سایه جنگ بر بازار موبایل؛ از افزایش قیمتها تا جستوجو برای مسیرهای جدید واردات
با آغاز جنگ در منطقه از ۹ اسفندماه، اقتصاد کشور و بهویژه بازار کالاهای دیجیتال با شوک بیسابقهای روبهرو شده است. توقف واردات، تعطیلی فروشگاهها و تیرگی روابط با مبادی اصلی تأمین کالا، دستبهدست هم دادهاند تا بازار موبایل ایران روزهای ملتهب و پرتنشی را تجربه کند.
جهش نجومی قیمتها در بازار نیمهتعطیل
بررسی وضعیت بازار نشان میدهد که با وجود کاهش محسوس تقاضا، قیمت گوشیهای هوشمند بهشکل عجیبی افزایش یافته است. بخش مهمی از این گرانی به نگرانی از کمبود کالا برمیگردد؛ زیرا در حال حاضر عملا واردات دریایی یا هوایی برای تلفن همراه انجام نمیشود و همین موضوع باعث میشود فروشندگان و خریداران با احتیاط بیشتری رفتار کنند و بازار با شوک قیمتی مواجه شود.
گلکسی S25 FE که تا اوایل فروردین با قیمت حدود ۸۵ میلیون تومان عرضه میشد، اکنون به بازهی ۱۰۰ تا ۱۰۵ میلیون تومان رسیده و حتی از قیمت گلکسی S25 اولترا در اوایل سال ۱۴۰۴ نیز فراتر رفته است. پرچمداران سامسونگ وضعیت عجیبتری دارند؛ درحالیکه با معرفی گلکسی S26 اولترا انتظار داشتیم قیمت اس۲۵ اولترا کاهش یابد، این مدل حالا با بیشاز دو برابر قیمت زمان عرضه و نرخ ۲۰۵ تا بیشاز ۲۲۰ میلیون تومان معامله میشود؛ پرچمدار جدید نیز با نرخ نجومی حدود ۳۵۰ میلیون تومان بهفروش میرسد.
در سوی دیگر بازار، آیفون نیز از موج گرانی در امان نمانده است؛ قیمت آیفون ۱۷ استاندارد از حدود ۱۸۵ میلیون تومان به نزدیک ۲۳۵ میلیون تومان افزایش یافته و آیفون ۱۷ پرو مکس هم جهشی از ۳۳۰ میلیون به حدود ۳۷۰ میلیون تومان را تجربه کرده؛ رشد قیمتها در شرایطی رخ داده که بازار با کاهش تقاضا مواجه است و همین تناقض، آیندهی قیمتها را با ابهام بیشتری روبهرو میکند.
گره کور واردات و تغییر اجباری مبادی تأمین
بخش عمدهای از تلاطم موجود در قیمت گوشی به مسدود شدن شریانهای وارداتی برمیگردد. با گسترش دامنهی جنگ، روابط ایران با کشورهای منطقه از جمله امارات متحدهی عربی که مبدأ اصلی ورود موبایل به کشور محسوب میشد، دچار چالشهای جدی شده است. عبدالمهدی اسدی، رئیس انجمن تلفن همراه، با تأیید این موضوع و تأثیر آن بر قیمتها، به زومیت میگوید:
قیمت مشخصاً بالا میرود؛ به خاطر اینکه مبدأ واردات موبایل ایران از امارات بوده و الان ما با امارات در چالشهای سیاسی، نظامی و جنگی هستیم؛ در حال حاضر کالایی نه بهصورت دریایی و نه هوایی وارد کشور نمیشود و تعرفهی گمرکی سال جدید هم هنوز برای هیچ باری اعمال و ترخیص نشده است.- عبدالمهدی اسدی، رئیس انجمن تلفن همراه
رئیس انجمن تلفن همراه با اشاره به حجم ۳۰ میلیارد دلاری مراودات سالیانهی ایران با امارات، بر لزوم یافتن مسیرهای جایگزین در شرایط فرسایشیشدن جنگ تأکید میکند و میافزاید: «ما مسیرهای جایگزین در نظر داریم؛ مثلا کالا به مرز تایباد بیاید، وارد مشهد شود و به تهران ترانزیت شود. همچنین ترکیه و فرودگاه جدید استانبول که زیرساخت بسیار قوی دارد، مدنظر است تا کالا به استانبول برود، زمینی به وان بیاید و از مرز بازرگان یا جلفا وارد کشور شود.»
توجه داشته باشید که همین تغییر مسیر واردات کالا هم میتواند بر هزینهی ترانزیت کالا بیفزایید و در نهایت قیمت کالای واردشده به کشور را تحتتأثیر قرار دهد.
تعطیلی شرکتها و چشمانداز موجودی بازار
عامل مهم دیگری که عرضه را مختل کرده، تعطیلی اجباری شرکتها برای حفظ جان پرسنل در برابر خطرات ناشی از حملات است. در حال حاضر بازارهای فیزیکی مانند علاءالدین و چارسو عملا خروجی ندارند و فروشگاههای اینترنتی نیز بهندرت کالا عرضه میکنند و غیر از چند پلتفرم آنلاین، باقی فروشگاهها، ثبت سفارش را متوقف یا محدود کردهاند.
نگرانی از خالیشدن کامل انبار شرکتها تا حدی با صحبتهای رئیس انجمن تلفن همراه تلطیف میشود. اسدی معتقد است که وضعیت فعلی نگرانکننده نیست: «کالا در انبار شرکتها زیاد داریم؛ چون شرکتها برای شب عید جنس آورده بودند. در حال حاضر تقاضایی هم به آن صورت نیست و حداقل برای ۲ تا ۳ ماه کالا در بازار وجود دارد.»
اسدی تأکید میکند که شرکتها قصد احتکار ندارند و بازار موبایل براساس عرضه و تقاضا پیش میرود. وی ابراز امیدواری کرده که با بازگشت آرامش و از سرگیری فعالیتها، حباب قیمتی فعلی تخلیه شود؛ اسدی در نهایت بهنمایندگی از صنف تلفن همراه، ضمن محکومکردن حملات به زیرساختهای کشور که منجر به آسیب ۱۰ تا ۸۰ درصدی به برخی کارخانههای تولیدی شده است، خواستار حمایتهای ویژه برای عبور از بحران شد.
جهش مضاعف هزینهها؛ از تعرفههای گمرکی تا نرخ ارز واردات
رویههای قانونی و تغییرات ارزی جدید سد بزرگی در برابر کاهش قیمتها در آینده ایجاد کردهاند. حتی اگر فرض کنیم با پایان شرایط فعلی، واردات از سر گرفته شود، هزینههای پایه به شکلی تغییر کردهاند که بازگشت به قیمتهای پیشین کمی دور از ذهن بهنظر میرسد.
جهش قابلتوجه نرخ ارز مبنای گمرکی یکی از عوامل تأثیرگذار بر قیمت گوشی در آینده است؛ چراکه در ابتدا طبق لایحهی بودجهی سال ۱۴۰۵، مقرر شده بود نرخ محاسبهی حقوق ورودی و رجیستری برای دلار و یورو بهترتیب از حدود ۶۸٬۰۰۰ و ۷۳٬۰۰۰ تومان در سال ۱۴۰۴ به ۸۵٬۰۰۰ و ۱۰۳٬۰۰۰ تومان در سال ۱۴۰۵ افزایش پیدا کند؛ اما در نهایت، مجلس، نرخ ارز مبنای گمرکی را متوسط نرخ ارز در بهمن سال ۱۴۰۴ (مورد تایید بانک مرکزی) تعیین کرد؛ نرخی که احتمالا برای دلار، بیشاز ۱۰۰٬۰۰۰ تومان خواهد بود.
در کنار نرخ ارز مبنای گمرکی، نرخ ارز تخصیصی برای واردات نیز با تغییرات شدیدی همراه بوده است. تأمین ارز گوشیهای موبایل بر مبنای نرخ ارز تالار دوم مرکز مبادله انجام میشود که با سیاستهای جدید ارزی و ادغام تالارها در زمستان ۱۴۰۴، قیمت دلار در این بخش جهش محسوسی را تجربه کرد و از حدود ۱۲۲ هزار تومان در اوایل زمستان تا بیشاز ۱۴۰ هزار تومان در اواسط اسفند رسید.
با شروع مجدد ثبت سفارشها در سال ۱۴۰۵، واردکنندگان ناچارند ارز مورد نیاز خود را با نرخی بهمراتب بالاتر از میانگین سال ۱۴۰۴ تهیه کنند. ترکیبِ «دلار وارداتی گرانتر» و «تعرفهی گمرکی بالاتر»، احتمال کاهش قیمتها را بسیار تضعیف کرده است؛ چرا که حتی گوشیهایی که اکنون با نرخهای بالا در بازار عرضه میشوند و از موجودیِ واردات شب عید با نرخهای پایینترِ سال ۱۴۰۴ هستند، با ورود بارهای جدید در سال ۱۴۰۵ ارزانتر نخواهند شد.
بازاری در انتظار آرامش یا آماده یک جهش دائمی؟
بازار موبایل ایران روزهای برزخیِ بیسابقهای را سپری میکند. از یک سو، ترس از آینده و توقف واردات باعث ایجاد حبابهای قیمتی کاذب شده و از سوی دیگر، واقعیتهای اقتصادی نظیر افزایش چشمگیر نرخ ارز مبادلهای و تعرفههای گمرکی نشان میدهد که حتی با فروکش کردن آتش جنگ، بازگشت به قیمتهای اوایل سال ۱۴۰۴ دور از انتظار است.
با وجود موجودی دو تا سهماههی انبارها، زمان به سرعت در حال گذر است و موفقیت در ایجاد مسیرهای ترانزیتی جایگزین؛ مانند ترکیه یا مرزهای شرقی نقشی تعیینکننده در آیندهی بازار خواهد داشت. تا آن زمان، خریداران و فروشندگان هر دو در حالت انتظار به سر میبرند.
آیا با پایان التهابات منطقه، چراغهای بازارهای مرکزی موبایل دوباره با قیمتهایی منطقی روشن خواهند شد یا باید به موبایلهای چندصد میلیونی عادت کنیم؟ پاسخ این سؤال، تنها در گرو گذشت زمان و سیاستهای کلان اقتصادی در ماههای پیشرو است.