اشکال هندسی پنهان در جنگل‌های آمازون از تمدنی گسترده و فراموش‌شده پرده برمی‌دارند

پژوهشگران با کمک فناوری لیدار موفق شده‌اند صدها سازه‌ی خاکی باستانی را که زیر پوشش متراکم جنگل‌های آمازون پنهان شده بودند، شناسایی کنند. آثار کشف‌شده داستان تمدنی پیچیده را روایت می‌کنند که بیش از دو هزار سال پیش، در این منطقه شکل گرفته بود.

جنگل‌های انبوه آمازون برای سال‌ها بسیاری از نشانه‌های جوامع باستانی را از چشم باستان‌شناسان پنهان کرده بودند. اما حالا، اسکن‌های لیزری هوابرد تصویری کاملاً تازه از گذشته‌ی این سرزمین ارائه می‌دهند. به‌گزارش لایوساینس، دانشمندان در پژوهشی تازه حدود ۴۵۰۰ کیلومتر مربع از جنگل‌های برزیل را بررسی کردند و به کشف ۳۹۶ ژئوگلیف جدید رسیدند.

تمدن آکوییری حدود ۲۵۰۰ سال پیش در بخش‌هایی از برزیل شکل گرفت. مردمان این فرهنگ سازه‌های خاکی را در قالب الگوهای هندسی می‌ساختند؛ سازه‌هایی که معمولاً شامل خندق‌های عمیق و خاکریزهای بلند بودند. مارتی پارسینن، باستان‌شناس دانشگاه هلسینکی، می‌گوید جوامع آکوییری نوعی جهان‌بینی مشترک داشتند و مراکز آیینی خود را در قالب‌های هندسی و یادمانی متنوعی طراحی و اجرا می‌کردند.

باستان‌شناسی در آمازون همیشه با چالش بزرگی روبه‌رو بوده است؛ پوشش بسیار متراکم درختان باعث می‌شود بسیاری از سازه‌های باستانی از سطح زمین مشاهده نشود. در پژوهش محققان از فناوری لیدار استفاده کردند؛ روشی که با ارسال پالس‌های لیزری از هوا، امکان ترسیم دقیق سطح زمین زیر پوشش گیاهی را فراهم می‌کند.

در بررسی جدید، منطقه‌ای نزدیک به ۴۵۰۰ کیلومتر مربع اسکن شد و نتیجه، شناسایی ۳۹۶ ژئوگلیف تازه بود. داده‌ها در کنار یافته‌های قبلی به پژوهشگران امکان داد تا تصویر دقیق‌تری از گستره‌ی جغرافیایی تمدن آکیوری به دست آورند.

بر اساس یافته‌ها، بخش مهمی از ژئوگلیف‌ها بین حدود ۶۰۰ سال پیش از میلاد تا ۸۵۰ میلادی ساخته شده‌اند. ساکنان این جوامع در خانه‌های بزرگ چندخانواری در اطراف این سازه‌ها زندگی می‌کردند و به کشاورزی، از جمله کشت ذرت و کدو، مشغول بودند.

بر اساس روایت‌های شفاهی بومی، مراکز آکوییری به فضاهای آیینی محدود نبودند، بلکه برای تقویت پیوند میان جوامع و ارتباط با نیروهای فراطبیعی نیز اهمیت داشتند. این مکان‌ها همچنین محل گردهمایی‌های اجتماعی و تصمیم‌گیری‌های سیاسی بودند و به رهبران امکان می‌دادند جایگاه و سخاوت خود را به نمایش بگذارند.

باستان‌شناسان در کل تاکنون حدود ۱۷۰۰ ژئوگلیف در منطقه شناسایی کرده‌اند، اما معتقدند این تنها بخش کوچکی از واقعیت است. برآوردها نشان می‌دهد ممکن است بیش از ۲۰هزار سازه‌ی خاکی آکوییری در مناطقی وجود داشته باشد که هنوز بررسی نشده‌اند.

بر اساس یافته‌ها، ابعاد تمدن آکوییری بسیار بزرگ‌تر از تصورهای پیشین است. پژوهشگران تخمین می‌زنند این تمدن در فاصله‌ی سال‌های ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلادی به اوج خود رسیده و جمعیتش در آن دوره احتمالاً بین ۱٫۲۵ تا ۳ میلیون نفر بوده است.

البته تعداد جمعیت حاصل شمارش مستقیم نیست، تنها برآوردی است که بر اساس تعداد سازه‌ها و نیروی انسانی موردنیاز برای ساخت و نگهداری آن‌ها انجام شده است. پژوهشگران برای هر ژئوگلیف به‌طور میانگین حدود ۳۰۰ نفر نیروی کار در نظر گرفته‌اند و سپس با ترکیب داده‌های باستان‌شناختی، به تخمین جمعیتی رسیده‌اند.

با‌این‌حال، پژوهشگران معتقدند میان نازکا و آکوییری ارتباط مستقیمی وجود نداشته است. فاصله جغرافیایی میان این دو منطقه نیز حدود ۱۷۰۰ کیلومتر است. پارسینن تأکید می‌کند که هرچند هر دو فرهنگ از الگوهای هندسی و خطوط مستقیم استفاده کرده‌اند، شباهت بیشتر به ویژگی‌های بصری مشترک در مقیاس بزرگ مربوط می‌شود تا ارتباط تاریخی مستقیم.

کشف ژئوگلیف‌ها در جنوب‌غرب آمازون علاوه‌بر آشکارسازی گستره‌ی تمدن آکوییری، پرسش‌های تازه‌ای را هم ایجاد کرده است؛ از جمله اینکه چرا آکوییری از بین رفت؟ پژوهشگران هنوز نمی‌دانند چه عاملی باعث شد این سازه‌ها در زمانی بین سال‌های ۸۵۰ تا ۹۵۰ میلادی رها شوند. شواهد نشان می‌دهد این جامعه در مدت نسبتاً کوتاهی دچار فروپاشی شده، اما علت آن همچنان نامشخص است.

پارسینن احتمال می‌دهد فروپاشی هم‌زمان با افول چند تمدن بزرگ دیگر در قاره آمریکا رخ داده باشد؛ از جمله مایاها در آمریکای مرکزی و تمدن‌های تیواناکو و واری در منطقه‌ی آند. با‌این‌حال، او تأکید می‌کند که هم‌زمانی لزوماً به معنای وجود یک علت مشترک نیست و برای نتیجه‌گیری قطعی به شواهد بیشتری نیاز است.

در نهایت، اکتشافات نشان می‌دهند بخش بزرگی از تاریخ جوامع باستانی آمازون هنوز زیر لایه‌های جنگل پنهان مانده است. پژوهشگران اکنون بر این باورند که تمدن‌های پیشاکلمبی این منطقه بسیار گسترده‌تر و پیچیده‌تر از چیزی بوده‌اند که پیش‌تر تصور می‌شد. اگر بررسی‌های آینده نیز نتایج مشابهی ارائه دهند، احتمالاً باید در برآوردهای مربوط به جمعیت و تأثیر این جوامع بر اکوسیستم آمازون بازنگری جدی صورت گیرد.

پژوهش در نشریه‌ی نیچر منتشر شده است.