روایت بقای دیزاین در ایران؛ ۸۸ روز قطعی اینترنت چه بر سر طراحان ایرانی آورد؟

قطع اینترنت در ایران گرچه امری تکرار شونده است؛ اما همچنان روی اقتصاد دیجیتال، بازار کار و حتی آینده نیروی متخصص تاثیرات جدیدی می‌گذارد. بخشی از تبعات این ۸۸ روز قطعی اینترنت در گزارشی با عنوان «روایت بقای دیزاین در ایران» منتشر شده است؛ گزارشی از استودیو تجربه کاربری داکس که تلاش می‌کند تصویری از وضعیت طراحان و پژوهشگران تجربه کاربری در دوران قطع اینترنت ارائه دهد.

این گزارش نشان می‌دهد که طراحان دیجیتال، به‌ویژه نیروهای فعال در حوزه UX، یکی از آسیب‌پذیرترین گروه‌های بازار فناوری در دوران قطعی اینترنت بوده‌اند؛ گروهی که بخش عمده ابزارها، ارتباطات کاری، فرایندهای پژوهشی و حتی درآمدشان به اینترنت وابسته است.

براساس داده‌های این گزارش، از هر ۱۰ ایرانی، ۸ نفر کاربر اینترنت هستند و عملا به بخشی از زیست روزمره مردم تبدیل شده است؛ از خدمات بانکی و خرید گرفته تا آموزش، سرگرمی و کار حرفه‌ای.

در چنین شرایطی، قطع طولانی‌مدت اینترنت فقط یک محدودیت ارتباطی محسوب نمی‌شود، بلکه مستقیما بر بهره‌وری، اشتغال و جریان اقتصادی اثر می‌گذارد. این مسئله برای مشاغل وابسته به فضای آنلاین، از جمله طراحان دیجیتال، شدت بیشتری دارد.

گزارش داکس تخمین می‌زند که حدود ۱۰۰ هزار طراح دیجیتال در ایران فعالیت می‌کنند؛ جمعیتی معادل ظرفیت ورزشگاه آزادی. بخش بزرگی از این جامعه را طراحان تجربه کاربری یا UX Designers تشکیل می‌دهند و حدود ۵۰ درصد از کل طراحان دیجیتال ایران در این حوزه فعال هستند.

طبق آمار منتشرشده، ۵۳ درصد طراحان دیجیتال ایران در تهران فعالیت می‌کنند و ۴۷ درصد دیگر در سایر شهرها حضور دارند..

هم‌زمان، ساختار مهارتی این بازار نیز قابل‌توجه است. حدود ۴۰ درصد نیروها در سطح کاردان (Junior)، نزدیک به ۴۰ درصد در سطح کارشناس (Mid-Level) و حدود ۲۰ درصد در سطح ارشد (Senior) فعالیت می‌کنند.

این ترکیب نشان می‌دهد که بخش مهمی از بازار طراحی ایران را نیروهای جوان و میان‌رده تشکیل می‌دهند؛ نیروهایی که معمولا آسیب‌پذیری بیشتری در برابر بحران‌های اقتصادی و محدودیت‌های شغلی دارند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بازار طراحی در ایران، سهم بالای فریلنسری است. براساس گزارش داکس، ۵۵ درصد طراحان ایرانی به‌صورت فریلنسر فعالیت می‌کنند. در مقابل، ۳۵ درصد در شرکت‌های داخلی مشغول‌اند و تنها ۱۰ درصد به‌صورت ریموت با شرکت‌های خارجی همکاری دارند.

گزارش «روایت بقای دیزاین در ایران» بخش مهمی از بحران ناشی از قطعی اینترنت را نیاز شدید طراحان به ابزارهای آنلاین مرتبط می‌داند. در این میان، فیگما مهم‌ترین نمونه محسوب می‌شود.

براساس داده‌های گزارش، نفوذ فیگما در دنیای طراحی به ۷۸ درصد رسیده و از سال ۲۰۲۲  به محبوب‌ترین ابزار طراحی میان طراحان تبدیل شده است. استفاده از قابلیت‌های مبتنی‌بر هوش مصنوعی فیگما نیز بهره‌وری تیم‌های طراحی را حدود ۴۰ درصد افزایش داده است.

اما همین وابستگی گسترده به سرویس‌های ابری باعث شد قطعی اینترنت ضربه مستقیمی به فرایند طراحی وارد کند. بسیاری از ابزارهای مدرن طراحی، پژوهش کاربر و همکاری تیمی بدون دسترسی پایدار به اینترنت عملا غیرقابل‌استفاده می‌شوند.

گزارش داکس می‌گوید قطعی اینترنت باعث توقف کامل استفاده از ابزارهای مبتنی‌بر فضای ابری شده است؛ اتفاقی که کاهش شدید بهره‌وری را به‌دنبال داشته است.

در بسیاری از پروژه‌های UX، تحلیل رفتار کاربر و بررسی داده‌های آماری بخش مهمی از فرایند توسعه محصول است. اختلال اینترنت عملا این فرایند را متوقف کرده و امکان تصمیم‌گیری مبتنی‌بر داده را کاهش داده است.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش، به اثرات اقتصادی قطعی اینترنت بر بازار کار طراحی مربوط می‌شود. براساس داده‌های داکس، جذب نیروی طراح در شرکت‌های کوچک و متوسط ۷۴ درصد کاهش یافته است.

براساس داده‌های منتشرشده در گزارش، قطعی اینترنت روزانه حدود ۲ تا ۳ هزار میلیارد تومان به کسب‌وکارها خسارت وارد کرده است. بخشی از این خسارت مربوط به شرکت‌های فناوری، استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای آنلاین است که فعالیتشان مستقیما به اینترنت وابسته است.

در بخش ارزیابی میزان آسیب‌پذیری کسب‌وکارها، گیم‌استودیوها، استارتاپ‌های اینترنتی B2C و تیم‌های برون‌سپاری فریلنس‌محور در صدر فهرست آسیب‌دیده‌ها قرار دارند. در مقابل، کسب‌وکارهای B2B داخلی، سازمان‌های دولتی و مجموعه‌های آفلاین یا نیمه‌آفلاین کمترین میزان آسیب را تجربه کرده‌اند.

یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های گزارش، به وضعیت اشتغال نیروهای دیجیتال مربوط می‌شود. براساس داده‌های داکس، ۵۰ درصد نیروهای دیجیتال از قطعی اینترنت تاثیر مستقیم گرفته‌اند.

بازار طراحی و فناوری در سال‌های اخیر یکی از معدود حوزه‌هایی بود که همچنان ظرفیت اشتغال و درآمدزایی داشت. حالا اما بخشی از این بازار با موجی از تعدیل نیرو، کاهش پروژه و نااطمینانی مواجه شده است.

گزارش داکس فقط به اثرات کوتاه‌مدت قطعی اینترنت اشاره نمی‌کند و بخشی از تحلیل خود را به پیامدهای بلندمدت اختصاص داده است.

هم‌زمان، شرکت‌های فناوری و طراحی نیز با کاهش ۲۰ تا ۵۰ درصدی درآمد مواجه شده‌اند. این افت درآمد در کنار نااطمینانی اقتصادی، می‌تواند سرمایه‌گذاری در توسعه محصول، آموزش نیرو و جذب استعدادهای جدید را کاهش دهد.

داده‌های منتشرشده در گزارش «روایت بقای دیزاین در ایران» تصویری روشن از وابستگی اقتصاد دیجیتال ایران به اینترنت ارائه می‌کند. در این گزارش، شرکت‌های بزرگ طراحی و فناوری بیشترین وابستگی را به اینترنت دارند و تاثیر مالی قطعی اینترنت بر آن‌ها تا ۹۵ درصد برآورد شده است.

تیم‌های داخلی استارتاپ‌ها، فریلنسرها و پژوهشگران UX نیز هم‌زمان وابستگی بالایی به اینترنت دارند و محدودیت‌های طولانی‌مدت عملا توان عملیاتی آن‌ها را کاهش می‌دهد.

در سال‌هایی که اقتصاد دیجیتال به یکی از مهم‌ترین مسیرهای اشتغال متخصصان جوان تبدیل شده بود، قطعی طولانی‌مدت اینترنت حالا به چالشی جدی برای بقای این اکوسیستم تبدیل شده است؛ اکوسیستمی که بخش مهمی از آن بر پایه ارتباط آزاد با ابزارها، سرویس‌ها و جریان جهانی فناوری شکل گرفته است.