس زمین و ماه نخستین پرتره‌ی خانوادگی بود که تنهایی خانه‌ی مشترک بشر را از دور نشان داد.

آیکون‌های براق و تصویر قفسه‌مانند ناگهان جای خود را به رنگ‌های تند، سطوح تخت و لایه‌های شفاف دادند. اپل با انتشار عمومی iOS 7 یکی از پرمناقشه‌ترین بازطراحی‌های تاریخ نرم‌افزار موبایل را به دست کاربران آیفون، آیپد و آیپاد تاچ رساند.

۱۳ سال بعد، واکنش‌های تند روزهای نخست بخشی از تاریخ طراحی به نظر می‌رسند، اما اثر تصمیم اپل باقی ماند. شفافیت، حرکت لایه‌ها و آیکون‌های ساده‌تر در نسخه‌های بعدی تکامل یافتند و طراحی تخت آیکون‌ها را در سراسر صنعت موبایل تقویت کردند. iOS 7 فقط ظاهر چند صفحه را عوض نکرد. رابطه‌ی بصری کاربران با دستگاهی را بازتعریف کرد که هر روز ساعت‌ها به آن نگاه می‌کردند.

سپیده هنوز کامل بالا نیامده بود که دو منجم آماتور ژاپنی، بی‌خبر از یکدیگر، لکه‌ی محوی را در آسمان یافتند. کائورو ایکیا و تسوتومو سِکی هر دو به جرمی با قدر ظاهری نزدیک به ۸ رسیده بودند. کشف مستقل آن‌ها خیلی زود با یک نام مشترک ثبت شد.

محاسبات نشان داد دنباله‌دار ایکیا-سِکی قرار است از فاصله‌ی نزدیک به ۴۷۰ هزار کیلومتری سطح خورشید عبور کند. جرم یخی چنان درخشید که مشاهده‌اش در روشنایی روز ممکن شد و دمی به طول ده‌ها میلیون کیلومتر در آسمان کشید. همین نمایش، جایگاهش را میان دنباله‌دارهای بزرگ قرن بیستم تثبیت کرد.

۶۱ سال پس از کشف، داستان ایکیا-سِکی یادآور قدرت رصدگران آماتور پیش از گسترش پیمایش‌های خودکار آسمان است. طیف‌سنجی دنباله‌دار نیز به دانشمندان فرصت داد رفتار مواد را زیر گرمای شدید بررسی کنند. دو تلسکوپ شخصی نه‌فقط منظره‌ای تماشایی، بلکه آزمایشگاهی طبیعی در همسایگی خورشید پیدا کردند.

موشک سایوز از بایکونور برخاست و نام انوشه انصاری را وارد تاریخ فضا کرد. او در سایوز TMA-9 کنار مایکل لوپز-آلگریا و میخائیل تیورین نشست و ۲ روز بعد به ایستگاه فضایی بین‌المللی رسید.

پرواز ۲۰ سال پیش از دل موج تازه‌ای در سرمایه‌گذاری خصوصی فضایی بیرون آمد. خانواده‌ی انصاری پیش‌تر پشتیبان جایزه‌ی ۱۰ میلیون دلاری Ansari X Prize بود که ساخت فضاپیمای خصوصی سرنشین‌دار و بازاستفاده‌پذیر را تشویق می‌کرد. یادداشت‌های وبلاگی او نیز زندگی مداری را بی‌واسطه‌تر به مخاطبان زمینی رساند. سفر انصاری نشان داد دسترسی خصوصی به فضا می‌تواند از یک جایزه و سرمایه‌گذاری جسورانه آغاز شود.