بحرانهای ناشی از جنگ و تعطیلی مدارس، آموزش آنلاین را از یک راهکار موقت به یکی از ابزارهای مهم تداوم آموزش در کشور تبدیل کرده است. بر اساس آمار اعلامشده از سوی اسکایروم، میزان استفاده مدارس از این پلتفرم در بهار ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸۰ برابر افزایش یافته است؛ رشدی که در کنار کمبود نیروی انسانی و فضای آموزشی، بار دیگر ضرورت توسعه زیرساختهای آموزش دیجیتال را مطرح کرده است.
پیمان عمرانی، مدیر ارشد مارکتینگ اسکایروم، در رویداد «تخته سیاه» با ارائه آماری از روند استفاده مدارس از این پلتفرم اعلام کرد میزان استفاده مدارس از اسکایروم در بهار ۱۴۰۵ نسبت به بهار سال گذشته ۸ هزار درصد افزایش داشته است. این رشد در حالی اتفاق افتاده که طی ماههای گذشته، تعطیلی مدارس و شرایط ناشی از جنگ، نیاز به راهکارهای جایگزین برای برگزاری کلاسهای آموزشی را افزایش داده است.
روند افزایشی استفاده مدارس البته به ماههای اخیر محدود نمیشود. بر اساس آمار ارائهشده، میزان استفاده مدارس از اسکایروم در پاییز ۱۴۰۴ نیز نسبت به پاییز ۱۴۰۳ حدود ۱۳۰ درصد افزایش داشته است. این ارقام نشان میدهد ابزارهای آموزش آنلاین در حال تبدیل شدن به بخشی پایدارتر از اکوسیستم آموزشی کشور هستند و دیگر صرفاً در زمان تعطیلی مدارس مورد استفاده قرار نمیگیرند.
اسکایروم در مقیاس کلی نیز از رشد قابل توجه استفاده از خدمات خود خبر داده است. به گفته عمرانی، تاکنون ۳۵ میلیون نفر در این پلتفرم حضور داشتهاند و ۴۳ میلیون رویداد از طریق آن برگزار شده است. این پلتفرم همچنین امکان میزبانی همزمان ۳۳ هزار رویداد و ۵۴۰ هزار کاربر را در یک زمان داشته است.
با این حال، افزایش استفاده از فناوری در آموزش الزاماً به معنای افزایش کیفیت یادگیری نیست. فاطمه مقدس، مشاور وزیر رفاه، در بخش دیگری از رویداد «تخته سیاه» با اشاره به وضعیت آموزش در کشور، نسبت به توسعه آموزش آنلاین بدون سیاستگذاری و زیرساخت مناسب هشدار داد. به گفته او، مسئله آموزش دیجیتال تنها فراهم کردن امکان اتصال دانشآموز و معلم به یک پلتفرم نیست و کیفیت یادگیری باید همزمان با توسعه دسترسی مورد توجه قرار گیرد.
مقدس همچنین با اشاره به مفهوم «فقر یادگیری» اعلام کرد این شاخص در دوره آموزش آنلاین به حدود ۷۰ درصد رسیده و نزدیک به ۴۰ درصد دانشآموزان کشور حداقل سطح یادگیری را ندارند. از نگاه او، فناوری به تنهایی نمیتواند شکاف آموزشی را از بین ببرد و در صورت نبود سیاستگذاری مناسب، حتی ممکن است به افزایش نابرابری میان دانشآموزان منجر شود.
در همین حال، کمبود نیروی انسانی و فضای آموزشی نیز یکی دیگر از چالشهای جدی نظام آموزشی کشور است. عمرانی با استناد به آمار آموزشوپرورش از کمبود ۱۲۰ هزار معلم، ۳۰ هزار مشاور تحصیلی و بیش از ۱۰۲ هزار کلاس درس خبر داد. او همچنین سهم هزینههای آموزش دولتی در ایران را حدود ۲.۸ درصد تولید ناخالص داخلی اعلام کرد؛ در حالی که یونسکو اختصاص ۴ تا ۶ درصد تولید ناخالص داخلی به آموزش را توصیه میکند.
مجموع این چالشها باعث شده است فعالان حوزه آموزش، آینده آموزش دیجیتال را نه در حذف مدرسه و جایگزینی کامل کلاس حضوری با کلاس آنلاین، بلکه در شکلگیری مدلهای ترکیبی جستوجو کنند. در این مدل، آموزش حضوری همچنان محور اصلی است و ابزارهای دیجیتال برای تکمیل فرآیند یادگیری، دسترسی در شرایط بحران و افزایش انعطافپذیری آموزشی مورد استفاده قرار میگیرند.
یادگیری ترکیبی، بازیوارسازی و استفاده از هوش مصنوعی از جمله روندهایی هستند که در این رویداد به عنوان محورهای مهم آینده آموزش آنلاین مطرح شدند. بر اساس آمار ارائهشده، بازار آموزش آنلاین مدارس در جهان که در سال ۲۰۲۵ حدود ۹.۲ میلیارد دلار برآورد شده، میتواند تا سال ۲۰۳۲ به حدود ۱۶ میلیارد دلار برسد.
عمرانی با اشاره به تجربه سالهای پس از همهگیری کرونا نیز گفت مدلهای ترکیبی آموزش در بسیاری از مدارس جهان تثبیت شدهاند و ابزارهای دیجیتال به تدریج از یک راهکار اضطراری به بخشی از ساختار آموزشی تبدیل شدهاند.
اسکایروم نیز در همین راستا از اجرای طرحی با عنوان «معلمِ معلمها» خبر داده است. هدف این طرح، انتقال تجربه معلمانی است که توانستهاند در فضای آموزش آنلاین عملکرد موفقی داشته باشند به سایر معلمان و کمک به ارتقای کیفیت برگزاری کلاسهای مجازی عنوان شده است.
افزایش ۸۰ برابری استفاده مدارس از اسکایروم را میتوان نشانهای از تغییر رفتار نظام آموزشی در مواجهه با بحران و محدودیتهای آموزش حضوری دانست. با این حال، این رشد در نهایت یک پرسش مهمتر را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد: آیا توسعه دسترسی به آموزش آنلاین میتواند همزمان به بهبود کیفیت یادگیری نیز منجر شود؟
تجربه ماههای اخیر نشان داده است که فناوری میتواند چراغ کلاس را در شرایطی که مدرسه امکان فعالیت عادی ندارد روشن نگه دارد، اما مسئله آموزش با برگزاری کلاس تمام نمیشود. کیفیت محتوا، توانمندی معلم، دسترسی برابر دانشآموزان، نقش خانواده و زیرساختهای پایدار، عواملی هستند که تعیین میکنند آموزش آنلاین صرفاً راهی برای عبور از بحران باشد یا به بخشی مؤثر از آینده نظام آموزشی ایران تبدیل شود.
