۲۱ شهریور؛ از آغاز جهان دیجیتال تا رونمایی از آیفون ۵

گاهی یک قطعه‌ی ژرمانیوم روی میز آزمایشگاه، یک کاوشگر فلزی در مسیر ماه یا صندلی شاتل فضایی می‌تواند مرزهای ممکن را جابه‌جا کند. روایت‌های امروز از لحظه‌هایی می‌آیند که فناوری هنوز خام بود؛ اما آینده را درون خود حمل می‌کرد.

مسیر روز از نخستین مدار مجتمع آغاز می‌شود، به ماه و مدار بلند زمین می‌رسد و پس از عبور از آزمایشگاه هسته‌ای، با می جمیسون و آیفون ۵ به جهان معاصر برمی‌گردد.

همکاران جک کیلبی به مرخصی تابستانی رفته بودند؛ اما مهندس تازه‌وارد شرکت تگزاس اینسترومنتس هنوز مرخصی نداشت. سکوت آزمایشگاه دالاس فرصتی شد تا ایده‌ای جسورانه را دنبال کند. آیا می‌شد مقاومت، خازن و ترانزیستور را به‌جای مونتاژ جداگانه، روی یک ماده‌ی نیمه‌رسانا ساخت؟ حاصل کار قطعه‌ای دست‌ساز از ژرمانیوم با تنها ۵ جزء و سیم‌هایی بیرون‌زده بود که مدار الکترونیکی کامل و عملی را به‌نمایش گذاشت.

۶۸ سال بعد، فاصله‌ی میان نمونه‌ی کیلبی و تراشه‌های دارای ده‌ها میلیارد ترانزیستور حیرت‌آور به نظر می‌رسد. رابرت نویس در ۱۹۵۹ راهکار سیلیکونی و مناسب‌تر برای تولید انبوه ارائه کرد و صنعت نیمه‌رسانا شتاب گرفت. کیلبی نیز در سال ۲۰۰۰ بخشی از جایزه‌ی نوبل فیزیک را دریافت کرد. ریزپردازنده، رم، گوشی هوشمند و تقریبا هر وسیله‌ی دیجیتال امروزی دنباله‌ی همان آزمایش ساده‌اند.

کره‌های کوچکی با نشان اتحاد جماهیر شوروی درون کاوشگری تقریبا ۳۹۰ کیلوگرمی جای گرفته بودند. «لونا ۲» از بایکونور برخاست و بدون بهره‌گیری از کامپیوترهای ناوبری قدرتمند امروزی، مسیر برخورد با ماه را پیمود. حدود ۳۴ ساعت بعد، کاوشگر به سطح ماه رسید و نخستین ساخته‌ی بشر شد که با جرمی آسمانی دیگر تماس پیدا می‌کرد.

موفقیت مأموریت، تنها ۲ سال پس از اسپوتنیک ۱، برتری آغازین شوروی در رقابت فضایی را آشکارتر کرد. ۶۷ سال بعد، شیوه‌ی برخورد کنترل‌شده و سنجش تا آخرین لحظه همچنان در ماموریت‌های رباتیک و دفاع سیاره‌ای کاربرد دارد.

فقط ۹۴ دقیقه از پرتاب گذشته بود که پیت کنراد و ریچارد گوردون جمنای ۱۱ را به Agena Target Vehicle متصل کردند. پهلوگیری در همان گردش نخست، زمانی که هر خطای کوچک می‌توانست دو فضاپیما را از هم دور کند، توانایی خدمه و سامانه‌های هدایت را به آزمونی جدی کشید.

ایرن ژولیو-کوری پیش از پوشیدن روپوش آزمایشگاه، در جنگ جهانی اول با دستگاه‌های پرتو ایکس به مجروحان کمک می‌کرد. دختر ماری کوری و پیر کوری در پاریس زاده شد؛ اما جایگاه علمی‌اش را با دستاوردی مستقل ساخت. او و فردریک ژولیو-کوری در ۱۹۳۴ با بمباران آلومینیوم، اتم‌های پایدار را به ایزوتوپ‌های پرتوزای مصنوعی تبدیل کردند.

کشف زوج ژولیو-کوری نشان داد پرتوزایی فقط پدیده‌ای یافت‌شده در طبیعت نیست و می‌توان آن را در آزمایشگاه تولید کرد. جایزه‌ی نوبل شیمی ۱۹۳۵ سهم مشترک آنان شد و پژوهش ایرن در ۱۹۳۸ نیز به مسیر کشف شکافت اورانیوم یاری رساند. ۱۲۹ سال پس از تولدش، رادیوایزوتوپ‌های مهندسی‌شده در تصویربرداری پزشکی، درمان سرطان، ردیابی فرایندهای زیستی و آزمایش‌های صنعتی حضور دارند.

می جمیسون با برخاستن شاتل اندور به نخستین زن سیاه‌پوست در فضا بدل شد. مأموریت STS-47 فقط حامل یک رکورد اجتماعی نبود. آزمایشگاه اسپیس‌لب-جی با همکاری ناسا و نهاد فضایی ژاپن، ۲۴ آزمایش علوم مواد و ۲۰ آزمایش علوم زیستی را به مدار برد.

۳۴ سال بعد، نام جمیسون یادآور پیوندی ماندگار میان نمایندگی اجتماعی، همکاری بین‌المللی و پژوهش علمی در فضاست.

آیفون ۵ در دست باریک‌تر شده بود؛ اما نمایشگرش برای نخستین بار به ۴ اینچ می‌رسید. اپل عرض گوشی را تقریبا ثابت نگه داشت و فقط ارتفاع صفحه را افزایش داد تا کار با یک دست دشوار نشود. بدنه‌ی آلومینیومی ۷٫۶ میلی‌متری، تراشه‌ی A6 و پشتیبانی از LTE محصولی ساختند که به گفته‌ی اپل، ۱۸ درصد باریک‌تر و ۲۰ درصد سبک‌تر از آیفون 4S بود.

تغییر ماندگارتر در پایین بدنه دیده می‌شد. کانکتور ۳۰ پین جای خود را به لایتنینگ کوچک داد و کاربران را وارد دوره‌ای تازه از کابل‌ها و لوازم جانبی کرد. مدل ۱۶ گیگابایتی با قیمت پایه‌ی ۱۹۹ دلار عرضه شد و iOS 6 را به دست خریداران رساند. ۱۴ سال بعد، آیفون ۵ هنوز نقطه‌ی آغاز طراحی کشیده‌تر، ارتباط نسل چهارم و سلطه‌ی طولانی‌مدت لایتنینگ شناخته می‌شود.