مرهمهای کوچک برای زخمهای بزرگ؛ روایت پلتفرم «ایفا» از یاریرسانیهای مردمی پس از جنگ
«ایفا» یکی از همین پلتفرمهای کوچک است که از زمان جنگ برای خود یک ماموریت جدی تعریف کرده.
ترمیم آسیبهای پس از جنگ از سوی دولتها معمولا روندی کند، زمانبر و گاه نابرابر دارد. «ایفا» بهعنوان یک سازمان مردمنهاد، غیرانتفاعی و مستقل، از هفتههای گذشته تلاش کرده مسیرهای خود را برای جبران این خلأ در پیش بگیرد؛ از شناسایی میدانی آسیبدیدگان تا شبکهسازی با گروههای جهادی گرفته و سپس جذب منابع مالی از طریق تامین مالی جمعی و هدایت این منابع به سمت نیازهای فوری.
سارا شاهرخی، رئیس هیئت مدیره این پلتفرم، روندی را که تاکنون برای این کمکرسانی طی کردهاند برای زومیت شرح میدهد.
روزهای ابتدایی چنین بحرانهایی معمولا موجی از همدلی و کمک شکل میگیرد، اما گذشت زمان ادامه این روند را دشوارتر میکند
او میگوید: «در روزهای ابتدایی چنین بحرانهایی معمولا موجی از همدلی و کمک شکل میگیرد، اما با گذشت زمان هم نیروهای جهادی صحنه را ترک می کنند و هزینههای ساختوساز افزایش مییابد، هم کمکها کمتر میشود و ادامه روند را دشوارتر میکند. به همین دلیل تمرکز ما این است که در یک بازه زمانی کوتاه بخش قابلتوجهی از این نیازها را پوشش دهیم.» اما برای پوشش این نیازها پلتفرم ایفا که فقط ۷ سال از تاسیس آن میگذرد چه کار کرده است؟
آنها به این نتیجه رسیدهاند که حمایتها اگر بهموقع باشد میتواند گروه زیادی از آسیبدیدهها را در مدت کوتاهی به چرخه زندگی و درآمد بازگرداند؛ حتی اگر این مداخله فقط شامل تعمیر یک وسیله کار، تامین چند قلم از لوازم ضروری خانه، انجام تعمیرات ساده در محل سکونت (مانند دیوار، در و پنجره)، یا کمک به راهاندازی مجدد یک کسبوکار کوچک باشد.
به گفته شاهرخی، آنها در گام نخست با هلالاحمر و مدیران سازمان امور اجتماعی وزارت کشور و همچنین وزارت کار در استانهای آسیبدیده ارتباط گرفتند تا افراد، کسبوکارها و خانههای آسیبدیده را شناسایی و سپس بر اساس آن، منابع مالی لازم برای رفع نیازهای آنها را تامین کنند.
او میگوید: «در حال حاضر با همکاری هلالاحمر، با برخی گروههای جهادی که به ما معرفی شدهاند همکاری میکنیم و اجرای بخشی از کارها مانند تعمیرات را به آنها سپردهایم و همزمان با شهرداریها و سازمانهای مردمنهاد نیز در ارتباط هستیم.»
آنها امدادرسانی را از دو مسیر آغاز کردهاند: در روش اول، از هفته سوم فروردین بخشی از اعضای تیم با حضور در محل، بازدیدهای میدانی انجام میدهند؛ برای مثال در روستایی در بیدگنه، نزدیک ملارد که به علت نزدیکی به شهر موشکی بیدگنه تحریب زیادی داشت با کارگری مواجه شدند که پیش از آغاز جنگ عمل قلب باز انجام داده و منبع درآمدی نداشت؛ با وقوع جنگ هم خانهاش دچار آسیب شده است.
در نمونهای دیگر تیم میدانی «ایفا» در ایلام، با یک زنبوردار آسیبدیده روبرو شدند؛ زنبورداری که کندوهای او تخریب شده، زنبورهایش پراکنده و ملکه آنها از بین رفته بود. در برخی موارد هم آسیبها محدودتر اما معیشتی است. مانند مغازههایی که در و کرکره آنها بر اثر حملات آسیب دیدهاند.
به گفته پریسا امامی، مدیر اجرایی ایفا، رسیدگی به آسیبهای سنگین را بنیاد مسکن در شهرستانها بر عهده دارد و آسیبهای سطح یک و دو را ترمیم میکنند. مجموعه «ایفا» زمانی وارد عمل میشود که بتوان با بودجهای کمتر از ۱۰۰ میلیون تومان بخشی از خسارتها را جبران کرد.
مجموعه «ایفا» زمانی وارد عمل میشود که بتوان با بودجهای کمتر از ۱۰۰ میلیون تومان بخشی از خسارتها را جبران کرد
مسیر دوم امدادرسانی، شناسایی غیرمستقیم است. آنها همه مناطق را بهصورت حضوری بررسی نمیکنند و بخشی از اطلاعات از طریق جهادگران، نیروهای داوطلب و هلالاحمر سایر سازمانهای مردمنهاد که در میدان حضور دارند به دستشان میرسد: «برای مثال مطلع شدیم در نقطهای که مورد حمله قرار گرفته بود، تمام بوقلمونهای یک کسبوکار از بین رفته و جوجههای آنها هم یک روز بعد، بر اثر استرس ناشی از حمله تلف شدند.» این را پریسا امامی، مدیر اجرایی ایفا میگوید.
توزیع نابرابر حمایتهای اجتماعی
تیم ایفا میگوید: «آنچه در این بازدیدها روشن شد این است که بخشی از خانوادهها، با حمایتهای محدود اما بهموقع، میتوانند در مدت کوتاهی به چرخه زندگی بازگردند اما نکته مهم این بود که همه آسیبدیدهها دسترسی یکسانی نداشتند.
مثلا در شهرری (محله ۱۳ آبان)، بهواسطه حضور فعال شهرداری و نیروهای جهادی، کمکرسانی با نظم و پوشش بهتری در حال انجام است اما در برخی مناطق حاشیهای حضور گستردهای دیده نشده و بسیاری از خانوادهها همچنان با کمبود حمایت مواجهاند.»
منابع مالی از کجا تامین میشود؟
در کنار دریافت منابع از نهادهای دولتی، این مجموعه همچنان از مدل تامین مالی جمعی (Crowdfunding) هم استفاده میکند. مثلا ایفا با مجوز هلالاحمر برای جمعآوری کمکهای نقدی در زمان جنگ برای ساکنان داخل، کمپینی بر روی پلتفرم ایفا تشکیل داده و برای ایرانیان خارج از کشور هم لینک پلتفرم GoFundMe در نظر گرفته است.
طبق توضیحی که در صفحه این کمپین آمده، هدف آنها جمعآوری کمکهای مالی برای حمایت از دستکم ۱۰۰ خانواده آسیبدیده در جریان درگیریهای اخیر است.
ایفا تا اینجای کار بدون تبلیغات گسترده حدود ۵۰۰ میلیون تومان جمعآوری کرده است، شاهرخی توضیح میدهد که بخش عمده کمکهای ایفا بهصورت بلاعوض ارائه میشود و در برخی موارد، بازپرداخت آنها با فاصله زمانی طولانی انجام خواهد شد. به گفته ٰسیس هیئت مدیره این مجموعه، ایفا هنوز کمپین تبلیغاتی گستردهای را در شبکههای اجتماعی آغاز نکرده اما در صورت شروع این روند، تجربههایی مانند زلزله خوی نشان داده که امکان جذب کمکهای قابل توجهی وجود دارد.
شاهرخی میگوید: «در حال حاضر دولت برای برخی از این خانوادهها اسکان موقت فراهم کرده، اما پس از بازگشت به خانه، با کمبود جدی وسایل اولیه مواجه میشوند. ما هم متناسب با منابع مالیمان تلاش میکنیم این خلأ را تا حد امکان پر کنیم.»
البته جمعآوری منابع مالی در بسترهای بینالمللی با چالشهایی همراه است. برای نمونه، در پلتفرم GoFundMe حتی اشاره مستقیم به نام ایران میتواند باعث مسدود شدن صفحه شود.
در پلتفرم GoFundMe حتی اشاره مستقیم به نام ایران میتواند باعث مسدود شدن صفحه شود
شاهرخی در اینباره میگوید: «کمپین را در کامیونیتی ایرانیها در GoFundMe منتشر کردیم، اما با محدودیتهایی مواجه شدیم؛ بهطوری که توصیه میشود افراد از آوردن نام ایران خودداری کنند تا به دلیل تحریمها حسابهایشان بسته نشود.»
تیم ایفا تاکید میکند که در چنین شرایطی، فعالیتهای جمعآوری کمکهای مردمی با هماهنگی نهادهای مرتبط انجام میشود. امامی توضیح میدهد: «ما مجوزهای لازم را دریافت کردهایم و در موارد ضروری با هلالاحمر نیز هماهنگ هستیم. ضمن این که هنوز فعالیت تبلیغاتی گستردهای نداشتهایم و اطلاعرسانیها محدود بوده است.»
به گفته او، کمپینهای جمعآوری کمک با مجوزهای لازم از نهادهای مرتبط و با هماهنگی هلالاحمر پیش میرود و این ریسک خطرهای احتمالی را کاهش میدهد.
Crowdfunding تنها راه تامین منابع مالی آنها نیست. او همچنین از مذاکرات با برخی شرکتهای تامین مالی مانند ویپاد خبر میدهد که برای در اختیار گذاشتن منابع مالی با شرایط آسان برای کسانی که از طرف ایفا معرفی میشوند اعلام آمادگی کردهاند.
آنها همچنین اطلاعات کسبوکارهای آسیبدیده استانهای فارس، خوزستان و ایلام آذربایجان غربی را از استانداریها و ادارات اشتغال و وزارت کشور گرفته و به واسطه اعتبار و تایید «ایفا» به بانک معرفی میشوند تا وام بگیرند.
تجربه «ایفا» نشان میدهد که پلتفرمهای کوچک اگر بهدرستی به شبکههای اجتماعی، تامین مالی جمعی و سازوکارهای هماهنگی با نهادهای دولتی متصل شوند، میتوانند در بازسازی معیشت و زندگی آسیبدیدگان نقشی معنادار ایفا کنند؛ نقشی که شاید در آینده، بیش از پیش به بخشی جداییناپذیر از مدیریت بحران در عصر دیجیتال تبدیل شود.