فینیاس فیشر؛ هکری که شرکت‌های جاسوس‌افزار را هک کرد و هرگز دستگیر نشد

شامگاه پنجم جولای ۲۰۱۵، نام حساب توییتری شرکتی ایتالیایی Hacking Team به Hacked Team تغییر کرد و کمی بعد از همان حساب لینکی منتشر شد که آرشیو ۴۰۰ گیگابایتی اطلاعات داخلی شرکت را برای دانلود در دسترس مخاطبان می‌گذاشت.

شرکت هکینگ تیم از میلان به دولت‌ها و سازمان‌های امنیتی ابزار نفوذ می‌فروخت. مشتریان پول می‌دادند تا به تلفن یا کامپیوتر فرد دیگری راه پیدا کنند و ارتباطاتش را زیر نظر بگیرند. حالا ایمیل‌ها، پرونده‌ی مشتریان و اسناد مالی خودِ شرکت روی اینترنت در اختیار همگان بود.

مهاجم آگاهانه حساب توییتری رسمی شرکت را برای اعلام هک انتخاب کرد، زیرا هرکسی که برای بررسی خبر به صفحه‌ی هکینگ تیم سر می‌زد، به همان فایل‌هایی می‌رسید که شرکت می‌خواست از دسترس خارجشان کند.

چهره‌ی پشت این حمله‌ی غافلگیرکننده، به گروه یا سازمان خاصی وابسته نبود و خودش را با نام مستعار Phineas Fisher معرفی می‌کرد. کسانی که اخبار جاسوس‌افزارها را دنبال می‌کردند، این اسم را از ماجرای سال قبل می‌شناختند؛ از حمله‌ای به یکی دیگر از شرکت‌های بزرگ بازار نظارت که فیشر حتی نامش را هم از محصول همان شرکت قرض گرفته بود.

پیش از اینکه هکینگ تیم تیتر اول اخبار فناوری شود، شرکت گاما اینترنشنال یکی از بازیگران قدرتمند بازار ابزارهای نظارتی محسوب می‌شد که مجموعه‌ای از ابزارهای جاسوسی را با نام فین‌فیشر می‌فروخت.

محصول دیگری از گاما به نام فین‌اسپای، پس از ورود به کامپیوتر هدف، می‌توانست رمزها و نوشته‌های کاربر را ثبت کند و مکالمات اسکایپ را بردارد. اطلاعاتی مثل تصویر صفحه، صدای گفت‌وگوها و چیزهایی که صاحب کامپیوتر هنگام تایپ‌کردن تصور می‌کرد خصوصی‌اند، همگی در پوشه‌های مخفی دستگاه جمع می‌شدند.

بهار ۲۰۱۲، چند فعال بحرینی ایمیل‌هایی دریافت کردند که به اعتراضات کشور مربوط می‌شد. فعالان روی عکس و سندهای پیوست شده به ایمیل‌ها کلیک می‌کردند، چون عادت داشتند خبر بازداشت‌ها و تحولات روز را از همین طریق به دست آورند.

فایل‌ها پس از اجرا تصویری را نشان می‌دادند و هم‌زمان، در پس‌زمینه، برنامه‌ای برای دسترسی مخفیانه به کامپیوتر نصب می‌کردند. پژوهشگران سیتیزن‌لب دانشگاه تورنتو، با بررسی برخی از این پیوست‌ها به نشانه‌هایی از فین‌اسپای رسیدند. ابزارهای گران‌قیمت گاما، نه برای ردیابی مجرمان، بلکه علیه روزنامه‌نگاران، مخالفان سیاسی و فعالان حقوق بشر به کار می‌رفت.

فینیاس فیشر حسابی با شناسه‌ی GammaGroupPR راه انداخت و مجموعه‌ای از داده‌های داخلی شرکت مانند دفترچه‌های استفاده از جاسوس‌افزار، لیست قیمت‌ها، نتایج آزمایش فین‌فیشر در برابر آنتی‌ویروس‌ها، فهرست مشتریان و سورس‌کد برخی از نرم‌افزارها را در دسترس عموم قرار داد.

اما نفوذ به گاما و افشای اطلاعات، تنها پرده‌ی اول نمایش فیشر بود.

فینیاس فیشر نمی‌خواست مثل اغلب هکرها، داده‌های مهمی را سرقت کند و بعد برای فروششان در بازارهای دارک‌وب ناپدید شود. او پس از نفوذ به گاما راهنمای متنی مفصلی منتشر کرد و مراحل حمله را توضیح داد تا تجربه‌اش را با سایر هکرها به اشتراک بگذارد و آن‌ها را هم به اقدام ترغیب کند.

او هدفش را اسطوره‌زدایی از هک می‌دانست و می‌خواست تصور عمومی مردم از رازآلود بودن هک را در هم بشکند. در نوشته‌اش توضیح می‌داد که چگونه با بررسی صبورانه زیرساخت بیرونی گاما، توانسته نقاط ضعف را پیدا کند، از طریق یک مسیر فراموش‌شده وارد شبکه شود و حجم عظیمی از اطلاعات داخلی را استخراج کند.

فینیاس فیشر هدف بعدی‌اش را هم از صنعتی مشابه انتخاب کرد.

هکینگ‌تیم شرکتی مستقر در میلان بود که محصولاتی برای نفوذ، کنترل و نظارت از راه دور توسعه می‌داد. فیشر خیلی زود متوجه شد هدف جدیدش با گاما تفاوت زیادی دارد. وقتی سیستم‌های متصل به اینترنت هکینگ‌تیم را بررسی می‌کرد؛ انتخاب‌های محدودی پیش روی خود دید؛ مثلاً وب‌سایت، سرور ایمیل و چند دستگاه شبکه.

فیشر فکر کرد فرستادن ایمیلی گمراه‌کننده برای کارکنان هم ریسک زیادی دارد، زیرا این افراد خودشان از راه کمک‌کردن به دولت‌ها برای آلوده‌کردن دستگاه دیگران پول درمی‌آوردند. اگر پیوست مشکوکی را تشخیص می‌دادند، حتماً رد او را می‌گرفتند. فیشر بعدها در شرح عملیاتش توضیح داد که دقیقاً به همین دلیل سراغ تجهیزات شبکه رفت.

یکی از دستگاه‌های امنیتی شرکت، سیستمی از شرکت سونیک‌وال بود که بین شبکه‌ی داخلی هکینگ‌تیم و اینترنت قرار داشت. فیشر دو هفته نرم‌افزار دستگاه را بررسی کرد تا سرانجام راهی برای نفوذ یافت.

او پیش از حمله ابزارهایش را آماده و آزمایش کرد تا کارش باعث اختلال و جلب‌توجه کارکنان نشود. سپس از همان راه وارد شد، یک در پشتی برای بازگشت دوباره به شبکه گذاشت و جست‌وجو در سیستم‌های داخلی هکینگ‌تیم را آغاز کرد.

فیشر در اولین مراحل صدای خود کارکنان شرکت را در بخش نمونه اطلاعاتی پیدا کرد که هنگام تست جاسوس‌افزارها ضبط شده بود. او بعدها گفت که با شنیدن صداها، کارکنان را از دریچه‌ی ابزاری می‌دید که توسعه می‌دادند. نرم‌افزار حتی اطلاعات سازندگانش را هم جمع‌آوری کرده بود.

او از همان لحظه‌ای که به ایمیل‌ها رسید، دانلود را آغاز کرد. ممکن بود تصمیم یا قدم بعدی‌اش حضورش را آشکار کند و فیشر می‌خواست هرچه را به دست می‌آورد، از شبکه خارج کند. در طول هفته‌های بعد مجدداً به ایمیل‌ها سر می‌زد و پیام‌های جدید را برمی‌داشت.

هکینگ تیم مدام ایمیل می‌فرستاد و دریافت می‌کرد و آرشیو فیشر با هر روز کاری شرکت پربارتر می‌شد. او ماه‌ها درون سیستم‌های شرکت زندگی کرد، محتاطانه از یک سرور به سرور دیگر خزید و نقشه‌ی زیرساخت‌ها را ترسیم کرد. حالا به حد کافی اطلاعات داشت و باید به کد محصول اصلی شرکت می‌رسید.

ظاهراً کدهای محصول را در شبکه‌ای مجزا از شبکه‌ی اداری نگه می‌داشتند، بنابراین فیشر تصمیم گرفت کامپیوتر مائورو رومئو و کریستیان پوتزی دو مدیر زیرساخت را زیر نظر بگیرد و بفهمد چگونه به شبکه‌ی توسعه دسترسی پیدا می‌کنند. زمانی‌که پوتزی رمز عبور فضای محرمانه‌ی کامپیوترش را می‌زد، فیشر توانست فایل‌ها را کپی کند.

فیشر سرانجام وارد شبکه توسعه شد و به اطلاعاتی رسید که تصویری بی‌سابقه از پشت‌پرده‌ی صنعت جاسوس‌افزار را به جهان نشان می‌داد. اسراری که هکینگ‌تیم تصور می‌کرد هرگز از دیوارهای شرکت خارج نخواهند شد.

ایمیل‌ها، فاکتورها، پیام‌های داخلی و قراردادهای هکینگ‌تیم نشان می‌دادند که این شرکت ایتالیایی، برخلاف ادعاهای عمومی‌اش، محصولات نظارتی خود را به مجموعه‌ای از حکومت‌ها و نهادهای امنیتی با سوابق به‌شدت تاریک در زمینه حقوق بشر می‌فروشد.

در مرحله‌ی آخر برای تصاحب حساب توییتر شرکت، گزینه‌ی «رمزم را فراموش کرده‌ام» را انتخاب کرد. ایمیل بازیابی به صندوقی می‌رسید که در اختیار خودش بود. حالا هم فایل‌ها را در دست داشت و هم می‌دانست خبر نفوذ را کجا اعلام کند.

ساعت‌های پایانی یکشنبه ۵ ژوئیه ۲۰۱۵، هشت ماه پس از اولین قدم نفوذ، فیشر لینک اطلاعات را در حساب رسمی منتشر کرد و نام هکینگ‌تیم را هم تغییر داد.

فیشر حساب توییتر شرکتی را در دست داشت که پیش‌ازاین با ادعای نفوذناپذیری، میلیاردها لیر معامله می‌کرد. اسکرین‌شات‌هایی از فاکتورها، فهرست مشتریان و چت‌های داخلی یکی پس از دیگری منتشر می‌شدند و اسنودن و ویکی‌لیکس آن‌ها را بازنشر می‌کردند. اخبار در مدتی کوتاه در سراسر توییتر پیچید.

کریستین پوتزی وحشت‌زده وارد ماجرا شد و در توییتر شخصی‌اش با دستپاچگی نوشت که این ماجرا شوخی است، ادعاها واقعیت ندارند و فایل‌های دانلودشده ویروسی‌اند. فیشر آن‌قدر در سیستم‌های شخصی پوتزی نفوذ کرده بود که بلافاصله به توییتر خود او نیز دسترسی پیدا کرد و حسابش را بست.

ایمیل‌ها نشان می‌دادند هکینگ تیم از هدف‌گرفتن روزنامه‌نگاران اطلاع داشت و به ارائه‌ی خدمات ادامه می‌داد. حتی مواقعی که شرکت اعتبار پژوهش‌های سیتیزن‌لب را نزد افکار عمومی زیر سؤال می‌برد، مهندسانش در مکاتبات داخلی یافته‌های پژوهشگران را تأیید می‌کردند.

حالا همه می‌دانستند که فینیاس فیشر چه توانایی‌هایی دارد و چه کارهایی از دستش برمی‌آید، ولی او واقعاً که بود؟ چند ماه بعد، رسانه‌ی VICE تلاش کرد با او مصاحبه کند. فیشر گفت‌وگو را مشروط به این کرد که عروسکی را جلوی دوربین بنشانند و بازیگری پاسخ‌هایی را که او در چت می‌نویسد، بخواند.

فیشر حتی در ابتدا با شیطنت پیشنهاد داده بود که از عروسک معروف کرمیت قورباغه (Kermit the Frog) استفاده کنند، اما VICE برای دوری از دردسر کپی‌رایت دیزنی، عروسک دیگری را جایگزین کرد.

در جریان مصاحبه، وقتی از فیشر پرسیدند که چرا از میان تمام اهداف بالقوه در جهان، هکینگ تیم را انتخاب کرد؛ پاسخش کاملاً صادقانه به نظر می‌رسید. هیچ توطئه یا مأموریت سازمانی یا کینه‌ی شخصی‌ای در کار نبود.

مصاحبه‌ی وایس دریچه‌ی کم‌نظیری به جهان‌بینی فیشر باز کرد. او نه مزدوری سایبری بود و نه جاسوس دولتی حقوق‌بگیر؛ فیشر آنارشیستی بود که صنعت نوظهور نظارت را ذاتاً نامشروع می‌دید.

ایدئولوژی فیشر حول مفهوم Hack Back (هک متقابل یا پاتک سایبری) می‌چرخید؛ چرا که او باور داشت هک کردن صرفاً مهارتی فنی نیست و می‌تواند به‌عنوان یک سلاح سیاسی مشروع برای در هم شکستن تمرکز قدرت، مبارزه با فاشیسم مدرن و دفاع از حقوق مردم عادی استفاده شود.

ولی فیشر رابین‌هود دنیای دیجیتال نبود.

داستان فینیاس فیشر می‌توانست پس از مصاحبه با وایس به پایان برسد و از او چهره‌ی قهرمانی بسازد که در برابر شرکت‌های شرور می‌ایستد. اما در دنیای واقعی، وقتی سدی را برای غرق‌کردن قلعه‌ی دشمن می‌شکنید، بعید است خانه‌های پایین‌دست از سیلاب در امان بمانند.

ماه مه ۲۰۱۶، فیشر تصمیم گرفت در حمایت از منطقه خودمختار روژاوا در سوریه که با ارزش‌های آنارشیستی، فمینیستی و دموکراتیک او هم‌خوانی داشت؛ به سراغ حزب حاکم ترکیه (AKP) برود. او موفق شد به سرورهای حزب نفوذ کند و آرشیو عظیمی از ایمیل‌های داخلی را استخراج کند. اما این بار، همه‌چیز طبق نقشه پیش نرفت.

فیشر داده‌ها را در اختیار سازمان ویکی‌لیکس قرار داد، ولی درخواست کرد تا زمان بررسی و پاک‌سازی دقیق اطلاعات، از انتشار آن‌ها خودداری کنند. ویکی‌لیکس بدون هیچ فیلتری تمام آرشیو را روی اینترنت ریخت.

او به‌شدت معترض شد و ویکی‌لیکس را سازمانی بی‌مسئولیت خواند و برای همیشه به همکاری با آن‌ها پایان داد. اما این تنها موردی نبود که مرزهای اخلاقی حملات او را به چالش می‌کشید.

مدتی بعد فیشر به وب‌سایت اتحادیه‌ی «موسوس دِاسکوادرا»، پلیس منطقه‌ای کاتالونیا، نفوذ کرد و اطلاعات شخصی نزدیک به ۵۵۰۰ مأمور را بیرون کشید؛ شامل نام، شماره‌ی شناسایی، تلفن، نشانی و اطلاعات حساب بانکی مأموران. فایل‌ها از حساب توییتر اتحادیه منتشر شدند و در کنار آن‌ها ویدیویی ۳۹ دقیقه‌ای نیز مراحل هک را نشان می‌داد.

فیشر در توضیح انگیزه‌اش به مستند «شهر مرده» اشاره کرد؛ فیلمی درباره‌ی ادعاهای تخلف و برخورد خشن پلیس در پرونده‌ای جنجالی در بارسلونا که به خودکشی یک بی‌گناه منجر شد. موسوس مستقیماً در آن پرونده دخالت نداشت، اما اتحادیه پس از پخش مستند، در توییتی به‌طعنه آن را هم‌ردیف آثار تخیلی قرار داده بود. فیشر همچنین از دیگر پرونده‌های خشونت‌آمیز پلیس نام برد.

بسیاری از فعالین حقوق بشر می‌پرسیدند اگر هدف اصلی یک حمله‌ی سایبری، مبارزه با قدرت و سیستم‌های سرکوبگر باشد، آیا به خطر انداختن حریم خصوصی و امنیتِ افراد عادی و کارمندانِ رده‌پایینی که در آن سیستم کار می‌کنند، مجاز است؟

با این حوادث، داستان فینیاس دیگر روایت ساده‌ی «هکر خوب علیه شرکت بد» نبود. فینیاس فیشر حالا شخصیتی به‌شدت خاکستری و پیچیده شده بود؛ هکری که برای دفاع از حقوق بشر می‌جنگید، اما ترکش‌های حملات ویرانگرش، گاهی بدن همان مردمی را زخمی می‌کرد که قصد دفاع از آن‌ها را داشت.

تحقیر یک نهاد امنیتی در فضای عمومی، همواره تاوان سنگینی دارد؛ اما وقتی قربانی این تحقیر، نیروی پلیس باشد، دیگر قابل‌بخشش نیست. پس از هک شدن اتحادیه موسوس دِاسکوادرا؛ عملیات ضربتی و گسترده‌ای برای شکار هکری که با خونسردی، ویدیوی نفوذ به سرورهای پلیس را در یوتیوب منتشر کرده بود، آغاز شد.

۳۱ ژانویه‌ی ۲۰۱۷، مأموران در عملیاتی هماهنگ، سه نفر را دستگیر کردند؛ از جمله زوجی مهندس در محله‌ی سانتس. سروری که رد حمله‌ی فیشر به آن می‌رسید، در خانه‌ی همین زوج قرار داشت.

مرد توضیح داد که سرور را برای دسترسی به سرویس‌های سرگرمی راه انداخته؛ سرویس‌هایی که در کامپیوتر محل کارش مسدودند. ولی تنظیمات دستگاه به دیگران هم اجازه می‌داد اتصالشان را از آن عبور دهند. هرکس نشانی سرور را می‌دانست، می‌توانست از آن برای پوشاندن نشانی اینترنتی خودش استفاده کند.

درست در بحبوحه‌ی دستگیری‌ها، فینیاس فیشر از طریق مجاری رمزنگاری‌شده در اینترنت دوباره ظاهر شد و پیام کوتاهی گذاشت: «فکر می‌کنم آن‌ها فقط کسانی را دستگیر کرده‌اند که لینک‌های اطلاعات مرا ریتوییت کرده بودند، یا چند فعال مدنی را گرفته‌اند تا وانمود کنند در حال انجام کاری هستند.» پرونده‌ی آن زوج سال ۲۰۲۴ مختومه شد.

پس از جریان دستگیری‌های اشتباه، فینیاس فیشر به مدت دو سال در سایه ماند و هیچ خبری از او نبود. تا اینکه سال ۲۰۱۹، زیر یک رشته بحثی در انجمن ردیت که درباره‌ی ایده‌ی سرقت از بانک‌ها شکل‌گرفته بود، کامنت کوتاهی از او ظاهر شد: «به نظرم ایده‌ی جالبی است.»

او مدعی شد سه سال قبل به بانک کیمن؛ نهادی مالی در یکی از مشهورترین بهشت‌های مالیاتی جهان نفوذ کرده و پول‌ها را به نیازمندان بخشیده است. فیشر توضیح داد که ابتدا هیچ بانک خاصی را در نظر نداشت و صرفا به دنبال بانکی می‌گشت که بتوان واردش شد. بانک کیمن هم ظاهراً از همان دستگاه آسیب‌پذیری استفاده می‌کرد که هکینگ تیم را به دام انداخته بود.

فیشر به‌راحتی وارد شبکه شد و به تماشای کارمندان نشست. به روایت خودش، او یاد گرفت که سیستم برای ارسال حواله‌ها به تأیید سه کارمند نیاز دارد. او با ثبت کلیدهای فشرده‌شده‌ی کارکنان، اطلاعات ورود هر سه را به دست آورد و نقش هر سه را خودش ایفا کرد.

فیشر پس از سرقت بانک، یک سیستم پاداش‌دهی برای هکرهای دیگر راه‌اندازی کرد؛ برنامه‌ای با سقف صدهزار دلار که به هر هکری که اطلاعات نهادهای قدرتمند و فاسد را برای منفعت عمومی فاش می‌کرد، جایزه می‌داد. او پیش‌تر روش حمله‌هایش را منتشر می‌کرد تا دیگران یاد بگیرند و حالا می‌خواست برای انجامش پول هم بدهد.

او مدتی بعد ۱۰ هزار یورو به هکری که ایمیل‌های ارتش شیلی را فاش کرده بود، پرداخت کرد. اسناد حمله با نام «میلیکولیکس» منتشر شدند؛ مجموعه‌ای از هزاران ایمیل و سند، از جمله مطالب مرتبط با اطلاعات نظامی، امور مالی و روابط بین‌الملل. ارتش شیلی نیز نفوذ به حساب‌های ایمیل را تأیید کرد.

سال ۲۰۱۸، قاضی ایتالیایی پایان تحقیقات هک هکینگ تیم را اعلام کرد زیرا هیچ سرنخی برای پیگیری باقی نمانده بود. متون راهنمای فیشر همیشه درک سازوکار و مراحل حمله را آسان می‌کردند؛ اما هیچ ایده‌ای از خود نویسنده به خوانندگان نمی‌دادند.

او در گزارش فنی هکینگ تیم نوشته بود برای عملیات زیرساخت جدیدی تهیه کرده و برخی عادت‌هایش را تغییر داده تا رد آشنایی از خود به جا نگذارد. انگار همیشه می‌توانست روش کارش را توضیح دهد و هویتش را همچنان پنهان نگه دارد.

یک‌بار هم روزنامه‌نگاری احتمال ارتباط او با روسیه را مطرح کرد، ولی فیشر این ادعا را رد کرد و گفت اگر روزی دستگیر شود، به‌وضوح مشخص خواهد شد که برای هیچ دولتی کار نمی‌کند.

فیشر از هر فرصتی برای در هم شکستن پیش‌فرض‌ها و حدسیاتی که در مورد او گفته می‌شد، استفاده می‌کرد. او در بیانیه‌ها و مانیفست‌هایش، به‌ویژه در آخرین راهنمای خود برای سرقت از بانک، آگاهانه خودش را با ضمایر مؤنث خطاب کرد تا کلیشه‌های جنسیتی و تصاویر ازپیش‌ساخته‌شده‌ی دنیای امنیت سایبری را به سخره بگیرد.

در گزارش جولای ۲۰۲۶ تک‌کرانچ، لورنزو فرانچسکی‌ بیکیِرای به تماس خود با فیشر اشاره کرد؛ رویدادی که شاید آخرین خبر از او باشد، هرچند کم‌رنگ شدن حضور علنی‌اش لزوما به این معنا نیست که دست از هک کشیده است.