از بحران معیشت تا وضعیت قرمز سلامت روان؛ روایت ۲۵۹۹ کامنت از یک خاموشی دیجیتال

قطع ارتباط با دنیا، آموزشی که روی زمین مانده و شغل‌هایی که از دست می‌روند؛ این خلاصه دلایل خشم، اندوه، ترس و ناامیدی است که در ۲ هزار و ۵۹۹ کامنت کاربران زومیت در مطلب «۱۲ روز آفلاین اجباری؛ با ما از چالش‌هایتان بگویید» نوشته شده است.

تعداد نظرات نوشته‌شده کاربران برای این مطلب، آن‌قدر زیاد بود که دیتاک، به‌عنوان یک پلتفرم تحلیل داده، به کمک زومیت آمد تا بتوانیم تصویری دقیق از همه آسیب‌هایی که قطعی اینترنت به کاربران می‌زند ترسیم کنیم. از آن‌جا که همیشه اعداد و آمار راه تاثیرگذارتری برای نشان دادن اهمیت رخدادهاست، مجموع داده‌های به‌دست‌آمده از نظرات کاربران در رابطه با چالش‌ها، مشکلات و حال و روزشان است که در این گزارش به شکل عدد درآمده تا شاید بزرگی معایب و آسیب‌های قطعی اینترنت بهتر به چشم بیاید.

ذکر این نکته ضروری است که زومیت کامنت‌ها را به‌صورت خام برای تحلیل برون‌سپاری نکرده و این نظرات بدون ذکر اطلاعات شخصی کاربران به دیتاک ارائه شده است. همه اطلاعات هویتی کاربران نزد زومیت محفوظ است.

احتمالا نوشتن از این که افراد نیاز به اینترنت جهانی دارند تا بتوانند ارتباطات‌شان را برقرار کنند؛ اینترنت می‌خواهند که بتوانند به روزمره‌ترین نیازهایشان پاسخ بدهند و اصلا اینترنت را می‌خواهند که بتوانند با چند ابزار سرگرم‌کننده مثل بازی، موسیقی، فیلم و... تاب‌آوری‌شان در شرایط حساس اجتماعی را بالا ببرند، چندان قانع‌کننده نبوده که وارد سومین هفته آفلاین اجباری شده‌ایم.

داده‌هایی که دیتاک از بخش نظرات زومیت در روزهای ۲۹ و ۳۰ دی، یعنی در هفته دوم قطعی اینترنت، بیرون کشیده نشان می‌دهد در مطلب «با ما از چالش‌هایتان بگویید، ۲۳.۲ درصد از نظرات جنبه اطلاع‌رسانی داشته، یعنی ۶۰۵ کامنت توضیح چالش‌ها بوده است.

پس از آن اما در ۴۹۴ کامنت، یعنی حدود ۲۰ درصدشان، احساس «خشم و اعتراض» بوده است. پیامی روشن از این که شهروندان یک جامعه از این که از حق‌ دسترسی به اینترنت محروم مانده‌اند، خشمگین‌اند. حتی درصد خشم بیش از احساساتی مثل ترس، ناامیدی و اندوه است.

احساس «ترس یا اضطراب» در حدود ۱۴ درصد کامنت‌ها (معادل ۳۵۹ کامنت) وجود داشته و «ناامیدی و استیصال» هم احساس تکرارشونده در ۱۳.۵ درصد نظرات، یعنی ۳۴۹ کامنت، بوده است.

از مجموع حدود ۱۶۰۰ کامنت منتشرشده ۱۰.۸ درصد کامنت‌ها (۲۸۲ نظر) احساس «غم و اندوه» داشته‌اند و ۸ درصد از کامنت‌ها حاکی از «سردرگمی افراد و پرسشگری‌» بوده است. سهم «امید» از کل احساساتی که در کامنت‌های کاربران دیده شده فقط ۵.۵ درصد بوده و یعنی فقط در ۱۴۴ کامنت امیدواری وجود داشته است.

کنار هم گذاشتن این اعداد نشان می‌دهد ۵۹ درصد از کامنت‌های کاربران احساسات منفی مثل خشم، ترس، ناامیدی، غم، فرسودگی، نفرت/تحقیر را در خود دارند و احساسات مثبتی مثل امید، شادی و سازگاری) مجموعا سهم ۹ درصدی در کامنت‌ها دارند.

تحلیل واژگان و روایت‌های پرتکرار در کامنت‌ها نشان می‌دهد دردهای اقتصادی و فشار روانی از مهم‌ترین مسائلی است که کاربران درباره آن نوشته‌اند. ضرر، زیان و خسارت با سهم ۷.۱ درصدی پرتکرارترین درد اقتصادی بوده و سهم «چک/تسویه/ بانک/ فاکتور» هم ۶.۳ درصد بوده است. بیکاری یا ازدست‌رفتن شغل در کنار نشانه‌های فشار بر خانواده (مثل مستاجری، کسب‌وکار کوچک و...) هم دیده می‌شود.

دردهای اقتصادی که کاربران مکرر به آن اشاره کرده‌اند نشان می‌دهد در این شرایط اقتصادی نابه‌سامان قطع اینترنت هم زخم دیگری به کاربران می‌زند. زخمی که چشم‌ مسئولان نادیده‌اش گرفته است.

خروج از کشور یا بی‌آیندگی با سیگنال‌های مهاجرت، رفتن، نهایی شدن تصمیم به خروج از کشور و ترک کشور هم در ۱۳۲ کامنت به میزان ۵ درصد دیده شده است. هربار قطعی اینترنت امید ماندن در این سرزمین را کم‌رنگ‌تر می‌کند. در قطعی‌های پیشین هم هم‌زمان با ازدست‌رفتن امیدها، تلاش‌ها و کسب‌وکارها تعداد زیادی از افراد از کشور رفتند.

۱۹ روز از قطعی اتصال به جهان گذشته و هنوز مگر با هزار ترفند و دست‌ به دامن چندین کانفیگ ناپایدار و پروکسی کند شدن، نمی‌توانیم به اینترنت دسترسی داشته باشیم. کاربران زومیت در مطلب «از چالش‌هایتان بگویید» بیش از هر مشکلی به «اختلال سرویس‌ها و ابزارهای کاری» اشاره کرده‌اند؛ به‌طوری که ۲۲.۶ درصد از کامنت‌ها اشاره به این معضل بوده است.

در ۱۸.۵ درصد از نظرات قطع ارتباط با دنیا، به‌ویژه قطع ارتباط با خانواده و عزیزان‌شان که در خارج از ایران هستند چالش پررنگ‌ کاربران بوده است. در ۱۴ درصد از موارد هم به آسیب‌های شغلی، ازدست‌رفتن درآمد و زیان به کسب‌وکار نوشته شده است. ۱۳.۸ درصد از افراد به «حقوق» به‌معنای حق دسترسی به اینترنت و «تبعیض» ناشی از قطعی اینترنت اشاره کرده‌اند.

اما شاید دردناک‌ترین چالشی که در ۱۳ درصد از گزارش‌ها به آن اشاره شده «فشار روانی» و «فرسودگی» باشد که در کلمات نوشته‌شده موج می‌زند. افراد از «بی‌آیندگی» و «میل به مهاجرت» هم نوشته‌اند و «بلاتکلیفی» نیز احساس دیگری بوده که در نوشته‌هایشان دیده می‌شود.

گفتنی است که ۳۵ درصد از نظرات کاربران زومیت در دسته «نامشخص» قرار می‌گیرد به این معنا که در این کامنت‌ها «احساس» و «فریاد/اعتراض» واضح است، اما به‌صورت مستقیم به مشکل اشاره نشده است.

تحلیل دیتاک از کامنت‌ها نشان می‌دهد که عموم نظرات کاربران «شکایت، گلایه و اعتراض» (۶۱.۲ درصد، معادل ۱۵۹۱ کامنت) است و «درخواست صریح» (۷.۹ درصد، معادل ۲۰۵ کامنت) سهم کم‌تری دارد. ۵.۳ درصد از کامنت‌ها هم ترکیب این دو مورد بوده است. مابقی نظرات هم نه گلایه بوده و نه درخواست.

در ۶۰۹ مورد از کامنت‌‌ها (۲۳.۴ درصد) کاربران به شکل صریح حداقل یک شغل یا نقش اشاره شده است که در این میان ۷.۳ درصد دانشجو یا دانش‌آموزان بوده‌اند. ۵ درصد هم به این که تولیدکننده محتوا یا یوتیوبر هستند اشاره کرده‌اند. در ۴ درصد از مشاغل ذکرشده به شغل‌های بانکی، مالی و حسابداری اشاره شده و در ۳.۷ درصد از کامنت‌ها هم شغل اشاره‌شده برنامه‌نویسی بوده است. سهم سایر مشاغل را در نمودار زیر می‌توانید ببینید:

سهم ذکر مستقیم نام پلتفرم‌های پرکاربرد خارجی از کل ۲,۵۹۹ کامنتی که کاربران در مطلب زومیت گذاشته‌اند نشان می‌دهد نام تلگرام با ذکر ۶.۳ درصدی بیشتر از همه پلتفرم‌ها دیگر تکرار شده است. گوگل در کامنت‌های کاربران سهم ۴.۱ درصدی و یوتیوب سهم ۳.۴ درصدی داشته است. اینستاگرام، چت‌جی‌پی‌تی و VPN یا فیلترشکن هم جزو پلتفرم‌هایی است که کاربران برده‌اند.

این اعداد و درصدها نشان می‌دهد کاربران در بیان نیازها، بیش از هر چیز به «پیام‌رسان/ارتباط» و «جست‌وجو و ابزارهای گوگل» نیاز دارند.

بررسی ۲۵۹۹ کامنت کاربران زومیت نشان می‌دهد میدان کامنت‌ها فقط عرصه ثبت اعتراض سیاسی نیست؛ بخش بزرگی از نظرات روایت پیامدهای ملموس نبود اینترنت در زندگی روزمره است. پیامدهایی که آن‌قدر به نظر تصمیم‌گیرندگان بی‌اهمیت است که حالا شمار روزهای قطعی اینترنت دارد به عدد ۲۰ می‌رسد.