۱۵ شهریور؛ از آغاز ساخت انسولین انسانی توسط باکتری‌ها تا نخستین جرقه‌های اینترنت لیزری

گاهی یک آزمایشگاه کوچک یا سکوی پرتابی دور از نام‌های آشنا، مسیر آینده را عوض می‌کند. روایت‌های امروز از اتم‌های نامرئی آغاز می‌شوند، به باکتری‌های داروساز می‌رسند و در مدار ماه پایان می‌یابند.

پشت هر سه رویداد، میل به اندازه‌گیری چیزی پنهان دیده می‌شود؛ جرم اتم، هورمونی حیاتی و پوشش رقیق غبار پیرامون ماه.

جان دالتون پیش از آنکه نامش با اتم گره بخورد، پسری ۱۲ ساله بود که تدریس می‌کرد و با دقت به آسمان نگاه می‌انداخت. او ۲۶۰ سال پیش در ایگلزفیلد انگلستان به دنیا آمد و از ۱۷۸۷ تا پایان عمر، وضعیت هوا را روزانه ثبت کرد. همین کنجکاوی درباره‌ی فشار، بخار و ترکیب گازها راهی غیرمنتظره به سوی شیمی گشود.

دامنه‌ی کنجکاوی او به بینایی هم کشید. مقاله‌ی سال ۱۷۹۴ درباره‌ی کوررنگی چنان اثرگذار بود که اختلال یادشده مدت‌ها دالتونیسم نامیده می‌شد. آزمایش چشم حفظ‌شده‌ی او در ۱۹۹۵ نشان داد دالتون به دوترانوپی مبتلا بوده و گیرنده‌های حساس به رنگ سبز را نداشته است.

در آزمایشگاه، دو زنجیره جدا از هم قرار داشتند. زنجیره A با ۲۱ اسیدآمینه و زنجیره B با ۳۰ اسیدآمینه باید درون باکتری ساخته و خالص‌سازی و پس از آن بیرون از سلول به مولکولی فعال تبدیل می‌شدند. ۴۸ سال پیش، آرتور ریگز، کی‌ایچی ایتاکورا و همکارانشان اعلام کردند که باکتری اشریشیا کلی از عهده این ماموریت برآمده است.

چهار سال بعد، سازمان غذا و داروی آمریکا انسولین الای لیلی را تأیید کرد؛ نخستین داروی ساخته‌شده با فناوری دی‌ان‌ای نوترکیب که مجوز آمریکا گرفت. انسولین‌های نوترکیب و گونه‌های اصلاح‌شده‌ی آن‌ها امروز بخش اصلی درمان بسیاری از مبتلایان به دیابت را تشکیل می‌دهند و همان منطق تولید، برای ساخت هورمون‌ها و داروهای زیستی فراوانی به کار می‌رود.

آسمان شب ویرجینیا با شعله‌ی موشکی روشن شد که ریشه‌اش به یک موشک بالستیک بازنشسته می‌رسید. ۱۳ سال پیش، کاوشگر لَدی (LADEE) بر فراز موشک مینوتور V از والوپس برخاست. فضاپیمای ۳۸۳ کیلوگرمی ناسا نخستین محموله‌ی مینوتور V و نخستین مأموریت اعماق فضا بود که از پایگاه والوپس راهی می‌شد.

محموله‌ی آزمایشی ارتباط لیزری، میراثی فراتر از غبار بر جا گذاشت. سامانه داده‌ها را از مدار ماه با سرعت ۶۲۲ مگابیت‌برثانیه به زمین فرستاد و نشان داد نور می‌تواند جایگزینی پرظرفیت برای بخشی از ارتباطات رادیویی دوردست باشد. ماموریت‌های قمری آینده برای انتقال نقشه، تصویر و ویدئو به پهنای باند بیشتری نیاز دارند؛ لَدی نمونه‌ی عملی همان مسیری را آزمایش کرد که ارتباطات فضایی لیزری دنبال می‌کنند.

از دفترچه‌ی هواشناسی دالتون تا ژن مصنوعی انسولین و پرتوی باریک لیزر، پیشرفت علمی اغلب با اندازه‌گیری دقیق آغاز می‌شود و سال‌ها بعد در زندگی روزمره یا ماموریت‌های آینده اثر می‌گذارد.