بازگشت به روزهای جانکاه با «شاد»؛ سه میلیون ظرفیت برای ۱۴ میلیون دانشآموز؟
دو روز آخر هفته گذشته مدارس استانهای زیادی تعطیل شدند. حتی مجازی هم نه؛ تعطیل. سهشنبه و چهارشنبه این هفته هم، درست در ایام امتحانها، مدارس تهران مجازی شدند. اگر دانشآموز نباشید یا دانشآموزی کنارتان زندگی نکند احتمالا معنی یک روز جانکاه با اپلیکیشن «شاد» را نخواهید فهمید.
معلم ریاضی حضور و غیاب را ساعت ۹ شروع میکند. اول همه چیز خوب است؛ صداها با کیفیت میآید و کسی هنوز از کلاس به بیرون پرت نشده. اما به محض این که میگوید صفحه ۵۰ کتاب ریاضی را باز کنید صدا بریدهبریده میشود. دانشآموزان که قرار بوده اعشار را یاد بگیرند حالا فقط مجموعه اصواتی نامفهوم شنیدهاند و ساعت ۱۱ خودشان باید با همین محدود درسی که یاد گرفتهاند تمرینها را حل کنند.
روزانه حدود ۱۱.۵ میلیون کاربر وارد شاد و از آن خارج میشوند
گذاشتن اسم «اختلال» روی چیزی که آنها در شاد تجربه میکنند یک شوخی تقلیلگرایانه است. دانشآموزان یک تفاوت زمانی بین دو قاره را تجربه میکنند. مشقی که امروز در گروه آپلود میکنند، معلوم نیست چه زمانی به دست معلم برسد. فایلی که حالا معلم ارسال کرده، معلوم نیست چه زمانی دانلود شود.
همدستی برودت و آلودگی هوا علیه «شاد» و دانشآموزان
ریشه این همه اختلال چیست؟ کیفیت اینترنت حتما عامل مهمی در این معادله است. آن هم اینترنتی که این روزها میدانیم در بسیاری از نقاط و محلات با اختلال روبرو شده. اما ریشه دیگر این بحران به ظرفیت خود شاد برمیگردد که گنجایش این تعداد دانشآموز را ندارد. درست مانند اواسط آذرماه که آلودگی هوا، آنفولانزا، برودت هوا دست به دست هم داد و همزمان مدارس چندین استان را در همه مقاطع تعطیل کرد. آن زمان چه اتفاقی
ظرفیت سه میلیونی برای ۱۱ میلیون کاربر
روزانه حدود ۱۱.۵ میلیون کاربر وارد شاد و از آن خارج میشوند. این آماری است که علی باقرزاده، مشاور وزیر و مدیر راهبری شاد به زومیت میدهد.
اپلیکیشن شاد فقط امکان میزبانی همزمان حدود سه میلیون کاربر را دارد
این مدیر اپلیکیشن شاد میگوید که همه دانشآموزان و معلمان کشور میتوانند از شاد استفاده کنند اما بین حرفهای خود اشاره میکند که «این اپلیکیشن امکان میزبانی همزمان حدود سه میلیون کاربر را دارد.» با وجود تهدید اختلال اینترنت بینالملل، آیا ظرفیت سهمیلیونی شاد میتواند پاسخگوی حدود ۱۴ میلیون دانشآموز مدارس دولتی و یک میلیون معلم در ۱۰۸ هزار مدرسه باشد؟
برای جواب به این سوال برگردیم به همین یک ماه قبل. مدارس در پانزدهم و شانزدهم آذرماه برای ۶ میلیون و ۷۳۶ هزار و ۳۳۳ دانشآموز مجازی شده بود که تعداد زیادی از آنها دانشآموزان دولتی بودند و فقط حق استفاده از «شاد» را داشتند اما همانطور که باقرزاده به زومیت گفته «اپلیکیشن شاد فقط امکان میزبانی همزمان حدود سه میلیون کاربر را دارد.»
پانزدهم و شانزدهم آذر ماه مدارس برای شش میلیون و ۷۳۶ هزار و ۳۳۳ دانشآموز مجازی شد در حالی که شاد فقط امکان میزبانی همزمان حدود سه میلیون کاربر را دارد
آموزش آنلاین زیر فشار بودجه و کمبود سرور
این موضوع را پیش از این خشایار فهیم، مدیر محصول اپلیکیشن شاد، هم تایید کرده بود که نیاز آموزش کشور در روزهای خاص، بیش از این سه میلیون ظرفیت شاد است.
او گفته بود که بارها اعلام کردیم که برای ارتقای زیرساختهای فنی و سرورها نیاز به بودجه داریم اما بودجه تامین نشده است. بررسیها نشان میدهد حتی سال گذشته هم این مشکل به همین شکل تکرار شده و ظرفیت پایین شاد دامن دانش آموزان را گرفته بود.
چشم «شاد» به دست و دلبازی پتروشیمیها
همین مشکلات بود که باعث شد در لایحه قانون بودجه امسال یک ردیف بودجه جداگانه به ارتقای سرورهای شاد اختصاص داده شود. این بودجه قرار است شامل یک مبلغ ۲ همتی باشد که از محل مسئولیتهای اجتماعی پتروشیمی تامین شود. هرچقدر پتروشیمی بیشتر خرج کند، شاد جای بیشتری برای دانشآموزان باز خواهد کرد.
البته با تمام این مشکلات وقتی از مدیر راهبری شاد درباره کندی و اختلال سوال میکنیم، او این محدودیتها را عمدتا فقط محدود به روزهای هشتم و نهم آذر میداند و توضیح میدهد: «آن روز هم با توزیع زمان حضور مدارس مقاطع تحصیلی از ۸ صبح تا ۱۵ بعدازظهر کلاسهای مجازی برگزار شد.» او میگوید در صورت زمانبندی حضور کاربران در شاد امکان میزبانی از همه دانشآموزان کشور در طول روز وجود دارد.
دو، سه پله بهتر از اسکایروم و ادوبیکانکت
کلاسهای مجازی شاد چه امکانهایی به معلمان و دانشآموزها میدهند؟ باقرزاده میگوید که «امکانات کامل سایر بستر های مجازی در شاد هم ارائه میشود» و بعد برای نمونه ادامه میدهد: «کلیه امکاناتی که در ادوبیکانکت و اسکایروم وجود دارد، حتی بهتر از آن در بستر کلاس مجازی شاد ایجاد شده است.»
امکانات «شاد» برای مدارس دولتی رایگان است اما غیرانتفاعیها باید هزینه آن را به دولت بدهند
منظور چه امکاناتی است؟ مثلا در دو سال گذشته دانشآموزان از قابلیت گفتوگوی صوتی استفاده میکردند. مدیران شاد پیش از این گفته بودند امکان گفتوگوی تصویری چندنفره، اشتراکگذاری صفحه نمایش، استفاده از تخته مجازی و حضور و غیاب آسان هم دارند که البته هنوز معلمهای کمی از آن بلدند استفاده کنند.
به گفته آنها، همه این امکانات برای مدارس دولتی رایگان است اما مدارس غیرانتفاعی در صورت تمایل باید هزینه آن را به دولت بپردازند.
کلاهبرداران با عناوین مدیر مدرسه و رئيس اداره آموزش و پرورش
انتقادهای دیگر به برنامه شاد، آماده بودن کلاهبرداران برای فریب دانشآموزان و والدینشان است. این افراد حتی در گروههای کلاهبرداری خدماتی که در شاد ارائه می دهند هم تبلیغ میکنند.
مدیر راهبری شاد میگوید: «یکی از متداولترین سیاستهای کلاهبرداران این است که با بهکارگیری عناوین و سمتهای رسمی مختلف کاربران را فریب میدهند. خود را به جای مدیران مدرسه، رؤسای اداره آموزش، کارمندان ارزیابی یا پرسنل فناوری، نماینده دفاتر مختلف معاونتها، سازمانها یا وزارتخانهها میزنند و از دانشآموزان یا والدینشان کلاهبرداری میکنند.»
مدیر اپلیکیشن «شاد» درباره کلاهبرداری در شاد میگوید: کلاهبرداران خود را به جای مدیران مدرسه، رؤسای اداره، نماینده دفاتر مختلف معاونتها میزنند
او تایید میکند که این روزها «فیشینگ و استفاده جعلی از حسابها به پدیدههای گستردهای تبدیل شدهاند که امنیت اطلاعات کاربران را به خطر میاندازند» اما همانطور که کارشناسان امنیت میگویند موفقیت این حملات اغلب به همکاری داوطلبانه کاربران با کلاهبرداران بستگی دارد.
اگر افراد اطلاعات هویتی خودشان را در اختیار آنها قرار دهند یا روی لینکی که به آنها ارسال میشود کلیک کند همان کلاهبرداری همیشگی اتفاق میافتد. ارسال پیامک، دسترسی به کد و خالی شدن حساب یا دادن اطلاعات هویتی و آماده شدن برای اخاذی و و تهدیدهای بعدی، تنها بخشی از این چرخه خطرناک است.
سهم پیامهای نامناسب و لینکهای مخرب در شاد چقدر است؟
به همین خاطر به گفته باقرزاده راه حل آنها در «شاد» این بوده است:
«اول از همه ارتباط بین شاد و سایر پلتفرمهای پیامرسان را بهمنظور جلوگیری از فعالیتهای تقلبی محدود کردیم. دوم هم این که به کمک بهبود در سیستمهای هوش مصنوعی نسبت به روزهای اولیه، بر روی فعالیتهای مشکوک و گزارشهای کاربران بهصورت روزانه نظارت داریم.»
او اضافه میکند: «کمتر از ۰.۱ درصد از پیامهای منتشرشده حاوی محتوای نامناسب یا لینکهای مخرب هستند.»
کمتر از ۰.۱٪ از پیامهای منتشر شده حاوی محتوای نامناسب یا لینکهای مخرب هستند
راه حل دیگر شاد هم آگاهی بخشی بوده که البته قاعدتا نمیتوان به اندازه اقدامات فنی از آن انتظار زیادی برای پیشگیری از کلاهبرداری داشت. باقرزاده میگوید:
«کانال خبری اصلی با بیش از ۳ میلیون مشترک که بهصورت منظم کاربران را در مورد امنیت حساب و موارد احتمالی سوءاستفاده مطلع میکند. همچنین کانال آموزشی اختصاصی با نام شاد بین راهاندازی شده که مطالبی درباره روشهای پیشگیری از تقلب به کاربران ارائه میدهد و کاربران میتوانند به اطلاعات مربوط به شناسایی و مقابله با حملات فیشینگ دسترسی پیدا کنند.»