ماهواره «کوثر ۱.۵» که دیماه سال گذشته همراه با ماهوارههای «پایا» و «ظفر ۲» به فضا پرتاب شد، اکنون در بخش مخابرات اینترنت اشیا وارد مرحله عرضه محصول شده است؛ با این حال، تیم سازنده هنوز نتوانسته تصاویر ثبتشده بهوسیله این ماهواره را در ایستگاههای زمینی دریافت کند. همزمان، طراحی و ساخت دو ماهواره «کوثر ۱.۶» و «کوثر ۱.۷» نیز با هدف توسعه منظومه ماهوارهای «دونما» آغاز شده است.
کوثر ۱.۵ سومین محصول یک شرکت دانشبنیان پس از ماهوارههای «کوثر» و «هدهد» است. حسین شهرابی، سازنده ماهوارههای کوثر و هدهد، درباره ماموریتهای این ماهواره به فارس گفت: «این ماهواره دو ماموریت اصلی داشت که شامل سنجش از دور و تصویربرداری با کاربردهای کشاورزی و همچنین مخابرات اینترنت اشیا بود.»
به گفته او، ماموریت مخابرات اینترنت اشیای این ماهواره مطابق برنامه در حال انجام است و اکنون فروش مودمهای ماهوارهای به متقاضیانی که به برقراری ارتباط مخابراتی با ماهواره یا ایجاد ارتباط اختصاصی نیاز دارند، آغاز شده است.
چرا هنوز تصویری از کوثر به زمین نرسیده است؟
وضعیت ماموریت تصویربرداری کوثر ۱.۵ با بخش مخابراتی متفاوت است. برای اجرای این ماموریت، ابتدا باید دوربین ماهواره بهدرستی به سمت زمین جهتگیری میکرد. سامانه کنترل وضعیت نیز باید شرایط ثبت تصویر و سپس ارسال آن از طریق لینک مخابراتی به ایستگاه زمینی را فراهم میکرد.
به گفته شهرابی، تیم سازنده با وجود مشکلات مختلف توانسته جهتگیری ماهواره به سمت زمین را انجام دهد، اما تصاویر ارسالی هنوز در ایستگاه زمینی دریافت نشدهاند. او گفت: «بهصورت خلاصه، تمام گامهایی که پیش از ارسال و دریافت تصویر از سمت زمین لازم بوده، انجام شده و با وجود این که در بررسیهای انجامشده اشکالی در ماهواره مشاهده نشده، هنوز تصویری دریافت نشده است.»
بررسیها و پایشهای انجامشده تاکنون نشانهای از وجود مشکل در خود ماهواره نشان ندادهاند. به همین دلیل، تمرکز تیم فنی به اصلاح و سازگارکردن زنجیره ایستگاههای زمینی منتقل شده است. شهرابی ابراز امیدواری کرد با اعمال این تغییرات، دریافت تصاویر ممکن شود؛ هرچند تاکید کرد که برای قضاوت نهایی باید منتظر نتیجه اقدامات بعدی ماند.
ریسک نخستین قرارداد پیشفروش خدمات فضایی
خدمات ماهواره کوثر در چارچوب قانون جهش تولید دانشبنیان به سازمان فضایی ایران پیشفروش شده است؛ قراردادی که سازنده این ماهواره آن را نقطه عطفی در صنعت فضایی کشور میداند. بااینحال، اجرای نخستین نمونه چنین قراردادی، چالشهایی را نیز برای شرکت سازنده ایجاد کرده است.
شهرابی درباره نحوه تقسیم ریسک در این پروژه گفت: «یکی از این مشکلات آن است که در عمل، ریسک فناوری بهطور کامل بر عهده شرکت دانشبنیان قرار گرفته، در حالی که قانون صراحتاً دولت را موظف کرده است از شرکتهای خصوصی فعال در حوزه منظومههای ماهوارهای و سرمایهگذاری آنها در برابر ریسکها حمایت کند.»
او از معاونت علمی و سازمان فضایی خواست در اجرای این قرارداد به شرکت سازنده کمک کنند تا تجربه نخست، مسیر ورود سایر شرکتها و سرمایهگذاران خصوصی به صنعت فضایی را نیز هموار کند.
افزایش ۶ برابری نرخ ارز و فشار بر پروژه
تغییرات نرخ ارز یکی دیگر از موانع اجرای قرارداد کوثر بوده است. به گفته شهرابی، از زمان امضای قرارداد تا پرتاب دو ماهواره در چارچوب آن، نرخ ارز تقریبا ۶ برابر شده و این افزایش، محاسبات و جریانهای مالی پیشبینیشده در ابتدای پروژه را مختل کرده است.
بسیاری از محاسبات و جریانهای مالی که در زمان تعریف پروژه پیشبینی شده بود، بهدلیل این تغییرات بهطور کامل دچار مشکل شده و متأسفانه روالهای قانونی سنتی نیز در این زمینه پشتیبان پروژه نیستند.- حسین شهرابی، سازنده ماهوارههای کوثر و هدهد
شرکت سازنده انتظار دارد سازمان فضایی و معاونت علمی با توجه به نوپا بودن این مدل قراردادی، راهکاری برای کاهش فشارهای مالی و پوشش بخشی از ریسکهای پروژه ارائه کنند.
عرضه گیرندههای جیبی و چمدانی ماهواره
شهرابی همچنین توضیح میدهد که پروژه کوثر ۱.۵ در بخش مخابراتی وارد مرحله تکثیر تجهیزات زمینی شده؛ این تجهیزات، گیرندههای اختصاصی لینک مخابراتی «هدهد» هستند؛ نامی که برای لینک مخابراتی ماهواره کوثر ۱.۵ انتخاب شده است. شهرابی درباره مدلهای این گیرندهها توضیح داد:
دو نوع گیرنده برای این لینک مخابراتی عرضه میکنیم؛ یکی گیرنده چمدانی و دیگری گیرنده جیبی که ابعاد بسیار کوچکی دارد و حتی از کف دست کوچکتر است و میتواند در شرایطی ارتباط دوطرفه با ماهواره برقرار کند.- حسین شهرابی، سازنده ماهوارههای کوثر و هدهد
بر اساس توضیحات او، بخش مخابراتی ماموریت از مرحله آزمایش عبور کرده و به عرضه محصول و تکثیر تجهیزات زمینی رسیده است. این تجهیزات میتوانند برای کاربران یا مجموعههایی به کار گرفته شوند که به ارتباط ماهوارهای اختصاصی نیاز دارند.
کوثر ۱.۶ و ۱.۷؛ گام بعدی منظومه دونما
با وجود این که هنوز تلاشها برای دریافت تصاویر کوثر ۱.۵ به نتیجه نرسیده، پروژههای بعدی این مجموعه نیز آغاز شدهاند. شهرابی اعلام کرد: «در حال حاضر دو ماهواره با نامهای «کوثر ۱.۶» و «کوثر ۱.۷» در مجموعه ما در حال طراحی و ساخت هستند و برنامه داریم این دو ماهواره را بهصورت همزمان پرتاب کنیم.»
این دو ماهواره گامی اساسی برای توسعه منظومه «دونما» خواهند بود. توسعه فناوری تغییر موقعیت ماهواره در مدار، انجام مانور مداری و تغییر زاویه قرارگیری آن، از مأموریتهای اصلی پروژه است. همچنین قرار است محمولههای سنجش از دور و مخابرات اینترنت اشیا در هر دو ماهواره ارتقا پیدا کنند.
برنامه توسعه دونما تنها به فناوری محدود نیست و ایجاد بازار و زیستبوم اقتصادی نیز بخشی از آن به شمار میرود. تیم سازنده در حال مذاکره با سرمایهگذاران و شرکای بینالمللی است تا این منظومه را در کشورهای عضو بریکس نیز معرفی کند. هدف نهایی، شکلگیری بازاری داخلی و بینالمللی برای خدمات منظومه و فراهمشدن مسیر ورود شرکتها و سرمایهگذاران بیشتر به صنعت فضایی ایران است.
